سال ۱۳۸۶ قطع گاز در شمال کشور، در یکی از سردترین زمستان‌های دو دهه اخیر به‌دلیل کمبود ناشی از خارج شدن مسیر گاز سرخس از شبکه فقط مسئله گرمایش را تحت‌تۀثیر قرار نداده بود بلکه اگر اوضاع بر همان روال ادامه پیدا می‌کرد، دیگر نان هم برای خوردن وجود نداشت. گاز همه واحدهای خبازی در سراسر شمال کشور قطع بود. دولت که امیدی به بهبود اوضاع و وصل گاز نداشت. سهمیه سوخت گازوئیل برای نانوایی‌ها در نظر گرفت و همه را مکلف کرد تا با خرید مشعل‌های جدید و تجهیز فر‌های گازسوز به ادوات سوخت گازوئیل نانوایی‌ها را باز کنند. ظاهراً مسئله فقط پخت دوباره نان بود و هیچ‌کس تخمین نمی‌زد که دوگانه‌سوز کردن بدون حساب‌و‌کتابی نانوایی‌ها می‌تواند چه خطراتی به بار آورد.

تجربه قدیمی
ساعت ۴ صبح زمستان ۱۳۸۶ نخستین حادثه از یکی از مجهزترین نانوایی‌های شهرستان بهشهر گزارش شد. آتش در هنگام پر کردن مخزن سوخت شعله کشید و دست و قسمت‌هایی از بدن نانوا را سوزاند. حوالی ساعت ۷ صبح،‌ نانوای بهشهری در اتاق عمل به‌سر می‌برد که گزارشی دیگر از آتش‌سوزی در یک واحد نانوایی در شهرستان گلوگاه رسید و شاطر دیگری را روانه بیمارستان کرد. زمستان ۱۳۸۶ در شمال ایران سال پرحادثه‌ای برای واحدهای خبازی بود که حالا مجبور بودند یا گازوئیل بسوزانند و یا بنزین.

تابستانی که گذشت مشکل تأمین برق واحدها نانوایی مشکلات زیادی ایجاد کرد. قطع برق ۹۰ هزار واحد نانوایی در کشور، با شروع نخستین موج گرما در کشور و ناتوانی وزارت نیرو در تأمین برق مورد نیاز، به‌رغم ادعای موفقیت‌آمیزبودن مدیریت برق از سوی وزارت نیرو، منجر به هدررفت بالای آرد تبدیل‌به‌خمیرشده در نانوایی‌ها شد. به‌گفته نانوایان واحدهای دولتی، اطلاع‌نداشتن از زمان قطع برق و مدت‌زمان آن، نه‌فقط موجب دورریختن خمیرهای ترش و فاسد شده بود بلکه در کنار ضرر و زیان مالی، مالکان این نانوایان با نهادهایی مانند اداره تعزیرات حکومتی نیز دچار چالش شده‌اند و درصورت عدم مداخله فرمانداری‌ها و شوراهای آرد و نان هر استان، ممکن است سهمیۀ پختشان کاسته شود. این موضوع با افزایش هدررفتن منابع مالی دولت نیز گره خورده است. بنابه گفتۀ مشاور شورای آرد و نان کشور، دورریز خمیر درحالی اتفاق می‌افتد که دولت هر کیلو گندم را ۱۷ هزار و ۵۰۰ تومان از کشاورز می‌خرد و آرد حاصل از این گندم را با احتساب یارانه‌ای قابل‌توجه، به نانوایان می‌دهد. حالا قطع مکرر برق نه‌فقط آرد یارانه‌ای را تبدیل به نان نکرده بود، بلکه نانِ نانوایان را هم آجر کرده بود.

قطع بی‌اطلاع
این‌بار هم نانوایان می‌گویند بدون اطلاع برق آنان قطع شده است و اگر در کانال‌های اطلاع‌رسانی شهرستان‌هایشان جداول را نبینند، از طریق فرمانداری یا اتحادیه از مراتبط قطع برق مطلع نمی‌شوند.
«موسی‌الرضا» از نانوایان مازندران است. او می‌گوید: «من ۱۰۰ فر نان را در زمان قطع برق تابستان دور ریختم. خمیر ترش را نمی‌شود هیچ‌کاری کرد. وقتی خمیر کردی و رسید باید آن را بپزی. هیچ دستگاه و نهادی مسئولیت ضرر و زیان تابستان ما را برعهده نگرفته است. حالا هم برای اینکه بتوانیم از موتور برق استفاده کنیم، باید هزینه‌ای کنیم که طبیعتاً دولت آن را نمی‌پردازد. اما این همه ماجرا نیست، می‌گویند علاوه‌بر اینکه از موتور برق برای تأمین برق استفاده کنیم، باید نانوایی‌ها را هم دوگانه‌سوز کنیم. یعنی ممکن است گاز را هم مانند سال‌های گذشته که قطع می‌کردند، قطع کنند.»‌
اما این موضوع فقط نانوایان مازندران را تهدید نمی‌کند. «خداداد» از نانوایان لرستان است. او نیز می‌گوید هم ناچار از خرید موتور برق است و هم ناچار از تأمین ادوات دوگانه‌سوزی: «ما باید شغلمان را عوض کنیم؛ چون نانوایی در این شرایط فقط دردسر و ضرر است. نانوایی دولتی داشتن و آرد یارانه‌ای پخت کردن خیلی دردسر دارد. ما یک چانه کم و زیاد کنیم دولت یقه ما را می‌گیرد. تمام تابستان می‌دانستند که نانوایی‌ها برق ندارند، اما تعزیرات آرد را که می‌شمرد می‌خواست جریمه‌مان کنند. ما نامه از فرمانداری بردیم که کاری به کارمان نداشتند، وگرنه علاوه‌بر اینکه آن‌همه آرد و خمیر را دور ریختیم و ضرر کردیم، الان باید جریمه هم می‌شدیم.»‌

