جریان‌سازی حفاظت از تنوع زیستی به‌شکل جدی آن در عرصه بین‌المللی در سال ۲۰۱۶ و به‌عنوان شعار سال کنوانسیون تنوع زیستی به‌صورت «جریان‌سازی تنوع زیستی؛ پایدارسازی مردم و معیشت آنها» مطرح شد. جریان‌سازی تنوع زیستی به‌طورکلی به این معنا است که اطمینان حاصل شود که تنوع زیستی و خدماتی که ارائه می‌دهد، به‌طور مناسب و کافی در سیاست‌ها و رویه‌هایی که به آن وابسته‌اند و بر آن تأثیر می‌گذارند، لحاظ شده است. خود متن کنوانسیون تنوع زیستی نیز شامل چندین ماده مرتبط است، مانند اهداف دوم و سوم کنوانسیون در مورد استفاده پایدار از تنوع زیستی و اجزای آن و همچنین در مورد تسهیم منصفانه و عادلانه مزایای ناشی از بهره‌برداری از منابع ژنتیکی.

بعد از گذر از دهه تنوع زیستی (۲۰۱۰-۲۰۲) و اهداف جهانی آییچی، کشورهای متعاهد کنوانسیون تنوع زیستی در دسامبر ۲۰۲۲ چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال را به‌عنوان برنامه پسا ۲۰۲۰ تصویب کردند. این چارچوب تاریخی که از دستیابی به اهداف توسعه پایدار حمایت می‌کند و براساس برنامه‌های راهبردی قبلی کنوانسیون بنا شده است، مسیر بلندپروازانه‌ای را برای رسیدن به چشم‌انداز جهانی «جهانی در هماهنگی با طبیعت» تا سال ۲۰۵۰ تعیین می‌کند و از عناصر کلیدی آن می‌توان به چهار هدف برای سال ۲۰۵۰ و ۲۳ هدف برای سال ۲۰۳۰ اشاره کرد.

اهداف ۲۳گانه براساس چهار محور کلی طرح‌ریزی شده که یکی از آنها «ابزارها و راه‌حل‌ها برای اجرا و جریان‌سازی» است که هدف‌های ۱۴ تا ۲۳ ذیل آن ابزارها و راه‌حل‌های لازم برای اجرا و جریان‌سازی را شامل می‌شود؛ از جمله ادغام کامل ارزش‌های تنوع زیستی در تمام سطوح دولت، ارزیابی و افشای تأثیرات و وابستگی‌ها به تنوع زیستی توسط کسب‌وکارها، ترویج مصرف پایدار، اهداف کمی ‌برای بسیج منابع، تقویت مکانیزم‌ها و منابع برای اجرا.

در ماده ۶(ب)، کنوانسیون از کشورهای متعاهد خواسته شده است «تا حد ممکن و به‌طور مناسب، حفاظت و استفاده پایدار از تنوع زیستی را در طرح‌ها، برنامه‌ها و سیاست‌های مربوطه و بین‌بخشی ادغام کنند». ماده ۱۰(الف) از کشورهای متعاهد می‌خواهد «ملاحظات مربوط به حفاظت و استفاده پایدار از منابع زیستی را در تصمیم‌گیری‌های ملی ادغام کنند». سایر مواد کنوانسیون نیز «جریان‌سازی» را ترویج کرده یا ابزارهایی برای آن فراهم می‌کنند.

اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) جریان‌سازی تنوع زیستی را به‌عنوان «ادغام حفاظت و استفاده پایدار از تنوع زیستی در برنامه‌های اقتصادی بین‌بخشی مانند برنامه‌های مرتبط با توسعه پایدار، کاهش فقر، سازگاری و/یا کاهش تغییراقلیم، همچنین ترویج تجارت، نوآوری و سرمایه‌گذاری و همکاری‌های بین‌المللی» تعریف می‌کند. همچنین مشخص می‌کند که «مفهوم جریان‌سازی همچنین شامل برنامه‌های ویژه بخشی مانند کشاورزی، شیلات و آبزی‌پروری، جنگلداری، گردشگری، معدن، انرژی، زیرساخت و ساخت‌وساز، بهداشت، آب، بانکداری، ارتباطات از راه دور، اطلاعات و حمل‌ونقل نیز می‌شود. درنهایت، جریان‌سازی تنوع زیستی به تغییرات تحول‌آفرین در مدل‌ها، راهبرد‌ها و مدل یا الگو‌های توسعه اشاره دارد.

