زیست‌بوم شگفت‌انگیز در دل نمک

استرالیا پراست از دریاچه‌های نمکی که در طی میلیون‌ها سال شکل گرفته‌اند و رنگ‌هایی از زرد درخشان تا نارنجی پررنگ و صورتی نئونی را به نمایش می‌گذارند. این دریاچه‌ها بازمانده رودخانه‌هایی هستند که حدود ۱۵ میلیون سال پیش جریان داشتند، اما به‌مرور خشک شدند و فقط حوضچه‌هایی از آنها باقی مانده است. این حوضچه‌ها امروز به‌صورت دریاچه‌های نمکی ناپایدار در نوسان‌اند؛ گاه سال‌ها خشک می‌مانند و گاه با باران شدید ناگهانی جان می‌گیرند.

«آنگوس لاری»، زیست‌شناس حفاظت از تنوع‌زیستی در دانشگاه کرتین، می‌گوید: «دریاچه‌های نمکی با زمان‌بندی انسان‌محور هم‌خوانی ندارند و به همین دلیل اغلب نادیده گرفته می‌شوند. اما زیست‌بوم آنها می‌تواند فوق‌العاده پربار و متنوع باشد.» این دریاچه‌ها زیستگاه گونه‌هایی چون میگوی آب‌ شور و حلزون‌های بومی و محل تغذیه پرندگان مهاجر و بومی هستند. جالب آنکه برخی از این زیست‌شناسان حتی این دریاچه‌ها را مدلی برای مطالعه امکان حیات در مریخ می‌دانند.

راز رنگ صورتی: میکروجلبک‌ها و باکتری‌های عاشق نمک

رنگ صورتی خیره‌کننده این دریاچه‌ها حاصل فعالیت دو ریزاندام‌واره افراط‌دوست (اکستریموفیل) است. این دو موجود در شرایط شدیداً شور، گرم و پرنور زنده می‌مانند و برای محافظت از خود، رنگ‌دانه بتاکاروتن تولید می‌کنند، همان ماده‌ای که به هویج و فلامینگو هم رنگ می‌دهد.

 اگر شرایط تغییر کند، مثلاً با ورود آب شیرین یا افزایش مواد مغذی، این موجودات نابود می‌شوند و جای خود را به جلبک‌های سبز و باکتری‌های فتوسنتزکننده می‌دهند. رنگ صورتی هم به‌دنبال آن محو می‌شود

دریاچه‌ای که دیگر صورتی نیست

این دریاچه از اواخر قرن نوزدهم برای استخراج نمک مورد استفاده قرار می‌گرفت، اما بهره‌برداری بیش‌ازحد درنهایت موجب کاهش شوری و مرگ اکستریموفیل‌ها شد. نتیجه؟ دریاچه‌ای خاکستری-آبی که از اوایل دهه ۲۰۰۰ دیگر رنگ سابق را ندیده است. بااین‌حال، هرساله کاروان‌هایی از گردشگران ناامید به‌دنبال دریاچه‌ای که دیگر صورتی نیست، به خیابان پینک لیک رود سر می‌زنند؛ درحالی‌که نام باقی مانده، اما رنگ نه.

دریاچه دیگری نیز همین سرنوشت را یافته: «لیک هی‌لیر» واقع در جزیره‌ای در مجمع‌الجزایر رشرش. این دریاچه اخیراً به‌دلیل بارندگی بی‌سابقه و ورود حجم زیادی آب شیرین، رنگ صورتی‌اش را از دست داده است؛ حادثه‌ای که دانشمندان آن را از تبعات تغییراقلیم انسان‌ساز می‌دانند.

بازگرداندن رنگ به دریاچه

«تیلو ماسن‌باوئر»، دانشمند محیط‌زیست اهل اسپرانس که خاطره نقاشی کردن دریاچه صورتی توسط مادربزرگش را دارد، امیدوار است طبیعت طی پنج تا ۱۰ سال آینده، دوباره لیک هی‌لیر را صورتی کند. اما برای دریاچه صورتی معروف، طبیعت به‌تنهایی کافی نیست. او می‌گوید این بازگشت می‌تواند هزار سال طول بکشد، مگر اینکه انسان‌ها وارد عمل شوند.

او و تیمش طرحی دارند: انتقال نمک از دریاچه مجاور (لیک واردن) به دریاچه صورتی. لیک واردن، به‌دلیل فعالیت‌های کشاورزی، دارای نیم‌میلیون تن نمک مازاد است. ماسن‌باوئر امیدوار است این نمک بتواند شوری دریاچه صورتی را به سطح طبیعی بازگرداند و شاید حتی در کمتر از یک دهه رنگ نئونی سابق را احیا کند.

زنگ خطر صورتی

به‌گفته «نیک کَلو»، هیدرولوژیست دانشگاه استرالیای غربی، این دریاچه‌ها نمادی دیداری از تأثیرات بحران اقلیمی و بهره‌برداری بی‌رویه‌اند: «ما وارد دوران ترمیم شده‌ایم؛ دوره‌ای که پس از عصر توسعه، حالا باید به فکر بازسازی طبیعت باشیم.»

و البته، دریاچه‌های صورتی فقط مختص استرالیا نیستند. از سنگال و بولیوی گرفته تا آذربایجان. این زیست‌بوم‌های نادر حالا حکم دماسنجی طبیعی را دارند که هشدار می‌دهند: تعادل اکولوژیکی در خطر است.

 منبع: نشنال جئوگرافیک
ترجمه: امین فریدونی