براساس گزارش سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۵ پیشرفت جهانی در اهداف توسعه پایدار متوقف شده، به‌طوری‌که بدون اقدام فوری، افزایش فقر، بحران‌های اقلیمی شدید و نابرابری‌ها، تهدیدی جدی برای برنامه ۲۰۳۰، به حساب می‌آیند. فقط با پنج سال باقیمانده تا مهلت توافق پاریس در سال ۲۰۳۰، گزارش اهداف توسعه پایدار سازمان ملل ۲۰۲۵، هم یک ارزیابی واقع‌بینانه و هم فراخوانی برای اقدام فوری است. اگرچه در حوزه‌های حیاتی مانند سلامت، آموزش و دسترسی به برق پیشرفت‌هایی حاصل شده، اما سرعت پیشرفت بسیار کند است و نمی‌تواند تعهدات جهانی را برآورده کند.

جهان با بحران‌های به‌هم‌پیوسته‌ای مانند تغییراقلیم، بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی و نابرابری اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند که تهدیدی برای نابودی سال‌ها پیشرفت و توسعه به‌شمار می‌آیند. این گزارش به‌وضوح اعلام می‌کند که برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار، تغییرات فوری و ساختاری در تمامی بخش‌ها و مناطق جغرافیایی لازم است.

فقط ۳۵ درصد از اهداف در مسیر درست است

گزارش اهداف توسعه پایدار سازمان ملل در سال ۲۰۲۵، ۱۳۹ هدف از اهداف توسعه پایدار را براساس روند جهانی از سال ۲۰۱۵ ارزیابی می‌کند. «آنتونیو گوترش»، دبیرکل سازمان ملل، در این گزارش گفته‌ است: «از سال ۲۰۱۵، میلیون‌ها نفر به خدمات حیاتی دسترسی پیدا کرده‌اند.» 

او اضافه کرده: «بیش از نیمی از جمعیت جهان اکنون از نوعی حمایت اجتماعی بهره‌مند هستند که نسبت به ۱۰ سال پیش ۱۰ درصد افزایش یافته است. نرخ ازدواج کودکان و مرگ‌ومیر مادران و کودکان کاهش یافته و تعداد بیشتری از جوانان، به‌ویژه دختران، تحصیلات خود را به پایان می‌رسانند.»

دبیرکل سازمان ملل در ادامه گفت: «زنان اکنون ۲۷ درصد کرسی‌های پارلمان جهان را در اختیار دارند که این رقم نسبت به قبل، از ۲۲ درصد افزایش یافته است. در سراسر جهان، جوانان، جوامع، نهادهای مدنی و رهبران محلی در حال افزایش تلاش‌های خود برای تحقق وعده‌های خود در زمینه اهداف توسعه پایدار هستند.»

با وجود این دستاوردهای مهم، درگیری‌ها، آشفتگی‌های اقلیمی، تنش‌های ژئوپلیتیکی و شوک‌های اقتصادی همچنان مانع پیشرفت با سرعت و مقیاس لازم برای رسیدن به هدف ۲۰۳۰ می‌شوند. تنها ۳۵ درصد از اهداف ۱۳۹گانه توسعه پایدار در مسیر درست یا با پیشرفت متوسط قرار دارند، درحالی‌که ۴۸ درصد پیشرفت ناکافی دارند و ۱۸ درصد حتی از وضعیت پایه سال ۲۰۱۵ عقب‌تر رفته‌اند. موضوع نگران‌کننده، ایستایی یا عقب‌گرد اهداف مرتبط با فقر، گرسنگی، اقلیم و نابرابری است. با وجود بهبود اقتصاد جهانی پس از کووید-۱۹، رشد تولید ناخالص داخلی سرانه در سال ۲۰۲۵ تنها ۱.۵ درصد پیش‌بینی می‌شود و رشد واقعی در کشورهای کمتر توسعه‌یافته همچنان بسیار کمتر از هدف ۷ درصد است. هزینه‌ خدمات پرداخت بدهی جهانی به رکورد ۱.۴ تریلیون دلار رسیده است که هزینه‌های توسعه در کشورهای با درآمد پایین و متوسط را به‌شدت محدود می‌کند.

