در ابتدا بفرمایید اتفاقی که در کا‍پ ۲۹ شاهد خواهیم بود، چیست؟

دستور جلسهٔ پیش رو در کاپ ۲۹ باکو مربوط به کنوانسیون چارچوبی سازمان ملل در مورد تغییراقلیم، بحث دربارهٔ اسناد دور دوم یا اسناد مشارکت ملی کشورهاست که مقرر است تا ابتدای فوریهٔ سال ۲۰۲۵، یعنی حدوداً چهار ماه دیگر به دبیرخانه اعلام شود و این موارد عملاً در انطباق با اهداف پیش‌بینی‌شده در توافقنامهٔ پاریس انجام خواهد گرفت.

اما نکتهٔ بسیار مهم این است که توجه اصلی روی کشورهای موسوم به گروه ۲۰ است که متشکل از کشورهای توسعه‌یافتهٔ صنعتی و با میزان بالای انتشار گاز‌های گلخانه‌ای است که البته چین و هند نیز به‌عنوان کشورهای درحال‌توسعه در این اجلاس حضور دارند. از سویی همین کشورها بالغ‌بر ۸۱ درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان را عهده‌دار هستند. یعنی عملاً از جمع حدود کمتر از ۲۰۰ کشور عضو سازمان ملل اگر روی همین ۲۰ کشور تمرکز شود، بیش از ۸۱ درصد از انتشاردهنده‌ها تحت‌مدیریت قرار می‌گیرند و بنابراین عمده تمرکز روی اقداماتی خواهد بود که کشورهای عضو گروه ۲۰ یعنی همین ۲۰ کشور تعهداتشان را بپذیرند. از دیگر دستورجلسات بسیار مهم روی میز کاپ ۲۹ نهایی کردن ساز‌وکار صندوق جبران خسارات است و از دیگر بحث‌های خیلی مهم این کاپ نیز عملیاتی کردن مفاد ماده ۶ توافقنامهٔ پاریس خواهد بود. ماده ۶ در ارتباط با سازوکارهای مالی مبتنی‌بر بازار و غیربازار مشارکت گروه‌های ذی‌نفع مثل بخش‌های خصوصی است، در ارتباط با مشارکت برای کاهش انتشار گازهای است.

 وضعیت ایران را باتوجه‌به اینکه هنوز توافق پاریس نپیوسته و مجلس هنوز پیوستن ایران را تأیید نکرده است، چطور ارزیابی می‌کنید؟

در مورد جمهوری اسلامی ایران وضعیت قدری متفاوت است؛ زیرا تا این لحظه، هنوز ایران به توافقنامهٔ پاریس نپیوسته و آن را از مجلس عبور نداده است. در دولت به تصویب رسیده، اما در مجلس مراحل قانونگذاری‌ آن طی نشده است. الان فقط سه کشور در جهان هستند که هنوز به توافقنامه نپیوسته‌اند که عبارت است از ایران، یمن و لیبی. همین نپیوستن جمهوری اسلامی ایران به توافقنامهٔ پاریس امکان حضور و مشارکت بسیاری از مباحث مذاکراتی در جلسات کاپ ۲۹ را از ما سلب می‌کند. فقط کشورهای عضو هستند که می‌توانند مستقیماً در اظهارنظرها و مذاکرات تعیین موضع کنند. البته ما در قالب کشورهای هم‌فکر و همچنین در قالب بلوک مذاکراتی موسوم به گروه ۷۷ و چین، امکان ارائهٔ نظر داریم، ولیکن هرگاه در مورد مفاد خاص انفرادی کشورها پیرامون مباحثی دربارهٔ توافقنامهٔ پاریس باشد، این امکان برای ایران فراهم نخواهد بود. از سوی دیگر، دستورهای کاپ ۲۹ که بسیار مهمند نیز ذیل توافقنامهٔ پاریس در مذاکرات تخصصی به بحث گذاشته می‌شود و جمهوری اسلامی ایران فقط در قالب بلوک‌های مذاکراتی می‌تواند اظهارنظر کند. امیدواریم امسال هیئتی توانا، باصلاحیت و مطلع از اقدامات کشورمان در این عرصه‌ها و آسیب‌پذیری‌هایی که داشتیم، حاضر شوند و دربارهٔ آثاری که این تغییرات بر اقلیم ایران می‌گذارد و برنامه‌های ملی صحبت کنند. همچنین، امیدواریم بتوانیم از حمایت‌های مالی، فناوری و نیروی انسانی پس از پیوستن به توافقنامهٔ پاریس بهره‌مند شویم؛ چراکه این موارد برای کشورهای عضو توافق وجود دارد و برای کشورهای غیر عضو تمهیداتی پیش‌بینی نشده است

