فرصت بهره‌مندی کشورها از پیمان پاریس

پس از فراگیر شدن نگرانی‌ها بابت تغییر اقلیم و آگاهی بشر درباره آثار آن هیئت بین‌الدولی تغییر اقلیم در سال ۱۹۸۸ شکل گرفت. اقدامات این سازمان بین دولتی علمی معطوف به ارزیابی‌های جامع اطلاعات علمی و فنی و اجتماعی و اقتصادی پیرامون مخاطرات این ابرچالش محیط زیستی است. این هیئت به عنوان بدنه سازمان ملل در زمینه ارزیابی علوم مرتبط به تغییر اقلیم هیچ پژوهش یا پایشی را در خصوص داده‌ها و فراسنج‌های اقلیمی اجرا نمی‌کند و در بازتاب نظرات تخصصی می‌کوشد. فعالیت‌های این هیئت غیر‌تجویزی است و گزارش‌هایی مبتنی بر داده‌های علمی ارائه می‌دهد. مطابق این گزارش‌ها افکار عمومی در جریان نقش غلظت گازهای گلخانه‌ای به ویژه کربن دی اکسید در فرایند تغییر اقلیم و در تعاقب آن تاثیر اقدامات انسانی قرار گرفتند. به این ترتیب افکار عمومی لزوم ایجاد کنفرانس‌های بین المللی دوره‌ای و تشکیل پیمان‌نامه هایی برای رفع این چالش را تاکید کرد. به طور کلی کنفرانس‌های بین‌المللی در راستای پاسخگویی به مردم و تنظیم قراردادهای بین‌المللی بین دولت‌ها صورت گرفتند. هدف سازمان ملل از برگزاری کنفرانس‌های تغییر اقلیم دستیابی به پیمان بین‌المللی شهروندگرا و الزام‌آور است. پیمانی با ضمانت اجرایی که همه کشورهای پذیرنده، به توافق‌های آن عمل کنند. کنوانسیون‌های تغییر اقلیم نیز با هدف غایی نیل به ثبات غلظت گازهای گلخانه‌ای در جو به منظور حفظ زیست‌بوم‌ها و امنیت آب و غذا و توسعه اقتصادی پایدار ایجاد شدند. کنوانسیون‌ها غالبا مبتنی بر اصل مسئولیت‌های مشترک و متفاوت دارای اصول و موازین متفاوتی برای کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه هستند. تعهداتی مانند کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و اعطای کمک‌های فنی و مالی به قصد تعدیل آثار سوء تغییر اقلیم برای کشورهای صنعتی در نظر گرفته شده است. به این صورت هر کشوری باید بر اساس توانمندی‌های خود از سیستم اقلیمی برای حفاظت نسل‌های حال و آینده حمایت کند. هر چند که بنا به ذات دانش روابط بین‌الملل پیمان‌ها به خودی خود ارزشی ندارند و پیوستن دولت‌ها به آنها اعتبار می‌بخشد. در راستای تلاش‌های بین‌المللی مذکور می‌توان به توافق پاریس در ذیل چهارچوب پیمان نامه سازمان ملل متحد در تغییر اقلیم با هدف کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تاب‌آوری اقتصادی اشاره کرد. محتوای توافق از سوی نمایندگان حدود ۱۹۵ کشور دارای حق حاکمیت در کنفرانس تغییر اقلیم در سال ۲۰۱۵ تصویب و معرفی شد و به امضای مجالس قانونگذاری ۱۴۷ کشور رسید. هدف توافق پاریس متکی بر مندرجات ماده دو ابراز واکنش قوی‌تری نسبت به مخاطرات تغییر اقلیم است و هدف ارتقای اجرای چارچوب پیمان‌نامه سازمان ملل مانند جلوگیری از افزایش دو درجه سلسیوسی میانگین دمای جهانی و افزایش سازگاری و تاب‌آوری و توسعه کم کربن بدون تهدید امنیت غذایی را دنبال می‌کند. فاصله گرفتن از سوخت‌های فسیلی و یافتن راهکارهای جایگزین تولید انرژی نیز همواره مدنظر بوده است. بسیاری از متخصصان معتقد هستند که تاثیر مثبت توافق پاریس بر اقتصاد جهان انکارناپذیر است. به نحوی که کاهش انتشار کربن ۲۶ تریلیون دلار سود جهانی در پی خواهد داشت. همراهی اجرای توافق با سیاست‌گذاری‌های معقول تا سال ۲۰۳۰ به کارآفرینی قابل توجه و توسعه اقتصادی منجر خواهد شد. تاثیر چشمگیر در جلوگیری از سیل و توفان و آلودگی هوا و… با کاهش خسارات ناشی از پدیده‌های طبیعی مرتبط است. پذیرش و همراهی سرمایه‌داران بزرگ با توافق پاریس نیز به معنای تاثیر‌پذیری ثبات و رشد اقتصادی از مخاطرات تغییر اقلیم است. بدون شک دایره اثربخشی توافق های بین‌المللی محیط زیستی مانند توافق پاریس به موارد فوق محدود نخواهد شد. توجه به مقوله گذار بر اقتصاد کم کربن و ارزیابی دقیق در بخش‌های انرژی، مدیریت شهری و صنعت و… یک اولویت است. چه بسا که این امکان وجود دارد که این توافق بستری برای کشورهای در حال توسعه به منظور ارتقای تاب‌آوری و کسب یاری و دریافت اطلاعات فنی و علمی از کشورهای توسعه یافته فراهم کند. افزایش توانمندی دیپلماتیک و کسب اعتبار بین‌المللی در حوزه محیط زیست و دریافت کمک‌های مالی و فناوری قابل توجه نیز از دیگر موارد حائز اهمیت هستند. البته مسئله هراس انگیز برای بسیار کشور‌های مردد در پذیرش آن، تعهدآوری است. الزامات تعهدآور برای فاصله گرفتن از سوخت‌های فسیلی برای کشورهایی که اقتصاد متکی بر نفت و گاز دارند، نگرانی کاهش درآمد و ناتوانی در تامین بلند مدت انرژی خود را در پی دارد. تلقی برخی از کشورها از محتوای این توافق نیز تهدیدی برای امنیت ملی است. به هر روی توجه هوشمندانه و آینده‌نگرانه و بررسی دقیق فایده‌ها و هزینه‌ها و ارایه دیدگاه‌های کارشناسی‌ معتبر، ضرورت اجتناب‌ناپذیر کشورهایی است که به این توافق متعهد نشده‌اند.