کمیته نوبل روز دوشنبه اعلام کرد جایزه نوبل پزشکی امسال را به «مری برانکو»، «فرد رامسدل» و «شیمون ساکاگوچی» برای اکتشافات آنها در مورد «ایمنی تحمل محیطی» اهدا کرد. برانکو چهاردهمین زنی است که از سال ۱۹۴۷ توانسته جایزه پزشکی نوبل را دریافت کند.

مری برانکو (Mary Brunkow) متولد ۱۹۶۱ در ایالت متحده آمریکا است. او تحصیلات ابتدایی و دبیرستانش را واشنگتن گذراند و پس‌ازآن در اواخر دهه ۷۰ میلادی برای تحصیل در رشته زیست‌شناسی سلولی و مولکولی (Molecular & Cellular Biology) وارد دانشگاه واشینگتن (UW) شد. 

او در این دوران مطالعه بر روی ژنتیک باکتریایی و تنظیم بیان ژن در سلول‌های پروکاریوتی (مثل E. coli) آغاز کرد و با نوشتن پایان‌نامه خود در این رابطه، در این شاخه از زیست‌شناسی متمرکز شد. پژوهش‌های برانکو در دوران لیسانسش پایه‌ای شد برای مسیر بعدی او در زیست‌شناسی مولکولی پیشرفته و مطالعه‌ ژن‌های انسانی شد.

برانکو در نخستین پروژه مطالعاتی خود از روش‌های اولیه‌ ژنتیک مولکولی مانند تکثیر جهش‌یافته‌ها (mutants)، تعیین نقشه ژنی و بررسی اثر دما و مواد شیمیایی بر بیان ژن‌های خاص استفاده کرد. این روش بعدها در پژوهشی که منجر به دریافت جایزه نوبل شد نیز به او کمک کرد. درواقع، این پژوهش نخستین تجربه‌ او در ترکیب کار آزمایشگاهی با تحلیل داده‌های ژنتیکی بود -مهارتی که بعدها در پروژه‌های بزرگ‌تر ژن‌درمانی و ایمنی‌شناسی انسانی (به‌ویژه در کشف ژن FOXP3) نقشی کلیدی داشت.

ورود به دانشگاه پرینستون

او پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه واشینگتن برای تحصیلات تکمیلی وارد دانشگاه پرینستون شد؛ جایی که استادان بزرگی مانند «آلبرت اینشتین» و «جان فوربز نش» در آن تدریس کرده‌اند و زیست‌شناسانی مانند «توماس کید»، «توماس ویسلوف» و «ادوارد او ولیسون» را پرورش داده که موفق به دریافت جوایز نوبل و پولیتزر شده‌اند. این دانشگاه همچنین محل تحصیل «توماس ویلسن»، بیست‌وهشتمین رئیس‌جمهور آمریکا و «میشل اوباما»، نخستین بانوی آفریقایی‌تبار ایالات متحده آمریکا، بوده است.

برانکو در پرینستون بیولوژی مولکولی را ادامه داد و بر ایمنی‌شناسی مولکولی متمرکز شد. در پژوهش‌های دوره دکترای خود به بررسی جهش‌ها و عملکرد ژن FOXP3 پرداخت که بعداً مشخص شد در عملکرد سلول‌های T تنظیم‌کننده (regulatory T cells) نقش حیاتی دارند.

این پژوهش به درک چگونگی پیشگیری از بیماری‌های خودایمنی و حفظ تعادل سیستم ایمنی کمک کرد. یافته‌های اولیه او مسیر تحقیقات بعدی در زمینه اختلالات ایمنی، سندرم IPEX و درمان بیماری‌های خودایمنی را هموار کرد. دستاورد او که به شناسایی جهش‌های FOXP3 در مدل موش‌های مبتلا به بیماری اسکورفی و انسان‌ها با سندرم IPEX منجر شد، پایه‌گذار شاخه‌ای جدید در ایمونولوژی به‌نام «ایمنی محیطی» شد.

برانکو پس از فارغ‌التحصیلی از مقطع دکترا در سال 1991، تحقیقات پسادکتری خود را ادامه داد و در پروژه‌های بین‌المللی با محققان برجسته‌ای مانند «شیمون ساکاگوچی» و «فرد رامزدل» همکاری کرد. این دوره به او فرصت داد مطالعات خود را در زمینه عملکرد سلول‌های T تنظیم‌کننده و مکانیسم‌های ایمنی محیطی تعمیق بخشد و دستاوردهایی به‌دست آورد که بعدها در مقالات کلیدی منتشر شد.

مسیری که به نوبل ختم شد

در سال ۲۰۰۱ برانکو و همکارانش مقالات مهمی در مجلات Nature Genetics و The American Journal of Human Genetics منتشر کردند که جهش‌های FOXP3 را در موش‌های مبتلا به بیماری اسکورفی و انسان‌ها با سندرم IPEX بررسی می‌کرد. این تحقیقات پایه‌های علمی گسترده‌ای برای درمان بیماری‌های خودایمنی، بهبود موفقیت پیوند اعضا و مطالعه سرطان فراهم کرد.