 نقش سازمان حفاظت محیط‌زیست برای اقناع مجلس برای پیوستن به این توافقنامه چه میزان است؟

مرجع ملی تغییراقلیم در کشور سازمان حفاظت محیط‌زیست است و درنتیجه، هر حرکتی در این زمینه باید از سوی این سازمان آغاز شود. سازمان باید به یک جمع‌بندی برسد و کارگروه ملی تغییر اقلیم که متشکل از ۱۵ نفر از اعضای هیئت وزیران است، تشکیل دهد و با اختیاراتی که دارد برای پیوستن ایران به توافق پاریس مباحث را دنبال کند.

 جمهوری آذربایجان تلاش و لابی‌های زیادی برای میزبانی کاپ انجام داد که ما باتوجه‌به شرایط کشور شاهد چنین میزبانی‌ای نیستیم، اما  از نظر اقلیمی تا چه میزان برای پیشبرد خواسته‌هایمان کمک‌کننده است؟

کشورها براساس منافع ملی خود حرکت‌هایشان را شکل می‌دهند و حتی متقاضی میزبانی هم می‌شوند، اما کاپ پرجمعیت‌ترین و پراثرترین همایش سالانه‌ای است که تصمیم‌گیران جهانی در سطوح سران دولت‌ها، حکومت‌ها و سپس در سطح وزرا و بعد از آن در سطوح مذاکره‌کننده‌ها همه‌ساله گرد هم می‌آیند و ابعاد مختلفی را در جهت تلاش برای پیشگیری از افزایش دمای سطحی کره زمین و تخریب‌هایی که به‌واسطهٔ خشکسالی، کمبود منابع آب، مواد غذایی، بهداشت، سلامت، انرژی و آلودگی‌هاست را بررسی می‌کنند. جمهوری آذربایجان باتوجه‌به اینکه در محدودهٔ جغرافیایی در محدودهٔ غرب آسیا قرار گرفته است، شباهت‌های زیادی به اقلیم ایران دارد. بنابراین، چنانچه ما به توافق پاریس پیوسته بودیم و یا چنانچه آمادگی برای باز کردن یا گشودن تلاش برای مشارکت دیپلماسی تغییراقلیم با همسایگان ‌داشتیم، می‌توانستیم اثرگذاری عمیق‌تری در تصمیماتی کاپ تا ۲۹ داشته باشیم.

*سال گذشته در کاپ ۲۸، وزیر نیرو در سطح وزرا حاضر شد که البته یک روز هم بیشتر در دبی نماند، اما شاهد حضور رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست نبودیم، امسال چه افرادی می‌توانند با حضورشان در این نشست برای توضیح شرایط ایران به‌درستی عمل کنند؟

