چوگان، به‌عنوان کهن‌ترین بازی رزمی-فرهنگی ایران، نه‌تنها بخشی از میراث تاریخی ماست بلکه نماد فرهنگ، جوانمردی، آیین‌های رزمی و هنرهای نمایشی است. این میراث ارزشمند در فهرست میراث ناملموس یونسکو به ثبت رسیده است. زمین‌هایی چون نوروزآباد و فرح‌آباد نیز به‌عنوان میراث ملی ثبت شده‌اند. بااین‌حال، بی‌توجهی مستمر نهادهای مسئول، این سرمایه ملی را در آستانه فراموشی و نابودی قرار داده است. زمین نوروزآباد را در مزایده واگذار کرده‌اند. فرح‌آباد نیز به نهادی واگذار شده که هیچ برنامه‌ای برای صیانت فرهنگی ندارد. این اقدامات در حالی صورت گرفته که زیبایی و حیات فرهنگی این زمین‌ها حاصل زحمات خادمان فرهنگ و میراث ملی بوده است.

افول جنبه‌های آیینی و فرهنگ

در سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶، بازی‌های ملی چوگان با محوریت نظام‌نامه فرهنگی برگزار می‌شد. در آن دوران آیین‌هایی چون نواختن کرنا، روایتگری رزمی، موسیقی سنتی و صحنه‌آرایی‌های باشکوه باعث تحسین مهمانان داخلی و خارجی شده بود. اکنون اجرای این آیین‌ها به فراموشی سپرده شده و صرفاً موسیقی محلی بدون انسجام مفهومی اجرا می‌شود که شکوه تاریخی چوگان را بازتاب نمی‌دهد.

نقش کمرنگ نهادهای مسئول

به‌رغم تأکیدات مکرر رهبری طی دو دهه گذشته بر لزوم حفظ هویت فرهنگی و حمایت از ورزش‌های بومی، نهادها و وزارتخانه‌های ذی‌ربط همچون ارشاد، میراث‌فرهنگی، ورزش و جوانان، شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و کمیسیون فرهنگی مجلس، به‌جز اقدامات جزئی، نقش راهبردی مؤثری ایفا نکرده‌اند. بودجه‌ای برای توسعه فرهنگی چوگان اختصاص نیافته و در مواردی چون واگذاری زمین‌ها، تصمیم‌گیری‌هایی ناعادلانه و یک‌طرفه اتخاذ شده است.

ضعف عملکرد فدراسیون و رسانه‌ها

فدراسیون چوگان به‌جای توجه به مأموریت فرهنگی خود، تنها بر برگزاری لیگ‌ها و رقابت‌های فنی متمرکز شده است. رسانه‌ها نیز اغلب تنها نتایج مسابقات را پوشش می‌دهند و کمتر به جنبه‌های هویتی، آیینی و فرهنگی چوگان می‌پردازند. این رویکرد سبب شده است اصالت این ورزش در سایه قرار گیرد. درحالی‌که مسابقات و بازی‌های چوگان در سراسر کشور باید تقویت شوند، اما توجه یک‌جانبه به بعد فنی، بدون در نظر گرفتن ریشه‌های فرهنگی، آسیب‌زاست.

 پیشنهادات راهبردی که برای بهبود این وضعیت می‌توان ارائه داد، شامل موارد زیر است:

•         احیای نظام‌نامه فرهنگی مسابقات چوگان و بازگشت آیین‌های سنتی به اجراها.
•         تخصیص سهم مشخص از بودجه فرهنگی به ورزش‌های بومی و سنتی.
•         تشکیل کارگروه بین‌وزارتی برای تدوین برنامه راهبردی نجات میراث چوگان.
•         بازگرداندن زمین‌های نوروزآباد و فرح‌آباد به کاربری فرهنگی و نظارت سازمان بازرسی.
•         استفاده از ظرفیت رسانه ملی و رسانه‌های اجتماعی برای آگاهی‌بخشی و ایجاد مطالبه‌گری مردمی.
•         تدوین برنامه‌ای فرهنگی از سوی دبیرخانه فرهنگی وزارت ارشاد با حمایت شورای‌عالی انقلاب فرهنگی جهت معرفی میراث چوگان در سطح ملی و بین‌المللی.

 چوگان بیش از یک بازی است؛ تجلی فرهنگ، هویت تاریخی و هنر ایرانی است. بی‌توجهی به این میراث تنها به تضعیف گذشته نمی‌انجامد، بلکه آینده فرهنگی ما را نیز تهدید می‌کند. امید است دلسوزان فرهنگی، مدیران مسئول و رسانه‌ها از امروز، برای نجات و احیای میراث چوگان گام‌های مؤثر بردارند.

 به میدان چوگان، صدای کَرِناست / غروری ز دوران، نشانی ز ماست / نه صرفاً به بازی، که آیین ماست / چراغی ز فرهنگ، در این شب‌سیاست / به یاری بیایید ای یاران دیر / که تاریخمان را نیفتد به تیر / نه بازی‌ست این، بلکه یک شجره‌ست / که ریشه به خون شهامت گره بسته است