ایران سرزمینی است که در هر گوشه‌اش نشانی از تنوع فرهنگی و طبیعی به چشم می‌خورد. گستره اقوام، زبان‌ها، گویش‌ها و پوشش‌های گوناگون، تصویری کم‌نظیر از غنای فرهنگی این کشور به نمایش می‌گذارد. در کنار این رنگارنگی فرهنگی، طبیعت ایران نیز با گوناگونی زیستی، اقلیمی و گیاهی چشم‌گیر، جلوه‌ای دیگر از این سرزمین پرشکوه را ترسیم می‌کند. از دمای منفی ۵۰ درجه سانتی‌گراد در زمستان‌های قله دماوند تا گرمای طاقت‌فرسای ۷۱ درجه سانتی‌گراد در بیابان لوت، از بارندگی کمتر از ۳۰ میلی‌متر در کویرهای مرکزی تا بیش از دو هزار میلی‌متر بارش در دامنه‌های شمالی البرز، همه نشانگر این  است که ایران پهنه‌ای از تضادهای طبیعی است.

این تنوع کم‌نظیر، بستر پیدایش ماکرو اقلیم‌های متعددی است که پایه و اساس شکل‌گیری تنوع‌زیستی گسترده در کشور را فراهم آورده‌اند. با نگاهی به جغرافیای ایران درمی‌یابیم که حدود نیمی از مساحت کشور، یعنی چیزی حدود ۸۰۰ هزار کیلومترمربع، در قلمرو کوهستانی جای گرفته است. رشته‌کوه‌های عظیم زاگرس، البرز، کپه‌داغ، جبال‌البارز و مکران، شالوده این چهره کوهستانی را تشکیل می‌دهند. در این میان، زاگرس به‌واسطه وسعت خیره‌کننده و تنوع‌زیستی استثنایی‌اش، جایگاهی ویژه دارد؛ رشته‌کوهی که حدود یک‌چهارم خاک ایران را در بر گرفته است.

استان لرستان، نگینی درخشان در دل زاگرس، به لطف ارتفاعاتی از ۵۰۰ متر تا بیش از چهار هزار و ۱۵۰ متر از سطح دریا، توپوگرافی پرپیچ‌وخم، دره‌های ژرف و منابع آبی دائمی، میزبان یکی از بی‌نظیرترین طیف‌های میکرواقلیمی در کشور است. در این میان، شیب و اختلاف ارتفاع به‌عنوان یکی از مهمترین عوامل زیست‌جغرافیایی، نقشی کلیدی در شکل‌دهی به تنوع گیاهی منطقه دارد. تغییرات ارتفاعی، شرایط زیستی گوناگونی را به‌وجود آورده که بستری مناسب برای رشد گونه‌های گیاهی متنوع فراهم کرده است. تا امروز، حضور سه هزار و ۶۴۲ گونه گیاهی آوندی در زاگرس به ثبت رسیده که حدود دو هزار گونه آن‌ تنها در لرستان می‌رویند. بخش جنوبی این استان، که در مرز برخورد دو زیست‌اقلیم بزرگ ایران-تورانی و صحارا-سندی قرار دارد، پذیرای گونه‌هایی از هر دو قلمرو زیستی است. شرق لرستان نیز به‌ویژه در منطقه حفاظت‌شده اشترانکوه، زیستگاه گونه‌های شاخصی چون ارس، یکی از مقاوم‌ترین سوزنی‌برگان، محسوب می‌شود. در میان این گنجینه‌های طبیعی، برخی گونه‌ها به‌واسطه ویژگی‌های منحصربه‌فردشان، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. یکی از این گونه‌ها، Azilia eryngioides (Pau) Hedge & Lamond از خانواده چتریان (Apiaceae) است، جنسی که تنها یک گونه شناخته شده دارد.

 نمونه اولیه این گیاه نادر در سال ۱۸۹۹ در دره بازفت، در بخش‌های بالادستی رودخانه کارون، جمع‌آوری شد و در هرباریوم باغ گیاه‌شناسی سلطنتی مادرید نگهداری می‌شود. براساس بررسی‌های صورت‌گرفته، این گونه به‌دلیل پراکنش محدود، جمعیت اندک، تخریب زیستگاه و فشارهای انسانی همچون چرای بی‌رویه، در فهرست گونه‌های بحرانی در معرض انقراض (CR) قرار گرفته است. در استان لرستان، دو رویشگاه برای این گونه شناسایی شده است؛ یکی، در حوالی آبشار آب سفید و دیگری، در حاشیه جاده سپیددشت به شول‌آباد، بر دامنه‌های ناپایدار واریزه‌ای. با وجود اهمیت فوق‌العاده این گونه‌ها، وضعیت حفاظتی آنها رضایت‌بخش نیست. سازمان‌هایی مانند سازمان منابع‌طبیعی کشور مسئولیت پاسداری از این میراث گران‌بها را برعهده دارند. پرسش اینجاست که آیا به‌راستی به سطح شایسته‌ای از حفاظت رسیده‌ایم؟ گونه‌های بوم‌زاد و نادر، به ویژه گونه‌هایی که در معرض انقراض قرار دارند، باید در اولویت اقدامات حفاظتی کشور باشند. یکی از راه‌های مؤثر در این مسیر، تبدیل این گونه‌ها به آثار طبیعی زنده است. همان‌گونه که بناهای تاریخی و میراث فرهنگی برای نسل‌های آینده حفظ می‌شوند، این گونه‌های گیاهی نیز می‌توانند به‌عنوان گنجینه‌های طبیعی، به یادگار بمانند.

 ثبت این گونه‌ها در فهرست آثار ملی، ایجاد مناطق ویژه حفاظتی و معرفی علمی آنها به عموم مردم، می‌تواند به‌عنوان کارآمدترین فرصت برای حفظ این منابع عمل کند. تورهای علمی، سفرهای گیاه‌شناسی و برنامه‌های آموزشی عمومی، ابزارهایی موثر برای افزایش آگاهی مردم درباره اهمیت این گونه‌هاست. مردمی که امروز در شناخت این گنجینه‌های طبیعی سهیم می‌شوند، فردا خود نگهبانان میراث طبیعی سرزمینشان خواهند بود. بدین‌ترتیب، از دل این تلاش‌ها، گونه‌های نادری چون آزیلا، نه‌تنها به‌عنوان بخشی از تنوع‌زیستی کشور، بلکه به‌عنوان آثاری طبیعی و زنده، به سمبلی از تاریخ و فرهنگ مشترک انسان و طبیعت بدل خواهند شد؛ میراثی که ارزشش، با گذر زمان، نه‌تنها فراموش نمی‌شود، که پیوسته غنی‌تر و ماندگارتر می‌شود.