در سال‌های بعد، مری برانکو به فعالیت‌های حرفه‌ای خود در مؤسسه زیست‌شناسی سیستم‌ها در «سیاتل» ادامه داد و از سال ۲۰۰۹ به‌عنوان مدیر ارشد برنامه در این مؤسسه مشغول به کار شد. او در این موقعیت به پروژه‌های متنوعی در زمینه ژنتیک خانواده، زیست‌شناسی سیستم‌های بیماری، زیست‌شناسی بیماری «لایم» و نشانگرهای «سپسیس» پرداخت و تأثیرات بالینی تحقیقاتش را در درمان و پیشگیری بیماری‌ها گسترش داد.

در تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۲۵، مری ای. برانکو به‌همراه شیمون ساکاگوچی و فرد رامزدل، جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را برای کشف‌هایشان در زمینه ایمنی محیطی دریافت کردند. کمیته نوبل اعلام کرد این کشف‌ها برای درک نحوه عملکرد سیستم ایمنی و جلوگیری از توسعه بیماری‌های خودایمنی تعیین‌کننده بوده است. آثار علمی برانکو نه‌تنها در علوم پایه، بلکه در توسعه روش‌های درمانی نوین برای بیماری‌های خودایمنی، سرطان و موفقیت پیوند اعضا نیز تأثیرگذار بوده است.

زنان برنده نوبل پزشکی

تا قبل از مری برانکو، ۱۳ زن موفق به دریافت نوبل پزشکی شده بودند. «گرتی کوری»، بیوشیمیدان آمریکایی-چک‌تبار، در سال ۱۹۴۷، اولین زن برنده جایزه نوبل در رشته فیزیولوژی یا پزشکی شد. او و همسرش، کارل کوری، به‌همراه برناردو هاوسای، برای کشف چرخه کاتالیزوری گلیکوژن و متابولیسم آن در عضلات جایزه نوبل را دریافت کردند.

در سال ۱۹۷۷، «رزالین یالو»، فیزیکدان پزشکی آمریکایی، جایزه نوبل را برای توسعه روش‌های رادیوایمونواسی برای اندازه‌گیری هورمون‌های پپتیدی در خون دریافت کرد. این روش در تشخیص بیماری‌ها و ایمن‌سازی خون‌های اهدایی تأثیرگذار بود.

«باربارا مک‌کلی‌نتاک»، زیست‌شناس آمریکایی، در سال ۱۹۸۳ جایزه نوبل را برای کشف عناصر ژنتیکی متحرک دریافت کرد. او اولین زنی بود که جایزه نوبل را در رشته فیزیولوژی یا پزشکی به‌طور انفرادی دریافت کرد.

در سال ۱۹۸۶ «ریتا لوی مونتالچینی»، عصب‌شناس ایتالیایی، جایزه نوبل را برای کشف فاکتور رشد عصبی دریافت کرد. این کشف به‌طور مستقیم بر درمان بیماری‌های عصبی تأثیرگذار بود.

«لیندا بی. باک»، زیست‌شناس آمریکایی، به‌همراه همکارانش در سال ۲۰۰۴، برای کشف گیرنده‌های بویایی و سازماندهی سیستم بویایی، جایزه نوبل را دریافت کرد. این کشف به‌طور مستقیم بر درک ما از حس بویایی تأثیر گذاشت.

در سال ۲۰۱۴ «می-بریت موزر»، عصب‌شناس نروژی، به‌همراه همکارانش برای کشف سلول‌هایی که سیستم موقعیت‌یابی در مغز را تشکیل می‌دهند، جایزه نوبل را دریافت کرد. این کشف درک پزشکان و محققان را از نحوه مسیریابی در مغز انسان گسترش داد.

«تو یویو»، داروساز چینی، نیز در سال ۲۰۱۵ جایزه نوبل را برای کشف درمانی مؤثر علیه مالاریا دریافت کرد. او از گیاه «آرتمیزیا» برای تولید «آرتمیزینین» استفاده کرد، که به‌عنوان درمانی مؤثر در برابر مالاریا شناخته می‌شود.

«کاتالین کاریکو»، زیست‌شناس مجارستانی-آمریکایی، در سال ۲۰۲۳ جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کرد. تحقیقات او بر روی اصلاحات نوکلئوتیدی در RNA و تأثیر آن بر توسعه واکسن‌های mRNA علیه کووید-۱۹ متمرکز بود. این دستاوردها به‌طور مستقیم به پیشرفت‌های کلیدی در درمان بیماری‌های عفونی منجر شد.

«مری برانکو » چهاردهمین زنی است که نوبل پزشکی را برای کشف تحمل ایمنی محیطی دریافت می‌کند. این کشف‌ درک ما را از نحوه عملکرد سیستم ایمنی بدن و پیشگیری از بیماری‌های خودایمنی و سرطان گسترش داده است.