زمین، خانه مشترک ما، امروز در معرض یکی از مهم‌ترین مخاطرات در تاریخ بشر قرارگرفته است. دمای جهانی در بالاترین رکوردهای خود قرار دارد و مخاطرات مرتبط با تغییراقلیم مانند خشک‌سالی، سیل و طوفان‌ زندگی میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهند، ازاین‌رو رویداد تغییر اقلیم هرساله نمایندگان کشورها را گرد هم می‌آورند تا راه‌حل‌هایی برای جلوگیری از تخریب هرچه بیشتر محیط‌زیست و کاهش اثرات تغییر اقلیم پیدا کنند. اجلاس کاپ ۲۹ نیز در همین راستا برگزار شد تا دولت‌ها و رهبران کشورها بتوانند با ارائه راهکارهای عملی و قابل‌اجرا، از آسیب‌های گسترده‌ به طبیعت بکاهند.

تغییر اقلیم تنها مسئله‌ای زیست‌محیطی نیست، بلکه امنیت غذایی و اقتصادی جهانی را نیز تهدید می‌کند. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که تا سال ۲۰۲۵، تغییر اقلیم می‌تواند منجر به مرگ میلیون‌ها نفر و برجا گذاشتن خسارات اقتصادی عظیم شود. به گزارش مجله نیچر، از سال ۲۰۰۰ میلادی تاکنون، تأثیرات تغییرات آب و هوایی موجب از دست رفتن زندگی میلیون‌ها نفر براثر سیل، خشک‌سالی و موج‌های گرمای شدید شده است و این مخاطرات در کشورهای فقیر و آسیب‌پذیر مانند افغانستان و سومالی با شدت بیشتری خود را نشان می‌دهد.

از زمانی که بشر با مخاطرات تغییر اقلیم روبه‌رو شد، اقدامات جهانی برای کنترل انتشار گازهای گلخانه‌ای و کاهش اثرات منفی فعالیت‌های صنعتی آغاز شد. در سال ۱۹۹۲، نمایندگان بیش از ۱۵۰ کشور در شهر ریودوژانیرو برزیل گرد هم آمدند و باهدف کاهش گازهای گلخانه‌ای و حفظ طبیعت برای نسل‌های آینده، کنوانسیون تغییر آب‌وهوا را پایه‌گذاری کردند. ازآن‌پس این کنوانسیون به‌عنوان بستری برای بحث و تصمیم‌گیری درزمینهٔ تغییرات اقلیمی و همکاری‌های بین‌المللی شناخته شد. کشورها هرساله گرد هم می‌آیند تا میزان پیشرفت خود در این مسیر را بررسی کنند و برنامه‌های جدیدی برای حفاظت از محیط‌زیست و کاهش انتشار کربن به تصویب برسانند.

هدف اصلی کنوانسیون، تثبیت غلظت گازهای گلخانه‌ای در سطحی است که از آسیب‌های جبران‌ناپذیر ناشی از تغییر اقلیم به زندگی انسان‌ها و زیست‌بوم‌های طبیعی جلوگیری کند. از دیگر اهداف این کنوانسیون، تدوین گزارش‌های دوره‌ای وضعیت تغییر اقلیم در کشورهای عضو، تعیین میزان انتشار و جذب گازهای گلخانه‌ای و اجرای برنامه‌های کاهش انتشار در بخش‌های مختلف مانند انرژی، صنعت، حمل‌ونقل و کشاورزی است. توسعه فناوری‌های نوین برای کاهش انتشار گازهای آلاینده، همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی و توجه به سازگاری با تغییرات اقلیمی در سیاست‌های توسعه نیز ازجمله مواردی است که کشورهای عضو به دنبال آن هستند.

مسئله تغییراقلیم، موضوعی با مسئولیت مشترک اما متفاوت است؛ یعنی تمام کشورها در قبال محیط‌زیست مسئولیت دارند اما این مسئولیت یکسان نیست. کشورهای توسعه‌یافته به دلیل فعالیت‌های صنعتی و مصرف بالای انرژی، نقش بیشتری در تغییراقلیم داشته‌اند و امکانات بیشتری نیز برای مقابله با این تغییرات در اختیاردارند. در همین راستا، این کشورها متعهد شدند که تا سال ۲۰۲۵ مبلغ ۱۰۰ میلیارد دلار به‌عنوان کمک مالی برای حمایت از کشورهای درحال‌توسعه برای مقابله با تغییراقلیم اختصاص دهند.

