فرونشست زمین به دلیل مرگ آبخوان‌ها مدتی که در صدر اخبار است و گاه و بی‌گاه نشست زمین در شهرهای مختلف پرده از فاجعه محیط زیستی در کشور برمی‌دارد. در روزهای اخیر بعد از فرونشست زمین یکی از معابر در روستای مرغملک چهارمحال بختیاری، یک «کَنده» با قدمت چند صد سال کشف شد اما میراث فرهنگی چهارمحال‌وبختیاری به دلیل سرما، شناسایی این سازه را به بعد موکول کرده و می‌گوید «به زودی» مطالعات درباره این کشف مهم شروع می‌کند.

روستای مرغملک در ۴۵ کیلومتری از مرکز استان چهارمحال‌وبختیاری واقع شده و از مدت‌ها پیش با چالش کمبود آب مواجه است. فرونشست فعلی در این روستا با نمونه‌های مشابهی که در مناطق دیگر رخ داده فرق داشت. پیدا شدن راهروهای حفاری شده، این فرونشست را متفاوت از دیگر موارد مشابه کرد و آنطور که مهر می‌نویسد طی تحقیق و بررسی مشخص شد دو نمونه دیگر از این تونل‌های حفاری شده در این روستا وجود دارد که این مهم نشان دهنده زندگی زیر زمینی گذشتگان در این منطقه است.
خسرو کیانی، مدیر‌کل مدیریت بحران چهارمحال‌وبختیاری با اشاره به فرونشست زمین در روستای مرغملک، هم با تاکید بر اینکه این فرونشست عاملی بوده تا روستایی زیرزمینی در این منطقه کشف شود به مهر گفت: «در گذشته در این روستا به دلیل زمستان‌های سرد و حمله راهزن‌ها سکونتگاه تحت‌الارضی وجود داشته است و این روستای زیرزمینی در زیر روستای کنونی مدفون است.»
او با اشاره به اینکه سخنانی درباره وجود این روستای زیرزمینی وجود داشت، ادامه داد: «متاسفانه میراث فرهنگی به این سخنان توجه نکرده است و در خصوص شناسایی و حفظ این اثر کوتاهی کرده است.»
کیانی با بیان اینکه این روستای زیرزمینی اثر ارزشمند فرهنگی و تاریخی برای استان محسوب می‌شود، گفت: «روستای جدید مرغملک بر روی این روستا بنا شده است و بخشی از این روستای زیرزمینی در منازل مسکونی کنونی در حال استفاده است. ساخته این منازل قوسی‌شکل و بسیار عجیب است که باید بر روی آنها کار کارشناسی انجام شود.»
مدیر کل مدیریت بحران چهارمحال‌وبختیاری با بیان اینکه به دلیل ساخت و سازها این روستای زیرزمینی آسیب دیده است، افزود: «به دلیل عوامل جوی، عبور و مرور، خشکسالی و کاهش آب‌های زیرزمینی برخی نقاط فرونشست کرده است و نیاز است تا کارگروه تخصصی این مورد را بررسی کند. »
به گفته او احتمال فرونشست در منازل مسکونی این منطقه و ایجاد خسارت جانی و مالی وجود دارد و به همین دلیل باید هرچه سریع‌تر عملیات بررسی منطقه و انجام کارهای ایمن‌سازی و احیا این روستای زیرزمینی در دستور کار قرار گیرد.
بی‌توجهی میراث فرهنگی به آثار تاریخی در مرغملک
دهیار روستای مرغملک هم با اشاره به وجود «کنده‌هایی» با قدمت بالا در این روستا به مهر گفت: «وجود این کنده‌ها بارها به مسئولان میراث فرهنگی استان اعلام شده است اما مسئولان مربوطه تنها به بازدید اکتفا کردند.»
علیرضا عالیپور با اشاره به قدمت این کنده‌ها، عنوان کرد: «این کنده‌ها می‌تواند هم تهدید و هم فرصت برای روستای مرغملک باشد چرا که با عدم بازسازی و احیا می‌تواند موجب فرونشست و ایجاد خسارت مالی و جانی برای مردم شود.»
او با بیان اینکه این مهم فرصتی برای رونق گردشگری در روستای مرغملک است، گفت: «متاسفانه تاکنون در جهت بازسازی این مناطق فعالیتی انجام نشده است.»