۲۰۲۴ به‌عنوان گرم‌ترین سال ثبت شد

این گزارش اعلام می‌کند سال ۲۰۲۴ گرم‌ترین سال ثبت‌شده بوده و از مرز گرمایش ۱.۵ درجه سلسیوس عبور کرده است. به این معنا که دمای زمین از افزایش ۱.۵ درجه سلسیوس نسبت به دوره پیشاصنعتی (دوره‌ای قبل از شروع انقلاب صنعتی و استفاده گسترده از ماشین‌آلات و کارخانه‌ها)، بیشتر شده‌ است. این عدد یک حد مهم است که دانشمندان برای جلوگیری از تغییراقلیم خطرناک تعیین کرده‌اند. اگر از این حد عبور کنیم، پیامدهای محیط‌زیستی جدی‌تری رخ می‌دهد. سطح دی‌اکسید کربن اکنون بالاترین میزان خود در بیش از دو میلیون سال گذشته است. بلایای مرتبط با اقلیم، کاهش تنوع‌زیستی و رویدادهای جوی شدید فشار بی‌سابقه‌ای بر سیستم‌های آب، اکوسیستم‌ها و تولید غذا وارد کرده‌اند.

براساس این گزارش، فقط ۵۶ درصد فاضلاب‌های خانگی به‌صورت ایمن تصفیه می‌شوند. تعداد گونه‌های آب شیرین از سال ۱۹۷۰ تاکنون ۸۳ درصد کاهش یافته است. کشاورزی که هنوز بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب شیرین است، شاهد تنش آبی جهانی در سطح ۱۸ درصد بوده و این رقم در برخی مناطق از ۷۵ درصد فراتر رفته است.

از هر ۱۰ نفر، یک نفر در فقر شدید

برآورد شده که ۸۰۸ میلیون نفر (یک نفر از هر ده نفر) در فقر شدید زندگی می‌کنند. معیارهای بازنگری‌شده فقر، حد فقر را به سه دلار در روز افزایش داده‌اند که نشان می‌دهد رسیدن به هدف ۲۰۳۰ دشوارتر شده است. بیش از نیمی از جمعیت جهان هنوز فاقد هرگونه حمایت اجتماعی هستند و بیش از ۱.۸ میلیارد نفر به وسایل پخت‌وپز پاک دسترسی ندارند.

گرسنگی به‌شدت افزایش یافته و بیش از ۷۰۰ میلیون نفر را تحت‌تأثیر قرار داده است، درحالی‌که بیش از دو میلیارد نفر با ناامنی غذایی مواجه‌اند. کوتاه‌قدی بیش از ۱۵۰ میلیون کودک را تحت‌تأثیر قرار داده است که روند بهبود کندی داشته‌ و حتی نشانه‌هایی از عقب‌گرد در برخی مناطق دیده شده‌ است.

شکاف جنسیتی قابل‌توجه

اگرچه برخی پیشرفت‌ها حاصل شده، اما شکاف جنسیتی در رهبری، آموزش، اشتغال و دسترسی به فناوری همچنان چشمگیر است؛ زنان تنها ۲۷ درصد کرسی‌های پارلمان جهان را در اختیار دارند و فقط ۳۰ درصد نقش‌های مدیریتی توسط زنان اشغال شده است. همچنین، زنان ۲.۵ برابر بیشتر از مردان کارهای خانگی بدون دستمزد انجام می‌دهند و ۲۳۰ میلیون زن و دختر تجربه ختنه زنان (FGM) داشته‌اند.

انرژی، آموزش و سلامت در چه وضعیتی هستند؟

دسترسی به برق به ۹۲ درصد رسیده و انرژی‌های تجدیدپذیر اکنون ۳۰ درصد برق را تأمین می‌کنند، اما اگر روند فعلی ادامه یابد، تا سال ۲۰۳۰، ۶۴۵ میلیون نفر همچنان بدون برق خواهند بود. سرمایه‌گذاری در انرژی پاک همچنان نابرابر است و کشورهای درحال‌توسعه به‌شدت با کمبود منابع مالی مواجه‌اند.

