پیام ما؛ رسانه توسعه پایدار ایران

محیط زیست

مریم محمودخواه

روزنامه‌نگار

درباره مجسمه‌سازی با مواد بازیافتی و تأثیر شگفت‌انگیز آن بر محیط‌زیست

مجسمه‌های بازیافتی

مجسمه‌سازی با مواد بازیافتی یک هنر پایدار است که به حفظ منابع طبیعی و کاهش ضایعات کمک می‌کند

۶ اسفند ۱۴۰۳، ۱۹:۰۱

در جهان امروز که با بحران‌های محیط‌زیستی مواجه است، هنر پایدار با استفاده از مواد بازیافتی می‌تواند یک راه‌حل خلاقانه و مؤثر باشد. خلق آثار جدید از مواد دورریختنی و بازیافتی؛ در تازه‌ای به دنیای هنر پایدار به روی ما باز کرده است. اینکه چگونه می‌توانیم از مواد دورریختنی آثاری خلق کنیم که هم زیبا باشند و هم به محیط‌زیست کمک کنند، یکی از نوآوری‌های هنری است که نه‌تنها خلاقیت هنرمندان را به نمایش می‌گذارد، بلکه به‌عنوان راهی برای کاهش ضایعات و حفظ منابع طبیعی عمل می‌کند. در هنر پایدار هنرمندان با استفاده از مواد بازیافتی، علاوه‌بر خلق هنری چشم‌نواز و مخاطب‌پسند و ماندگار، نقش مهمی در کاهش ضایعات و جلوگیری از مصرف بی‌رویه منابع طبیعی ایفا می‌کنند. این هنر به ما نشان می‌دهد می‌توانیم از چیزهایی که دیگران آنها را زباله می‌دانند، آثاری خلق کنیم که هم از نظر هنری و هم از نظر محیط‌زیستی ارزشمند باشند. تأثیر و پیام آگاهی محیط‌زیستی این آثار در دنیای مدرن بسیار زیاد و کتمان‌ناپذیر است؛ زیرا خلق هستی از نیستی؛ آگاهی می‌آفریند و آگاهی بستر رشد و بالندگی است

هنرمندی که از زباله‌ هنر می‌آفریند

مجسمه‌سازی یکی از هنرهای مفهومی و غنی است که اگر با استفاده از مواد بازیافتی همراه شود؛ به هنری ماندگار و پایدار تبدیل می‌شود که تا سال‌ها می‌تواند منبع الهام از بعد هنری و بعد حمایت از محیط‌زیست باشد. «آتنا اخوان» یکی از مجسمه‌سازان ایرانی است که با استفاده از مواد بازیافتی توانسته آثار زیبایی خلق کند و با همین آثار جزو صد هنرمند برتر دنیا شود. او که متولد خرداد ۶۳ است، از کودکی علاقه زیادی به هنر به‌ویژه مجسمه‌سازی و حجم‌سازی داشت و بعدتر به طراحی نیز گرایش پیدا کرد.

«آموزش‌های اولیه من در حوزه حجم و مجسمه‌سازی شکل گرفت و اساتید بسیار مجربی داشتم که مرا در این مسیر راهنمایی کردند و تحت‌نظر آنها دوره‌های تخصصی را گذراندم. در این دوره‌ها شناخت مواد، ساختارهای مختلف و فن‌های گوناگون مجسمه‌سازی را آموختم و همین زمینه‌سازی شد برای ورود حرفه‌ای‌تر من به این عرصه. پس از اتمام دبیرستان، رشته ریاضی را خواندم، اما علاقه‌ام به هنر باعث شد به طراحی صنعتی در دانشگاه هنر بپردازم. هم‌زمان در دانشگاه تهران نیز به کارگاه‌های مجسمه‌سازی رفتم و به‌شکلی جدی‌تر این هنر را دنبال کردم. در دوران تحصیل، پایان‌نامه‌ای داشتم که توجه بسیاری از اساتید را به خود جلب کرد و باعث شد مسیر حرفه‌ای‌ام را با انگیزه بیشتری ادامه دهم. در کنار ادامه تحصیلاتم، وارد حوزه آموزش نیز شدم و مدتی به‌عنوان دستیار استاد، تدریس دروس عملی و کارگاهی را برعهده داشتم.»

اخوان درباره فعالیت‌های حرفه‌ای پس از فارغ‌التحصیلی می‌گوید: بعد از فارغ‌التحصیلی، به‌سرعت جذب کار در حوزه معماری داخلی شدم. این کار سال‌ها وقتم را گرفت و باعث شد مدتی از مجسمه‌سازی فاصله بگیرم، اما در سال ۹۶ تصمیم گرفتم با ارائه یک اثر متفاوت به جشنواره فجر بازگردم. اثری که ارسال کردم، ترکیبی از مجسمه‌سازی و شیشه بود و شامل فیگورهایی شیشه‌ای می‌شد. خوشبختانه این اثر توانست جایگاه نخست را کسب کند و نخل طلایی و دیپلم افتخار جشنواره را دریافت کنم. همین موفقیت باعث شد اثرم را برای جشنواره ونیز نیز ارسال کنم که در آنجا نیز جزو ۱۰۱ هنرمند برتر سال شدم و یک بورسیه برای مطالعه و کار با شیشه از شهر مورانو در ایتالیا دریافت کردم.