ایران نیز به‌عنوان کشوری که تحت تأثیر تغییراقلیم و مخاطرات زیست‌محیطی مانند پدیده ریز گردها، در این نشست‌ها حضورداشته است. ایران با تدوین سند اقتصاد کم‌کربن، برنامه راهبرد ملی تغییر اقلیم و تشکیل کارگروه ملی تغییر اقلیم گام‌هایی در راستای اجرای تعهدات خود برداشته است ولی تحریم‌ها و محدودیت‌های انتقال فناوری‌های پیشرفته کارآمدی تلاش‌های این کشور را تحت تأثیر قرار داده است.

افزایش دما و تغییرات الگوهای بارش اثرات مخربی بر کشاورزی و منابع غذایی جهان به‌جای می‌گذارند. زمین‌های حاصلخیز در اثر سیلاب‌ها، خشک‌سالی‌ها و آلودگی‌ها به زمین‌های بایر و مرده تبدیل می‌شوند و محصولات کشاورزی در معرض نابودی قرار می‌گیرند. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که تا سال ۲۰۳۰، وقوع مخاطرات طبیعی مانند خشک‌سالی و سیلاب‌ها به طرز چشمگیری افزایش خواهد یافت. این مسئله زنجیره تأمین غذا را تهدید می‌کند و مخاطرات جدیدی در عرصه امنیت غذایی در جهان ایجاد می‌کند. برای کشاورزان و جامعه‌های فقیر، این مخاطرات به معنای فقر و گرسنگی بیشتر است و برای کشورها به‌ویژه کشورهای کم‌درآمد، مسئله اقتصادی و اجتماعی که مدیریت آن آسان نخواهد بود.

برای مقابله با این مخاطرات، همکاری جامعه جهانی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. سرمایه‌گذاری در کشاورزی پایدار، کاهش فقر و تقویت تاب‌آوری جوامع در برابر مخاطرات طبیعی ازجمله راهکارهایی است که می‌تواند جوامع را در برابر مخاطرات تغییرات اقلیمی محافظت کند. ایجاد زیرساخت‌های مقاوم در برابر مخاطرات اقلیمی، سرمایه‌گذاری در توسعه فناوری‌های نوین و ترویج استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر نیز می‌تواند گامی مؤثر در راستای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای باشد. هم‌زمان تلاش برای برقراری صلح و جلوگیری از درگیری‌های نظامی که منابع غذایی و طبیعی را نابود می‌کنند، می‌تواند به حفظ امنیت غذایی کمک کند.

تغییراقلیم امروز تنها تهدیدی برای محیط‌زیست نیست، بلکه تهدیدی برای بقای بشر است. جامعه جهانی بر کشتی واحدی به نام زمین سوار است و امنیت و آینده‌ آن‌ها به هم گره‌خورده است. تمام اقدامات برای کاهش گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی، مسئولیتی است که بر دوش همه جوامع قرار دارد تا برای نسل‌های آینده محیطی پایدار و سالم به‌جا بگذارند. تقویت زیرساخت‌های کشاورزی، ذخیره‌سازی مواد غذایی و توسعه روش‌های کشاورزی مقاوم به تغییرات اقلیمی، تنها بخشی از اقداماتی است که می‌تواند امنیت غذایی را تضمین کند و از فروپاشی سیستم‌های زیستی جلوگیری کند.

در این میان، نقش همبستگی و همکاری اجتماعی برجسته است. امروز، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند راهکارهای خلاقانه و همبستگی هستیم. اگر کشورها با تعهد و همکاری به حل این مسئله بپردازند، می‌توانند از منابع آب و غذای سالم حفاظت کنند و بقای خود و نسل‌های آینده را تضمین کنند.