سال گذشته وزیر نیرو به نمایندگی از رئیس‌جمهور فقید در قسمت سران حاضر شد و اگر شخص رئیس‌جمهور شرکت می‌کردند، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست هم آنجا حاضر می‌شدند. اما رییس‌جمهور حاضر نشدند و وزیر نیرو را برای حضور فرستادند. حال اگر بخواهیم به خصوصیات افرادی که در چنین اجلاسی شرکت می‌کنند بپردازیم، باید سه خصوصیات داشته باشند. نخست، فضای کامل کار بین‌المللی، مذاکرات و فنون مذاکراتی را بدانند. به زبان انگلیسی و متون حقوقی و مذاکراتی مسلط باشند و درنهایت باید دارای تکالیفی باشند منطبق با منافع ملی. یعنی افرادی که در این مذاکرات حاضر می‌شوند، مستمع نباشند. باید دارای تجربه و تخصص باشند و دقیقاً بدانند چه اهدافی را دنبال می‌کنند که طبیعتاً رئیس هیئت باید پیش از سفر این موارد را به اعضای تیم اعلام کند و بعد در طول مذاکره افراد باید در قالب رایزنی گروهی یا تلاش‌های انفرادی درون خود بلوک‌ها به حداقل خواسته‌ها برسند. این نکته دربارهٔ کشوری مثل ایران در غرب آسیا به‌عنوان کشوری بسیار آسیب‌پذیر از تحولات و تغییراقلیم بسیار مهم است. ایران بیش از یک و نیم برابر میانگین جهانی افزایش دمای سطحی را تجربه می‌کند، بسیار آسیب‌پذیر است و باید در این زمینه با جسارت بیشتری حاضر شود.

  سال گذشته بحث انرژی‌های تجدیدپذیر و تولید هسته‌ای هم مطرح شد و عنوان شد بسیاری از کشورها در حوزهٔ انرژی تجدیدپذیر و تعدادی از کشورها هم در حوزهٔ انرژی هسته‌ای فعالند. ایران تا چه میزان می‌تواند در این زمینه عمل کند؟

به‌خصوص در انطباق با ماده ۲۹ فصل نهم برنامهٔ هفتم که در ارتباط با انرژی است، مقرر شده سازمانی تحت‌عنوان معاونت انرژی ذیل ریاست‌جمهوری تشکیل شود و باید دید این معاونت ملی چه تصمیماتی را خواهد گرفت و چه کارهایی برای اجرایی کردن یا فراهم کردن دفترهای فناورانه و مشارکت شرکت‌های سازندهٔ این نوع فناوری خواهد داشت. همانطور که مسلم است، کشور ما نیاز خیلی زیادی به برق دارد و کمبود ظرفیت هم در کشور وجود دارد و چه بهتر که از انرژی‌های تجدیدپذیر استفاده کنیم.

  سازوکار استفاده از شرایط تشویقی هم درصورتی است که به توافقنامه بپیوندیم؟

بله. تمام سازوکارهای تشویقی که کشورها می‌توانند از تسهیلات، کمک‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و انتقال فناوری‌ها داشته باشند، در ارتباط با کشورهایی است که عضو توافقنامهٔ پاریس هستند. در حال حاضر، حدود ۱۹۵ کشور جهان عضو کنوانسیون هستند و این انتخاب را داشتند که بپیوندند. بسیاری از این کشورها حتی دریافت‌کنندهٔ خدمات هم نیستند، بلکه کشورهای دهندهٔ خدماتند. ما باید ببینیم براساس منافع ملی کشور در کدام دسته قرار خواهیم گرفت. دهندهٔ خدمات، گیرنده و یا کشورهایی که هم خدمات می‌دهند و می‌گیرند. بعد از تصمیم برای پیوستن به این تواقفنامه می‌توانیم بگوییم مشروط بر گرفتن این فناوری‌ها و نبود تحریم‌ها چه میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای را محدود خواهیم کرد.

 در پایان بفرمایید که در ۳۵ روز باقیمانده چقدر فضا را در میان کنشگران و البته سیاسیون مناسب این حضور می‌دانید؟ از نظر شما تا چه میزان برای حضور در چنین اجلاسی برنامه‌ریزی وجود دارد؟

باتوجه‌به بازخورد رسانه‌ای که دریافت کردم و همچنین، واکنش رئیس محترم سازمان محیط‌زیست در جلسهٔ هیئت وزیران چهارشنبهٔ گذشته درخصوص اهمیت این حضور، می‌توان شرایط را به فال نیک گرفت و به این نتیجه رسید که این موضوع تا حدودی به دغدغه بدل شده است و امیدواریم اجماعی ملی هم ایجاد شود تا حضور ایران در این اجلاس مهم تلقی شود و از آن استفاده‌های لازم را ببریم.