رئیس‌جمهور آمریکا، با این کلمات اقدامات مقابله با پدیده تغییراقلیم را وصف کرد: «پوچ»، «احمقانه»، «فریب»، «کلاهبرداری». او در سخنرانی یک‌ساعته‌اش در مجمع عمومی سازمان ملل تا توانست به تغییراقلیم و علم تاخت. سخنرانی علیه پدیده‌ای که پژوهش‌های علمی بی‌شماری بر آن صحه می‌گذارند و ظهور آن بر همه عیان شده، قابل پیش‌بینی بود، اما بسیاری را برآشفته است. ترامپ از زمان بازگشت به ریاست‌جمهوری در ژانویه، بارها به پروژه‌های جهانی برای مقابله با تغییراقلیم حمله کرده و ماه‌هاست که تلاش می‌کند نهادهای جهانی فعال در این زمینه را تضعیف کند.

با وجود آثار پررنگ تغییراقلیم در کشور، تلاش‌های کارشناسی برای مقابله یا سازگاری با این پدیده کمرنگ است. ایران با چالش‌های جدی تغییراقلیم روبه‌روست؛ خشکسالی گسترده، افزایش محسوس دما و کاهش شدید منابع آب، زندگی و محیط‌زیست را نشانه رفته و امنیت غذایی را به خطر انداخته است. در چنین شرایطی، نقش متخصصان تغییراقلیم و همکاری میان آنها برای تحلیل داده‌ها، برنامه‌ریزی و ارائه راهکارهای علمی بیش از همیشه اهمیت یافته، اما نتایج یک پژوهش حاکی از آن است که ارتباطات میان کارشناسان در کشور همچنان پراکنده و محدود است. در همین حال، یکی از کارشناسان تغییر‌اقلیم با تأیید تعداد اندک کارشناسان این حوزه و محدودیت پژوهش‌های مرتبط، به «پیام ما» می‌گوید تصمیم‌گیران هم هنوز درک درستی از ابعاد گرمایش جهانی و تغییر‌اقلیم ندارند.

|پیام‌ما| به‌رغم اینکه ایران هنوز عضویت در توافق پاریس را نپذیرفته است، اما ضرورت کاهش تولید کربن در کشور که رتبه ششم جهانی آن را داراست، همچنین ضرورت آماده‌سازی و تقویت بخش خصوصی و دولتی برای حضور و فعالیت در زمینه مدیریت کربن از سوی کارشناسان هم در بخش خصوصی و هم دولت دنبال می‌شود. به همین دلیل، هفته گذشته پژوهشکده مطالعات فناوری ریاست‌جمهوری میزبان نمایندگان گروه‌های مختلف دولتی و خصوصی و فعالان این حوزه بود تا به روش‌های نوآورانه تأمین مالی پروژه‌های کاهش کربن و همچنین توسعه بازار کربن بپردازند. در این نشست اعلام شد در این پژوهشکده در کاپ ۱۴ کنوانسیون رامسر با برگزاری رویدادی جانبی ایده ایجاد هاب آب و تالابی ذیل دبیرخانه این کنوانسیون را مطرح کرده است که یکی از مأموریت‌های آن حمایت مالی و توسعه ابزارهای نوآورانه در کشورهای عضو به‌منظور کاهش تولید کربن است.

|پیام ما| دو مطالعه جهانی نشان می‌دهد اقلیم سیاره احتمالاً وارد فاز جدید ترسناکی شده و زمین در حال عبور از آستانه افزایش دمای جهانی ۱.۵ درجه سانتی‌گراد است. این درحالی‌است که براساس توافقنامه تاریخی پاریس در سال ۲۰۱۵، جامعه جهانی به‌دنبال کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و نگه‌داشتن دمای کره زمین در محدوده کمتر از ۱.۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین دما پیش از انقلاب صنعتی بود. اما در سال ۲۰۲۴، دمای زمین از این حد هم فراتر رفت. بااین‌حال، این بالا رفتن دما برای اعلام عبور از آستانه مشخص‌شده در توافق پاریس کافی نبود، زیرا اهداف دمایی تحت توافقنامه به‌جای درنظر گرفتن بازه‌های کوتاه‌مدت، بازه‌هایی چندین دهه‌ای را در نظر می‌گیرد و دما را در این بازه‌ها اندازه‌گیری می‌کند. دو مقاله‌ای که به‌تازگی منتشر شده‌اند از معیار متفاوتی استفاده کرده‌اند؛ هر دو داده‌های اقلیمی تاریخی را بررسی کرده‌اند تا مشخص کنند که آیا سال‌های بسیار گرم در گذشته نزدیک نشانه‌ای از شکستن آستانه گرمایش طولانی‌مدت در آینده است یا خیر. پاسخ به این سؤال نگران‌کننده بود؛ بله!