دستور صادر شد
شورای آرد و نان چندین شهرستان و استان دستور داده‌اند نانوایان واحدهای خبازی خود را دوگانه‌سوز کنند. هفته گذشته معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری خراسان‌جنوبی اعلام کرد تسهیلات نوسازی تجهیزات و دوگانه‌سوز کردن نانوایی‌ها فراهم شود.
به‌گفته «مهدی جعفری» یکی از مشکلات نانوایان که سبب کسر سهمیه آرد از نانوایان غیرمتخلف هم می‌شود، اختلاف تعداد نان استحصالی از هر کیسه به‌صورت واقعی با میزان درنظرگرفته‌شده نان توسط سامانه است: «خواسته استان و نانوایان، عدم کسر یارانه پرداختی به نانوایان است. تقاضا داریم برای پوشش بیشتر هزینه‌های نانوایی‌ها، این کمک‌هزینه بر‌اساس قیمت‌های نان در سال جاری محاسبه شود. باتوجه‌به اختلاف قیمت نان در استان‌های همجوار با نرخ مصوب نان استان، تعدیل لازم برای متناسب‌سازی قیمت با استان‌های همجوار هم انجام شود. با پیش‌بینی تسهیلات مناسب جهت نوسازی تجهیزات نانوایی‌ها، مقدمات دوگانه‌سوز کردن تمامی نانوایی‌های واجد شرایط را فراهم کنند.»

معاون برنامه‌ریزی فرمانداری بروجرد نیز روز گذشته اعلام کرد نانوایی‌ها در مواقع اضطراری آمادگی کامل برای تأمین سوخت جایگزین داشته باشند: «نانوایی‌ها باید در مواقع اضطراری آمادگی کامل برای تأمین سوخت جایگزین را داشته باشند تا روند خدمت‌رسانی به مردم بدون وقفه ادامه یابد. بر همین اساس، تصمیم بر آن شد با هماهنگی و پیگیری فرمانداری، شرکت نفت و شرکت گاز پشتیبانی لازم را به‌منظور تأمین سوخت جایگزین به‌عمل آورند تا در‌صورت بروز مشکل در تأمین سوخت معمول، این امکان برای نانوایی‌ها فراهم شود که به فعالیت خود ادامه دهند. وضعیت سهمیه آرد نانوایی‌های شهرستان نیز مورد بررسی قرار گرفت و تصمیماتی مبنی‌بر افزایش یا کاهش سهمیه برخی نانوایی‌ها به‌منظور بهبود خدمت‌رسانی اتخاذ شد. این تغییرات به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شده است که نیاز مردم به نان به‌شکل مطلوب‌تری تأمین شود. تأمین نیازهای اساسی شهروندان، نظارت مستمر بر روند تأمین و توزیع آرد و سوخت نانوایی‌ها از اولویت‌های مهم است. خدمت‌رسانی به مردم باید در تمام مراحل سخت به بهترین شکل ممکن صورت گیرد.»
فرماندار کلاله هم اعلام کرده است که تاکنون ۱۳۵ نانوایی مجهز به سوخت جایگزین شده‌اند. به‌گفته «فرهاد شیبک» ۱۳۵ واحد نانوایی این شهرستان به تجهیزات سوخت جایگزین در دو سال گذشته با همکاری اعضای کارگروه آرد و نان و مالکان واحدهای خبازی انجام شده است. تجهیز واحدهای نانوایی این شهرستان به سوخت جایگزین برای آسان‌سازی پخت نان در فصل سرما که احتمال کاهش افت فشار گاز وجود دارد، در دستورکار قرار دارد.»
به‌نظر می‌رسد این تصمیمات یک‌به‌یک در شوراهای آرد و نان سراسر کشور اتخاذ خواهد شد. اما چگونگی اجرای آن هنوز معلوم نیست.