کشورهای خلیج‌فارس از بسیاری جهات در برابر تغییراقلیم آسیب‌پذیر هستند، آنها روندی را برای غلبه و حل این مشکلات آغاز کرده‌اند. برای بیش از یک‌دهه، کشورهای حاشیه خلیج‌فارس با توسعه پروژه‌های پایدار پیشرفته یا سبز کردن پروژه‌های بزرگ موجود مورد توجه قرار گرفته‌اند. پنج کشور شورای همکاری خلیج‌فارس (بحرین، کویت، عمان، عربستان سعودی و امارات متحده عربی) در راستای تلاش‌های خود برای تنوع اقتصادی جهت کاهش وابستگی به نفت و گاز، متعهد شده‌اند بین سال‌های ۲۰۵۰ تا ۲۰۶۰ به اهداف انتشار کربن صفر دست یابند.

برای دستیابی به این اهداف بلندپروازانه، این کشورها برنامه‌ها و ابتکارات میان‌مدت تا بلندمدت را توسعه داده و ساختار نهادی را برای نظارت و کنترل پیشرفت ایجاد کرده‌اند. بیشتر تمرکز کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس بر کاهش و توسعه انرژی کم‌کربن است. بر این اساس، استقرار منابع انرژی تجدیدپذیر به‌سرعت در حال افزایش است. پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر در مقیاس بزرگ در عربستان افتتاح شده است. اخیراً سه پروژه انرژی بادی و دو پروژه انرژی خورشیدی با ظرفیت کل ۳۳۰۰ مگاوات انرژی توسط شرکت تأمین برق عربستان راه‌اندازی شده است. علاوه‌براین، افتتاح اولین نیروگاه هسته‌ای تجاری منطقه، برکه، یکی دیگر از اقدامات امارات بوده که پس از اتمام و بهره‌برداری کامل، ظرفیتی در حدود پنج هزار و ۳۸۰ مگاوات خواهد داشت.

اما در این میان، عربستان سعودی چارچوب تأمین مالی سبز (GFF) خود را در مارس ۲۰۲۴ منتشر کرد که نقطه‌عطفی در روند حرکتی خود به‌سمت توسعه پایدار و حفاظت از محیط‌زیست است. این ابتکار که در راستای «چشم‌انداز ۲۰۳۰» سعودی راه‌اندازی شد، به‌دنبال متحول کردن اقتصاد کشور از طریق ایجاد تعادل بین حفظ محیط‌زیست و رشد اقتصادی است. هدف تأمین مالی سبز بسیج منابع مالی برای تأمین مالی پروژه‌های سبز و کمک به تعهد عربستان برای دستیابی به کاهش انتشار کربن تا سال ۲۰۶۰ است.

اهداف چارچوب تأمین مالی سبز

اهمیت استراتژیک ریاض

معرفی GFF عربستان را به‌عنوان یک پیشرو در تأمین مالی پایدار در منطقه قرار می‌دهد. این کشور که از لحاظ سنتی به‌دلیل وابستگی خود به نفت شناخته می‌شود، اکنون در حال برداشتن گام‌هایی برای تنوع بخشیدن به اقتصاد خود و پذیرش طرح‌های سبز است. این چارچوب یک رویکرد ساختاریافته برای تأمین مالی پروژه‌ها ارائه می‌کند که با اصول زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) همسو هستند و گذار به اقتصاد سبز را تسهیل می‌کنند. از طریق چارچوب تأمین مالی سبز، عربستان سعودی قصد دارد انتشار کربن را با سرمایه‌گذاری در منابع انرژی تجدیدپذیر مانند خورشید و باد کاهش دهد. افزایش بهره‌وری انرژی در بخش‌های کلیدی از جمله تولید صنعتی و توسعه شهری، ترویج نوآوری در حمل‌ونقل پاک از جمله وسایل نقلیه الکتریکی و هیدروژنی، از پروژه‌هایی هستند که با بیابان‌زایی مبارزه و کشاورزی پایدار را ترویج می‌کنند.

نحوه کارکرد چارچوب تأمین مالی سبز

عربستان سعودی چارچوب تأمین مالی سبز خود را مطابق با اصول اوراق قرضه سبز (GBP) ایجاد کرده است. تحت این چارچوب، ریاض قادر به انتشار اوراق قرضه سبز /صکوک خواهد بود. مطابق با این اصول، برای هر اوراق قرضه/صکوک سبز منتشر شده، ریاض ترتیبات زیر را ایجاد خواهد کرد؛ ۱. استفاده از درآمد: مبلغ معادل درآمد خالص هر اوراق قرضه/صکوک سبز صادرشده توسط عربستان در چارچوب تأمین مالی سبز برای تأمین مالی پروژه‌های جدید یا تأمین مالی مجدد پروژه‌ها تخصیص می‌یابد. هزینه‌ها باید به کاهش تغییرات آب‌وهوایی کمک کند. فرایند ارزیابی و انتخاب پروژه: فرایند ارزیابی و انتخاب پروژه تضمین می‌کند درآمد هر اوراق قرضه سبز/صکوک عربستان به هزینه‌های جدید یا پروژه‌ها تخصیص می‌یابد. از همین روی، این کشور یک کمیته اصلی برای نظارت بر انتشار اوراق قرضه سبز ایجاد کرده است. همچنین، یک کمیته فرعی ایجاد شده است تا به کمیته تأمین مالی پایدار گزارش ارائه دهد. 

۲. گزارش‌دهی: گزارش تخصیص سالانه ظرف یک سال پس از انتشار هر اوراق قرضه/صکوک سبز عربستان در دسترس عموم قرار خواهد گرفت که به جزئیات تخصیص درآمد خالص حاصل از هر گونه انتشار معوق می‌پردازد. گزارش تخصیص شامل جزئیاتی مانند کل مبلغ تخصیص‌یافته به پروژه‌های سبز واجد شرایط، کل مبلغ تخصیص‌یافته به‌ازای هر دسته پروژه سبز واجد شرایط، کل مبلغ تخصیص‌یافته به هر منطقه، تفکیک هزینه‌ها براساس نوع هزینه، تفکیک تأمین مالی مجدد در مقابل تأمین مالی جدید است. علاوه‌براین، گزارش تأثیرات مربوط به اثرات زیست‌محیطی مورد انتظار پروژه‌های سبز واجد شرایط را ارائه خواهد کرد.

تأثیر بر چشم‌انداز ۲۰۳۰

چشم‌انداز ۲۰۳۰، استراتژی جاه‌طلبانه تنوع اقتصادی عربستان و پایداری در هسته چشم‌انداز ۲۰۳۰ سعودی قرار دارد. در این راستا، GFF چشم‌اندازی را با ارائه یک نقشه راه برای تأمین مالی پروژه‌های تأثیرگذار بر رشد اقتصادی و حفاظت از محیط‌زیست را تکمیل می‌کند. به‌عنوان مثال، این چارچوب از ابتکاراتی مانند ابتکار سبز سعودی حمایت می‌کند که هدف آن کاشت ۱۰ میلیارد درخت در سراسر کشور و کاهش تخریب زمین است. علاوه‌براین، GFF با روندهای جهانی در تأمین مالی پایدار همسو است. باتوجه‌به ابتکار اوراق قرضه آب‌وهوایی، انتشار اوراق قرضه سبز در سراسر جهان در سال ۲۰۲۱ به رکورد ۵۰۰ میلیارد دلار رسید.