مجسمه‌هایی که پوشیده می‌شوند

این موفقیت اخوان را به مسیر اصلی‌اش بازگرداند و باعث شد کار مجسمه‌سازی را به‌طور حرفه‌ای‌تر ادامه دهد. همچنین، در ادامه فعالیت‌های حرفه‌ای خود از کلاس‌های استاد پرویز تناولی استفاده کرد و آن را نقطه‌عطفی در کارنامه آموزشی خود می‌داند: «در ورکشاپ‌های مختلفی از جمله دوره‌های تخصصی مجسمه‌سازی با استاد پرویز تناولی شرکت کردم. این دوره‌ها شامل آموزش‌هایی درباره مجسمه‌سازی معاصر و فن‌های نوین آن بود. ما پروژه‌های متعددی از جمله کار با مواد بازیافتی، ساخت مجسمه‌های متحرک، مجسمه‌های روی دیوار و حتی مجسمه‌های پوشیدنی را بررسی کردیم.

مجسمه‌های پوشیدنی یکی از حوزه‌هایی بود که علاقه خاصی به آن داشتم. ایده این کار از آنجا شکل گرفت که برخی مجسمه‌های بزرگ را به نسخه‌های کوچکتر و کاربردی تبدیل کردیم تا همراه افراد باشند. این آثار، تک‌نسخه و خاص بودند، و بسیاری از علاقه‌مندان به هنر آنها را به‌عنوان زیورآلاتی منحصربه‌فرد می‌پسندیدند. این ایده بعدها توسط خود آقای تناولی ثبت شد و شاگردان ایشان نیز این سبک را ادامه دادند. یکی دیگر از پروژه‌های مهمی که روی آن کار کردم، استفاده از کاغذهای بازیافتی در مجسمه‌سازی بود. این ایده به‌دلیل ارتباط کاری من و همسرم با حوزه چاپ و چاپخانه شکل گرفت. ما باطله‌های کاغذی را جمع‌آوری و با فراوری مجدد، خمیرهای خاصی از آنها تهیه می‌کردیم.

سپس این خمیرها را به‌صورت ورقه‌هایی مقاوم درآوردیم و در ترکیب با مواد دیگر مانند برنز، پارچه‌های نفیس و چرم به کار می‌بردیم. این روش به ما امکان داد که هم در راستای حفظ محیط‌زیست گام برداریم و هم موادی جدید و خاص برای مجسمه‌های پوشیدنی و اکسسوری‌ها ایجاد کنیم. کار ما کم‌کم مورد توجه گالری‌های بین‌المللی قرار گرفت. در ابتدا نمایشگاه‌هایی در خارج از کشور داشتیم و سپس با پذیرش بیشتر، در ایران نیز گسترش یافت. امروزه برند و شوروم خودمان را داریم و تلاش می‌کنیم که در کنار هنر ایرانی، اساطیر و افسانه‌های کهن را نیز در آثارمان زنده نگه داریم. بسیاری از کارهای ما دارای گواهی اصالت (سرتیفیکیت) هستند و به‌صورت محدود یا تک‌نسخه تولید می‌شوند. هر یک از این آثار داستانی در پس خود دارند که ریشه در اسطوره‌ها و افسانه‌های ایرانی دارد.

هنر بازیافتی در دستان هنرمندان ایرانی

او درباره نقش اسطوره‌ها و افسانه‌ها در آثار خود می‌گوید: یکی از المان‌هایی که در آثارم به کار می‌برم، سیمرغ و نمادهای ایرانی است. این الهامات از داستان‌ها و آیین‌های کهن سرچشمه گرفته‌اند و تلاش کرده‌ام آنها را به‌شکلی نوین و امروزی ارائه کنم. مجسمه‌های پوشیدنی بخشی از این تلاش هستند که در آنها کاربردی‌ بودن را با هنر سنتی ترکیب کرده‌ایم. مثلاً در یکی از پروژه‌هایمان، مجسمه‌های بزرگ را به اشکال کوچکتر مانند گردن‌بند و انگشتر تبدیل کردیم، همانند برخی آثار آقای تناولی.

هنر پایدار به ما نشان می‌دهد می‌توان از مواد دورریختنی آثاری خلق کرد که هم زیبا و هم مفید برای طبیعت هستند

به‌اعتقاد آتنا اخوان، این مسیر از هنر بازیافتی تا مجسمه‌های پوشیدنی، یک تجربه متفاوت و الهام‌بخش بوده است. ور درباره چشم‌انداز کار خود می‌گوید: در این سال‌ها، با متریال‌های مختلفی کار کرده‌ایم و همچنان بر روی توسعه آنها تلاش می‌کنیم. در حال حاضر نیز مشغول ترکیب هنر دست استادکاران ایرانی با این تکنیک‌ها هستیم. ما گل‌دوزی‌های نفیس، پارچه‌های خاص و حتی تکنیک‌های قدیمی را با مواد بازیافتی ادغام کرده‌ایم و درنهایت به مجموعه‌ای از آثار رسیده‌ایم که نه‌تنها هنر ایرانی را زنده نگه می‌دارند، بلکه پایداری محیط‌زیست را نیز مدنظر قرار داده‌اند. تا به امروز نمایشگاه‌های بسیاری داشته‌ایم و همچنان در حال گسترش این ایده‌ها هستیم. در تمام این آثار، تلاش کرده‌ام که داستان‌های کهن و هنر ایرانی را با نگاه معاصر پیوند دهم و امیدوارم که بتوانم این مسیر را با قدرت ادامه دهم.

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

آموزش، بازیافت، طراحی، محیط‌زیست