«سیدطه‌حسین مدنی»، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند، با بیان اینکه ایران یکی از کشورهایی است که برای مقابله با تأثیرات تغییراقلیم به کمک‌های بین‌المللی از جمله حمایت‌های مالی و فنی کنوانسیون تغییراقلیم نیاز مبرمی دارد؛ گفت: «کشور ما جزو ۹ کشور بسیار آسیب‌پذیر جهان در حوزه تغییراقلیم است، اما در طول این سال‌ها سهم بسیار ناچیزی از کمک‌های مالی کنوانسیون تغییراقلیم دریافت کرده است. این در‌حالی‌است که بسیاری از کشورهای حاضر در اجلاس‌های COP در طول این سال‌ها، با رایزنی‌های هدفمند، منابع خوبی از این سازوکار جذب و صرف امور زیرساختی مربوط به کاهش و کنترل انتشار کربن کرده‌اند.»

او ادامه داد: «اگرچه ایران در سال‌های گذشته به‌دلایلی چون تحریم‌های ناعادلانه، از کمک‌های فنی و مالی کنوانسیون تغییراقلیم محروم مانده است؛ اما جدی نگرفتن فرصت‌های کنوانسیون تغییراقلیم در سطوح دانشگاهی و اندیشکده‌ای کشور و درنتیجه کمبود تحلیل‌های فنی و آینده‌پژوهانه هم در این وضعیت مؤثر بوده است. مجموع این شرایط باعث شده است ما در اجلاس‌های گذشته و حتی اجلاس امسال هم بدون در دست داشتن نقشه راه شرکت کنیم. با پایان اجلاس کاپ۲۹، کمتر از یک‌سال تا برگزاری کاپ۳۰ به میزبانی برزیل فرصت باقی مانده است. بنابراین، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و کارشناسان کشور باید با همتی مضاعف، در طول این مدت به تولید محتوای دانشی بپردازند تا برای حضور در اجلاس سال آینده دقیقاً بدانیم باید چه موارد و موضوعاتی را مطالبه و بیان کنیم.»

آینده‌پژوهی برای ترسیم نقشه راه

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند گفت: «جدا از موضوع تغییر شیوه حمل‌ونقل، باید در این حوزه به ضرورت وجود نگاه آینده‌پژوهانه هم توجه جدی داشت. به بیان دیگر، باید ضمن در نظر گرفتن ایجاد تغییرات اساسی در بخش حمل‌ونقل، وضعیت مطلوب خود را با نگاهی آینده‌پژوهانه و براساس پیش‌بینی وضعیت چندسال آینده کشورهای توسعه‌یافته ترسیم کنیم، نه وضعیت فعلی این کشورها. به‌عنوان نمونه، اگر قرار است در حمل‌ونقل ریلی به وضعیت مطلوب برسیم؛ علاوه‌بر اینکه باید به افزایش سهم راه‌آهن در جابه‌جایی بار توجه کنیم؛ باید موضوع دانش روز و حرکت حمل‌ونقل ریلی به‌سمت استفاده از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر را هم لحاظ کنیم و نقشه راه برقی‌سازی خطوط ریلی، کشنده‌های برقی و باتری‌های مورد نیاز، استقرار ایستگاه‌های شارژ، شارژ قطار برقی در حین حرکت و نیازمندی‌های حذف سوخت‌های فسیلی برای تأمین برق حمل‌ونقل مانند استفاده از منابع تجدیدپذیر و استقرار میکرو رآکتورهای هسته‌ای را در قالب یک سند جامع ترسیم کنیم.»

به‌گفته مدنی، با تدوین این محتوای دانشی، نمایندگانی که از کشور ما در اجلاس کاپ۳۰ شرکت خواهند کرد، دقیقاً می‌دانند باید چه موضوعاتی را مطرح و چه مواردی را مورد مطالبه قرار دهند و درنهایت متناظر با آن، چه تعهداتی را بپذیرند. یکی از مطالبات ما موضوع تحریم است. تریبون کاپ فرصت بسیار مناسبی خواهد بود تا به کشورهای حاضر، مانع بزرگ تحریم و نیازهای مالی و فنی ایران در اجرای برنامه‌های کاهش و کنترل کربن را گوشزد کند.

رفع تحریم مطالبه اصلی ایران

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند گفت: «ایران در این اجلاس باید وضعیت حمل‌ونقل خود و آلایندگی آن را تشریح، بر لزوم تغییر شیوه حمل‌ونقل تأکید و ناترازی انرژی به‌عنوان یکی از دلایل استفاده از سوخت‌های فسیلی را گوشزد و بر این اساسی بر لزوم ارائه کمک‌های مالی و فنی و رفع تحریم‌های ناعادلانه برای ایجاد تغییرات اساسی در زیرساخت‌های حمل‌ونقل و انرژی و پذیرش تعهدات مربوط به کاهش و کنترل انتشار پافشاری کند.»

