علیرضا زمانی، عنکبوت‌شناس ایرانی، برنده جایزه پژوهشی E.O. Wilson شد
علیرضا زمانی، عنکبوت‌شناس ایرانی و پژوهشگر دانشگاه تورکو در فنلاند، به‌همراه دو همکار خود موفق به دریافت جایزه پژوهشی E.O. Wilson سال ۲۰۲۴ شد. این جایزه به مقاله‌ای در زمینه روابط بوم‌شناختی و سازگاری‌های تکاملی عنکبوت‌های پشمالو (تارانتولاها) تعلق گرفت.
این مقاله با عنوان «مروری جامع بر روابط همزیستی و دیگر تعاملات بوم‌شناختی در تارانتولاها، همراه با فرضیه‌ای تازه درباره تکامل پرمویی آن‌ها» توسط علیرضا زمانی، ریک سی. وست (پژوهشگر مستقل) و ویلیام دبلیو. لامار از دانشگاه تگزاس نگاشته شده و در Journal of Natural History منتشر شده است.
در این پژوهش، نویسندگان فرضیه‌ای جدید را مطرح کرده‌اند مبنی بر اینکه موهای بدن این عنکبوت‌ها ممکن است به‌عنوان سازوکاری دفاعی در برابر مورچه‌های شکارگر تکامل یافته باشند. این فرضیه و داده‌های میدانی مرتبط با آن برای نخستین‌بار در سال ۱۹۹۶ با ادوارد اُ. ویلسون، زیست‌شناس برجسته آمریکایی و چهره‌ای الهام‌بخش در علم بوم‌شناسی، در میان گذاشته شد و او نیز از آن حمایت کرد.
زمانی در این‌باره می‌گوید: «ایده‌های اصلی این پژوهش بر پایه مشاهده مستقیم رفتار گونه‌ها در زیستگاه طبیعی‌شان شکل گرفته‌اند؛ درست همان‌گونه که خود ویلسون و طبیعت‌گرایان کلاسیک پیش از او عمل می‌کردند. این پژوهش نشان می‌دهد که تا چه اندازه چنین داده‌هایی همچنان برای بوم‌شناسی و زیست‌شناسی تکاملی نوین ارزشمندند، حتی با وجود اینکه این نوع فعالیت‌‌ها روزبه‌روز نادرتر می‌شوند».
این جایزه از سوی Journal of Natural History، یک نشریه بین‌المللی در حوزه جانورشناسی، اعطا می‌شود که مقالات پژوهشی و مروری در زمینه‌های رده‌بندی، زیست‌شناسی تکاملی و بوم‌شناسی منتشر می‌کند. از سال ۲۰۲۰، این نشریه هر سال به برجسته‌ترین مقاله منتشر شده در سال پیش، جایزه پژوهشی E.O. Wilson را اهدا می‌کند.
این جایزه به افتخار ادوارد اُ. ویلسون (۲۰۲۱–۱۹۲۹)، یکی از برجسته‌ترین زیست‌شناسان قرن بیستم نام‌گذاری شده است. وی را گاه «داروین معاصر» و بنیان‌گذار «زیست‌شناسی اجتماعی» می‌دانند؛ شاخه¬ای از علم که به بررسی ریشه‌های زیستی رفتارهای اجتماعی می‌پردازد. آثار وی همچنان الهام‌بخش علوم زیستی، حفاظت محیط زیست و تنوع زیستی هستند./ پیام ما