بررسی و مستندات کنده‌ها جمع‌آوری می‌شود
سرپرست اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال‌وبختیاری هم بدون اشاره به هشدارها و صحبت‌های قبلی درباره این کنده‌ها، فرونشست را موجب آشکار شدن این سازه در این منطقه دانست.
علیرضا جیلان با بیان اینکه به دلیل سرما و فصل بارش امکان تحقیق و پژوهش در این محل وجود ندارد، عنوان کرد: «در یک اقدام فوری نسبت به ایمن‌سازی و پُرکردن محل فرونشست اقدام می‌شود.»
او با اشاره به اینکه به‌محض بهبود شرایط جوی و آب‌وهوایی، تحقیق و پژوهش در خصوص فرونشست زمین در روستای مرغملک از توابع شهرستان شهرکرد انجام می‌شود، ادامه داد: «با شناسایی و بررسی این مکان توسط باستان شناسان مدارک و مستندات تهیه می‌شود و وظیفه ما ثبت، حفظ و احیا این میراث است.»
این سازه‌ها دارای ارزش تاریخی است
پیرو گزارش‌های مردمی مبنی بر پیدا شدن سازه زیرزمینی در یکی از معابر روستای مرغملک، مدیر پژوهشگاه باستان‌شناسی چهارمحال‌وبختیاری از محل یاد شده بازدید کرد. علی‌اصغر نوروزی پس از این بازدید عنوان کرد که براساس مشاهدات و بررسی‌های انجام شده این فضاهای زیرزمینی که در اغلب نقاط چهارمحال‌وبختیاری به کنده معروف هستند در زیر بافت مسکونی قدیمی تعداد زیادی از روستاهای شهرستان شهرکرد موجود است. «این سازه‌ها به‌صورت فضاهای اتاقک مانندی به‌طور متصل به ‌هم یا منفرد به‌منظور سکونت اضطراری، نگهداری دام و همچنین مخفیگاه برای مواقع خطر در صخره‌های به نسبت سست، زیرزمین، معابر و منازل مسکونی کنده می‌شده‌اند. همچنین راه بسیاری از این فضاها به مرور پُر شده و دوباره به‌صورت تصادفی و یا در اثر فرونشست زمین آشکار می‌شوند.»
به گفته او ساخت و کارکرد این سازه‌ها در زیر بافت روستاها از نظر مطالعه تاریخ معماری منطقه چهارمحال‌وبختیاری دارای ارزش و اهمیت بسیاری است که نمونه‌های با ارزشی از این نوع تاکنون شناسایی و در فهرست آثار ملی نیز ثبت شده‌اند. «نمونه روستای مرغملک نیز بعد از رفع خطر ریزش و بازگشایی معبر در فصل مناسب به‌همراه مجموعه کنده‌های این روستا مطالعه و در صورت در اولویت قرار گرفتن در فهرست آثار ملی ثبت می‌شود.»
نوروزی همچنین تاکید کرد که استفاده از این نوع سازه از دوران اشکانی تا نیم قرن اخیر در ایران گزارش شده است. «نمونه آشکار شده در روستای مرغملک براساس مطالعات اولیه به قرون متاخر اسلامی تعلق داشته و احتمال دارد تا همین اواخر مورد استفاده بوده باشد.»
دو کنده مشابه، در فهرست آثار ملی
از سوی دیگر کوروش بابائیان، معاون میراث فرهنگی، اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال‌وبختیاری هم با بیان اینکه دو کنده مشابه در نقاط دیگر استان ثبت ملی شده است به مهر گفت کنده‌های شناسایی شده گذشته به دلیل کمبود اعتبار تا کنون بازسازی و احیا نشده است.
او با اشاره به اینکه مطالعات و بررسی‌ها درباره دو کنده شناسایی‌شده قبلی در مرغملک انجام گرفته است، تصریح کرد: «کنده‌ها در زیر منازل این روستا قرار دارند و در صورت انجام عملیات احیا امکان آوار شدن خانه‌ها وجود دارد که این مهم یکی دیگر از دلایل احیا نشدن این کنده‌ها است.»
به گفته او طبق بررسی‌ها قدمت این سازه‌ها به دوران صفویه بازمی‌گردد.