هشت سال پیش، هنگامی که ترامپ اولین سخنرانی مهم انتخاباتی خود در حوزه انرژی را برگزار کرد، خواستار تسلط آمریکا بر منابع انرژی جهانی شد. ترامپ در این سخنرانی گفت: «ما همه‌چیز را برمی‌گردانیم(لغو تعهدات اوباما در حوزه محیط‌زیست) و خیلی سریع دوباره بر منابع انرژی جهان مسلط می‌شویم.». شاید به همین دلیل هم باشد که بسیاری از فعالان حوزه محیط‌زیست معتقدند بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، پیامدهای مهمی برای سیاست‌های اقلیمی و محیط‌زیستی آمریکا خواهد داشت. در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، بیش از ۱۲۵ قانون و سیاست حافظ محیط‌زیست در ایالات متحده لغو شد. پژوهش‌های نشریه لنست نشان می‌دهد سیاست‌های ضد محیط‌زیستی ترامپ، تنها در سال ۲۰۱۹ به بیش از ۲۲ هزار مرگ منجر شده است که عمدتاً ناشی از تشدید آلودگی هوا بود. کمپین انتخاباتی ترامپ در روزهای پیش از برگزاری انتخابات اعلام کرده بود هدف ترامپ در دور دوم ریاست‌جمهوری افزایش تولید سوخت‌های فسیلی با هدف رشد اقتصادی خواهد بود. این درحالی‌است که ترامپ، درست زمانی وارد کاخ سفید شده که مسئله گرم شدن زمین بیش از هر زمان دیگری مورد نگرانی است. انتشار گازهای گلخانه‌ای، که گرما را به دام می‌اندازد و عمدتاً از سوختن سوخت‌های فسیلی ناشی می‌شود، طی سال گذشته به بالاترین حد خود رسید و دمای جهانی کره زمین در مسیر افزایشی، به سطحی رسیده است که دانشمندان نام آن را «خطر تأثیرات آب و هوایی خطرناک» گذاشته‌اند.

|پیام ما| کمتر از یک ماه به بیست‌ونهمین اجلاس متعهدین کنوانسیون تغییراقلیم (کاپ ۲۹) در کشور جمهوری آذربایجان باقی مانده. اجلاسی که قرار است در آن تصمیم‌هایی مهم دربارهٔ آیندهٔ سوخت‌های فسیلی و اعتبارات مالی مربوط به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و جبران اثرات ناشی از تغییراقلیم گرفته شود. یکی از مطالبات مهم فعالان اقتصادی و محیط‌زیست در آن روزها، حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، در این اجلاس و شرکت فعالانهٔ ایران در نشست‌های مربوط به اعتبارات اقتصادی آن است. چندروز قبل نیز در نشستی که اتاق بازرگانی ایران ترتیب داده بود، موضوع با حضور محمدجواد ظریف، وزیر اسبق امور خارجه ایران بررس شد. روز گذشته نیز مرکز صلح و محیط‌زیست به‌همراه بنیاد امید ایرانیان در یک همکاری با اتاق بازرگانی ایران، نشستی را با موضوع تبعات نپیوستن ایران به توافق اقلیمی پاریس برگزار کردند. نشستی که اگرچه تمامی سخنرانان بر لزوم پیوستن هرچه سریع‌تر ایران به این توافقنامه تأکید داشتند، اما هنوز نه‌فقط حضور پزشکیان در کاپ ۲۹ در هاله‌ای از ابهام است که پروندهٔ پیوستن ایران به توافق پاریس نیز هنوز در شورای نگهبان بلاتکلیف مانده تا ایران درکنار یمن و لیبی یکی از سه کشوری باشد که هنوز به این توافقنامه نپیوسته است.

پس از هشت سال از شکل‌گیری توافق پاریس و جنجال‌های مرتبط با آن در کشور، حالا معاون حقوقی رئیس جمهوری می‌گوید که پیوستن ایران به توافق پاریس منوط به برداشتن تحریم‌ها از سوی ایالات متحده است. این در حالی است که تابستان امسال، گرمترین تابستان ثبت شده در تاریخ بوده و دانشمندان به آن لقب «جهنم گرما» اطلاق کرده‌اند. به همین دلیل بسیاری از دانشمندان و فعالان محیط زیست در جهان خواستار تسریع اقدامات دولت‌ها برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و فعالیت‌های مرتبط با سازگاری با شرایط تغییراقلیم شده‌اند.