نرخ پایان تحصیل افزایش یافته، اما ۲۷۲ میلیون کودک و نوجوان همچنان از مدرسه و آموزش محروم‌اند و در بسیاری از کشورها کیفیت آموزش کاهش یافته است. باوجوداین، دختران اکنون در نرخ پایان تحصیل بهتر از پسران عمل می‌کنند، اما شکاف دسترسی دیجیتال و زیرساخت‌ها، به‌ویژه در کشورهای کمترتوسعه‌یافته، عدالت آموزشی را محدود می‌کند.

با وجود پیشرفت‌ها در سلامت مادران و کودکان، ۱۸ میلیون نفر زیر ۷۰ سال در سال ۲۰۲۱ به‌دلیل بیماری‌های غیرواگیر جان خود را از دست داده‌اند. سل جای کووید-۱۹ را به‌عنوان عامل اصلی مرگ ناشی از بیماری‌های عفونی گرفته است، درحالی‌که مرگ‌ومیرهای مرتبط با ایدز و موارد مالاریا دوباره در حال افزایش‌اند.

«لی جونهوا»، معاون امور اقتصادی و اجتماعی دبیرکل سازمان ملل، در این گزارش گفته‌ است: «این گزارش داستانی از مقاومت و نبوغ فوق‌العاده انسانی را روایت می‌کند. ما شاهد دستاوردهای بزرگی بوده‌ایم که نشان می‌دهد وقتی جامعه بین‌المللی با هدف و همبستگی عمل می‌کند، چه چیزی ممکن است.»

او در ادامه گفت: «از سال ۲۰۱۰، ابتلاهای جدید به ویروس HIV به میزان ۳۹ درصد کاهش یافته است. تلاش‌های پیشگیری از مالاریا از سال ۲۰۰۰، ۲.۲ میلیارد مورد ابتلا را جلوگیری کرده و ۱۲.۷ میلیون زندگی را نجات داده است. از سال ۲۰۱۵، ۱۱۰ میلیون کودک و نوجوان بیشتر به مدرسه رفته‌اند، نرخ اتمام تحصیل در همه سطوح افزایش یافته و شکاف جنسیتی در آموزش همچنان در حال کاهش است.»

زیرساخت ناپایدار داده‌ها

یکی از چالش‌های اصلی برجسته‌شده، آسیب‌پذیری سیستم‌های داده‌ای است. تنها ۷۰ درصد شاخص‌های اهداف توسعه پایدار داده‌های کافی دارند و تأمین مالی داده‌ها همچنان ناپایدار است. تعلیق ناگهانی برنامه نظرسنجی جمعیتی و سلامت (DHS) توسط USAID، جمع‌آوری داده‌ها را برای ۳۹ شاخص SDG به‌شدت مختل کرده است، که به‌ویژه اهداف شماره ۲ (پایان دادن به گرسنگی)، شماره ۳ (سلامت) و شماره ۵ (برابری جنسیتی) را تحت‌تأثیر قرار داده است.

چارچوب عملیاتی مدلین یک راهبرد جهانی ایجادشده در پی دومین دوره مجمع جهانی داده‌های سازمان ملل است که در سال ۲۰۲۴ برگزار شد. این چهارچوب با هدف هدایت و تقویت ظرفیت‌های آماری کشورها برای سنجش پیشرفت در مسیر اهداف توسعه پایدار تدوین شده‌ است و مسیر ساخت سیستم‌های داده‌ای قوی، جامع و پایدار را فراهم می‌کند، اما نیازمند سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی است.

اولویت‌های فوری: شش تحول

سازمان ملل شش تحول کلیدی برای معکوس کردن روند منفی و تسریع پیشرفت تعیین کرده است که عبارت‌اند از: تحول در سیستم‌های غذایی، دسترسی به انرژی و کاهش کربن، اتصال دیجیتالی، دسترسی جهانی به آموزش، ایجاد اشتغال و حمایت اجتماعی و اقدام در زمینه تغییراقلیم و تنوع‌زیستی.

گزارش اهداف توسعه پایدار ۲۰۲۵ فقط تشخیص وضعیت نیست؛ بلکه فراخوانی جهانی برای احیای انگیزه، افزایش سرمایه‌گذاری و تجدید همکاری‌های چندجانبه است. پنج سال آینده تعیین خواهد کرد که آیا ما به تعهد خود به توسعه پایدار پایبند خواهیم بود یا به‌شکل خطرناکی از اهداف عقب خواهیم ماند.

منبع: مجله Sustainability

مترجم: مریم فاخر