تسهیلات جهانی محیط‌زیست(GEF)، بیان می‌کند که جریان‌سازی، فرایند «گنجاندن ملاحظات تنوع زیستی در سیاست‌ها، راهبرد‌ها و رویه‌های بازیگران کلیدی عمومی‌و خصوصی است که بر تنوع زیستی تأثیر می‌گذارند یا به آن وابسته‌اند، به‌صورتی‌که تنوع زیستی هم به‌طور محلی و هم به‌طور جهانی حفظ و به‌طور پایدار استفاده شود.”

پلتفرم جریان‌سازی تنوع زیستی سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) در مورد بخش‌های کشاورزی اشاره می‌کند که جریان‌سازی «فرایند گنجاندن ملاحظات تنوع زیستی در تمام سیاست‌ها، راهبرد‌ها و شیوه‌هایی است که توسط بازیگران دولتی و خصوصی که یا به تنوع زیستی وابسته‌اند یا اقداماتشان تأثیری بر تنوع زیستی دارد، اتخاذ می‌شود.” هدف از جریان‌سازی تنوع زیستی در بخش‌های کشاورزی این است که اطمینان حاصل شود که تنوع زیستی حفظ شده است و به‌طور پایدار استفاده می‌شود.

هیئت بین‌دولتی تنوع زیستی و خدمات اکوسیستم (IPBES) بیان می‌کند که «جریان‌سازی در زمینه تنوع زیستی به‌معنای یکپارچه‌سازی اقدامات یا سیاست‌های مرتبط با تنوع زیستی در فرایندها یا سیاست‌های توسعه وسیع‌تر است، مانند آنهایی که به کاهش فقر یا مقابله با تغییراقلیم ‌می‌پردازند.”

این واقعیت که تنوع زیستی برای بسیاری نامشخص و ناملموس باقیمانده است، مشکل را بدتر می‌کند. سیاستگذاران، تصمیم‌گیران و مردم نمی‌توانند به‌سادگی رابطه بین تنوع زیستی و رفاه جامعه و خود را تشخیص دهند. لذا تلفیق تنوع زیستی در فرایندهای رسمی‌ و غیررسمی ‌آموزشی در تمام ارکان و سطوح جامعه، بسیار بااهمیت است. منطق این است که یادگیری و درک مسائل تنوع زیستی، زمینه را برای تغییر نگرش افراد در هر سنی و موقعیتی فراهم می‌کند و درنهایت زمینه‌ساز اقدامات مثبت برای حفاظت و استفاده پایدار از تنوع زیستی از سوی همه افراد خواهد بود.

با وجود تعدد و شدت عوامل تهدیدکننده که عامل محرکه اصلی آن استفاده یا بهره‌برداری عموماً غیرپایدار بیشتر از منابع برای جمعیت رو به تزاید انسانی است، مسلم است که کنترل یا هدایت تمامی‌ فعالیت‌ها توسط یک سازمان، چندان معقول و منطقی به‌نظر نمی‌رسد و این درحالی‌است که اغلب وزارتخانه‌ها یا ارگان‌های دولتی و غیردولتی دارای بخش محیط‌زیست یا واحد HSE هستند. این بدان مفهوم است که ملاحظات حفاظت از محیط‌زیست بر مبنای استانداردها و قوانین از طرف خود فعالین باید مد نظر قرار گرفته و رعایت شود، نه اینکه تنها وابسته به ارزیابی یا بررسی‌های قبل و بعد و یا حین اجرا توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست باشد.  

اگر قرار باشد مسئولیت حفاظت یا مراقبت و بهره‌برداری خردمندانه و اصولی از این تنها سرمایه واقعی حیات انسانی با خالی کردن شانه از مسئولیت تنها و تنها به‌عهده سازمان حفاظت محیط‌زیست باشد، بدیهی است که فرجامی‌ جز بحرانی‌تر شدن شرایط و تشدید اثرات تهدیدات نخواهیم داشت.