هیرکانی بی‌تاب در برابر تغییر کاربری

یادداشتی از هادی کیادلیری دبیر مراجع کنوانسیون تنوع زیستی

درباره احداث تله‌کابین بر فراز جنگل‌های هیرکانی یا شروع هر پروژه دیگری از این دست در دل میراث طبیعی جهان پیش از هر چیز یک سوال مهم مطرح است. به چه قیمت می‌خواهیم این پروژه‌ را اجرایی کنیم؟ سود آن که می‌برد و ضررش را چه کسی؟

 بحث‌ها برای گرفتن مجوز و پیش‌بردن کارهای اداری بنای تله‌کابین کبودوال در جنگل‌های هیرکانی از سال‌های پیش آغاز شده بود اما سوال این است که آیا این کاربری درست است یا نه و به چه حقی بحث درباره احداث تله‌کابین مطرح شده است؟  بر پایه کدام نتایج علمی و فنی و با بررسی کدام پژوهشگر و متخصص؟

پر واضح است که عده‌ای قصد دارند مسافر را به جنگل‌ها بکشند و پول به چنگ بیاورند. باید همیشه این را دانست که هر کاری را که در این اکوسیستم انجام می‌دهیم، مهم‌ترین اولویت حفظ منافع زیست‌بوم است و نه هیچ‌کس و هیچ‌چیز دیگر. در غیر اینصورت تجربه دهه‌های گذشته به ما نشان می‌دهد که قطع درختان یا واگذاری جنگل به تله‌کابین‌داران و رستوران‌داران و غیره چه عایدی برای محیط  زیست و بالتبع برای شهروندان داشته است.

در کشور ما نفع محیط زیست اهمیتی ندارد چرا که پول بسیار هزینه احداث تله‌کابین و هتل و غیره شده 

اما هنوز مبلغ ناچیزی برای خاموش کردن آتش جنگل‌ها یا سرکوب آفت‌ آن‌ها از سوی هیچ نهادی فراهم نشده است.

درباره احداث تله‌کابین در جنگل‌های هیرکانی هم باید پرسید که چه کسانی و به چه قیمتی دارند این کار را می‌کنند؟ آیا می‌توان همه‌جا به نیت درآمدزایی، ایجاد اشتغال و سرمایه‌گذاری و غیره شروع به حفاری و تخریب کرد؟ آیا می‌شود ،تخت جمشید راه ‌آسفالتی کشید و در آن پیست موتورسواری احداث کرد؟میراث طبیعی جهان هم مثل میراث باستانی آن است . باید به چه زبانی گفت که دوره این نگاه تمام شده است که از هرجا و هر چیز باید پول در بیاوریم.

اگر بحث گردشگری مطرح است، کشاندن مسافران در دل جنگل، آن هم به این شکل، گردشگری نام ندارد. تعریف اکوتوریسم با این فاجعه متفاوت است. بلایی که عده‌ای می‌خواهند بر سر هیرکانی بیاورند، هیچ ربطی به اکوتوریسم ندارد.چنین کار‌هایی عرفی عمل کردن است.

 یک کار در بعضی نقاط ممکن نیست یا شرایط آن وجود ندارد و یا نباید این کار انجام شود. هیرکانی چون مسیر گذر مسافران است و قشنگ و بکر نباید بهانه‌ای برای تحمل ماشین و آلودگی شود.

 از سوی دیگر از هم گسستگی اکوسیستم‌ها یکی از جدی‌ترین مسائلی است که باید از آن جلوگیری شود. یکی از پارامترهایی که باعث می‌شود تنوع زیستی حفظ شود این است که زیست‌بوم پیوسته باشد تا بتواند خود را مدیریت کند.

قطعه قطعه کردن جنگل‌ها به شکل‌های مختلف از لوله‌کشی گرفته تا تله‌کابین وقتی که با هم جمع شوند بحران عظیمی را ایجاد خواهند کرد. یعنی همین تله‌کابین قسمتی از جنگل‌ را برش می‌دهد، آدم‌ها را به درون جنگل می‌کشاند. باید از این پس منتظر انواع آشغال در اعماق جنگل بود و رفت‌وآمد زیاد آسودگی جنگل را از بین خواهد برد.

ما به هیچ عنوان و حتی با محکم‌ترین دلایل حق بریدن حتی یک درخت از جنگل‌های هیرکانی را هم نداریم. این نگاه افراطی نیست بلکه برآمده از ضرورت‌های شرایط موجود است. تکه ‌تکه کردن اکوسیستم‌ها به این شکل می تواند صدمات جبران‌ناپذیری را وارد کند. زیست‌بوم هیرکانی را جزیره جزیره می‌کند. آن هم جزایری که هرکدام شکنندگی بسیار بالایی دربرابر هر اتفاقی دارند.

اگر بررسی کنیم، متوجه می‌شویم که در نقاطی مثل تنکابن، نمک‌آبرود و نقاط دیگر اکثر آفت‌های جنگلی از همین پروژه‌های تله‌کابین‌سازی و رستوران‌داری و کشیدن جاده شروع شده‌اند و به سایر نقاط جنگل‌ها هم رفته‌اند. مسئله زمانی مهم‌تر می‌شود که بدانیم هیرکانی توان ندارد که بخوهد با آفت دست‌وپنجه نرم کند.

استان گلستان نسبت به گیلان و مازندران رطوبت کمتری دارد. بردن ماشین به دل جنگل‌ها وضعیت جنگل‌های استان گلستان را بحرانی‌تر می‌کند. همین امروز این جنگل‌ها با هزار آفت روبه‌رو هستند ما هم تنها  مرگ دسته‌جمعی درختان را به تماشا نشسته‌ایم. در واقع آن‌قدر شکنندگی وجود دارد که اساسا در این شرایط هیچ انسانی نباید وارد جنگل‌های هیرکانی شود.