او ادامه داد: «این مسیری است که باید توسط دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی کشور طی شود تا نقش خود را در ارائه محتوای دانشی به متولیان امر ایفا کنند. همچنین، وزارت راه‌وشهرسازی با همکاری کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی باید یک سند جامع برای حمل‌ونقل کشور بر مبنای این محتوای دانشی تدوین و در بخشی از آن، نیازمندی‌‌های مربوط به نوع و تعداد کشنده‌‌های برقی، ایستگاه‌‌های شارژ، فناوری باتری‌‌های مورد نیاز، مبحث میکرو رآکتورهای هسته‌‌ای و کمک جامعه جهانی برای تأمین تجهیزات مربوطه و سوخت آن و درنهایت میزان کربنی که با اجرای این نقشه کاهش خواهد یافت را تشریح کنند. امیدواریم مسئولین کشور با این نگاه، تا سال آینده با دست پر در کاپ ۳۰ شرکت کنند.»

«مهدی تفضلی»، رئیس گروه توسعه همکاری‌های بین‌المللی سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری برق وزارت نیرو، نیز در مورد اینکه تحریم‌ها چقدر مانع ایفای نقش ایران در برنامه‌های کاهش انتشار و جذب کربن بوده است، گفت: «گفته می‌شود در حوزه انرژی‌های پاک تحریم‌ها بسیار کمتر است، ولی در عمل باتوجه‌به محدودیت‌های انتقال پول و ترس شرکت‌ها از کار با ایران به‌دلیل احتمال وضع تحریم در آینده، موانعی برای سرمایه‌گذاری و انتقال دانش فنی به ایران ایجاد کرده‌اند.»

تفضلی ادامه داد: «تحریم‌ها همچنین باعث شده‌ است مؤسسات دولتی، خصوصی و بانک‌ها کمتر در تعاملات بین‌المللی حضور داشته باشند و عملاً از سازوکارهای بین‌المللی برای دادن تضامین، مدیریت پروژه‌های سبز و … به‌نوعی عقب بمانند و به‌نوعی زبان مشترک با بقیه دنیا برای تعریف پروژه‌هایی که در بانک‌های بین‌المللی به‌راحتی تأمین مالی می‌شوند، نداشته باشند. البته کمک‌ها محدود به این موضع نیست و خارج از این چارچوب نیز وام‌ها و منابع مالی گسترده‌ای وجود دارد که باید با تعامل با برخی نهادهای تأثیرگذار بین‌المللی مانند آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر(IRENA) پس از آماده‌سازی مدارک و مستندات مطابق استانداردهای بین‌المللی بانکی، بیمه‌ای و… به آنها دست پیدا کرد.

فرصت‌های کاپ

رئیس گروه توسعه همکاری‌های بین‌المللی سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری برق وزارت نیرو بیان کرد: «در کنفرانس کاپ هم هرساله کشورهای ضعیف‌تر و درحال‌توسعه همواره طالب آن هستند که از منابع مالی و کمک‌های فنی کشورهای قوی‌تر که در گذشته باعث انتشار کربن در جو زمین بوده‌اند، بهره ببرند و عملاً این گذار به انرژی‌های پاک به‌صورت عادلانه و منصفانه‌ای اتفاق بیفتد و کشورهایی که عملاً باعث افزایش غلظت دی‌اکسیدکربن در جو و بالا رفتن دمای کره زمین تاکنون شده‌اند، بهای آن را به بقیه بپردازند و کمک کنند روند توسعه را با هزینه کمتری برپایه انرژی‌های پاک و کم‌انتشار پیگیری کنند.»

او افزود: به‌عنوان مثال در کاپ ۲۸ در امارات توافق شد کشورها برای محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر را سه‌برابر و بهره‌وری انرژی را به دوبرابر تا سال ۲۰۳۰ ارتقا دهند که تحقق این امر باید منجر به ایجاد نزدیک به ۱۱ هزار گیگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در جهان شود.

چگونگی حضور ایران در کاپ۳۰

رئیس گروه توسعه همکاری‌های بین‌المللی سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری برق وزارت نیرو در پاسخ به اینکه خواسته‌های ایران در فرصت یکساله تا کاپ۳۰ چه مواردی باید باشد و نقش شرکت‌های دانش‌بنیان، اندیشکده‌ها و مجموعه‌های پژوهشی در این زمینه چیست، گفت: «قطعاً اجلاس‌های تغییراقلیم مکان مناسبی برای شبکه‌سازی بین‌المللی برای تأمین مالی، انتقال فناوری و همکاری‌های علمی و تحقیقاتی است تا متخصصین این حوزه بتوانند در سطح ملی و منطقه‌ای و حتی در تعامل با سازمان‌های بزرگ بین‌المللی فرصت‌های خوبی را برای کشورهایشان به ارمغان بیاورند. فکر بسیار خوبی است که از الان برای حضور مؤثر و هدفمند در کاپ ۳۰ در برزیل برنامه‌ریزی منسجمی صورت گیرد؛ چراکه در دو دوره اخیر به‌دلیل برخی مسائل سیاسی بهره‌برداری مناسبی از کاپ صورت نگرفت. حتی در کاپ ۲۹ برخی سازمان‌های بین‌المللی زیرمجموعه سازمان ملل برای دادن فضا، زمان جلسه و ارائه دستاوردها و برنامه‌های آتی توسعه تجدیدپذیرها به ایران اعلام آمادگی کرده بودند، ولی متأسفانه امکان بهره‌برداری از این فرصت بی‌نظیر فراهم نشد.»