کاروانسرای تاریخی در بزنگاه تصمیم‌گیری میان سرمایه‌گذاری و مالکیت مردمی

کاروانسرای شفیع‌آباد میراثی میان «هتل تجملی» یا «تعاونی روستایی»

ابهام در آینده یکی از مهم‌ترین بناهای شفیع‌آباد در حالی ادامه دارد که اختلافات مالکیتی، نبود سرمایه‌گذار قطعی و نگرانی جامعه محلی، سرنوشت این کاروانسرای تاریخی را در هاله‌ای از تردید قرار داده است





کاروانسرای شفیع‌آباد میراثی میان «هتل تجملی» یا «تعاونی روستایی»

۲۳ فروردین ۱۴۰۵، ۲۱:۰۰

هرکسی که پایش را در شفیع‌آباد بگذارد در همان پیچ‌وخم‌های اول روستا کاروانسرای تاریخی بی‌نظیری را می‌بیند، کاروانسرایی که مدت‌هاست ورودی‌اش تبدیل به فروشگاه دائمی محصولات گروه گوجینو شده، درواقع اگر نقش کاروانسرای شفیع‌آباد را در جهانی‌شدن روستای شفیع‌آباد نادیده بگیریم، خطا کرده‌ایم. این کاروانسرا به دلیل موقعیت و معماری بی‌نظیرش فضایی برای زنان استوار کویر ایجاد کرده و البته بیم آن وجود دارد که این بنای ارزشمند تغییراتی در کاربری‌اش ایجاد شود.

اما کاروانسرای شفیع‌آباد چرا برای گوجینو و روستای شفیع‌آباد مهم است؟ این کاروانسرا در واقع محل فروش دائمی صنایع‌دستی زنان گوجینو است، در آن همیشه بر روی بازدیدکنندگان باز است و بنای کاروانسرا مرمت شده سالم و تقریباً آماده بهره‌برداری است. پس از جهانی‌شدن شفیع‌آباد و حتی قبل از آن زمزمه‌هایی بر سر مالکیت این کاروانسرا وجود داشت، ۳ دنگ از این بنا متعلق به اوقاف است و ۳ دنگ دیگر را ستاد اجرایی فرمان امام (ره) سال‌ها پیش با مصادره تحت مالکیت خود درآورده است. در روستای شفیع‌آباد برخی ادعای مالکیت این کاروانسرا را دارند، همان‌طور که قلعه‌های تاریخی دیگر در این محدوده مانند قلعه تاریخی ده سیف مالک خصوصی دارند. محمود پور خراسانی بخشدار شهداد می‌گوید:« اختلافی که بر سر مالکیت وجود دارد قابل‌حل است و اداره کل اوقاف آماده است تا مالکیت کاروانسرا به مردم شفیع‌آباد بازگردد و با حضور سرمایه‌گذار در کاروانسرا رونق بیشتری به شفیع‌آباد بازگردد.»

حجت ابراهیمی رئیس اداره میراث‌فرهنگی شهداد هم در خصوص حضور سرمایه‌گذار در کاروانسرای تاریخی شفیع‌آباد می‌گوید:«پیش از فرایند جهانی‌شدن شفیع‌آباد چند سرمایه‌گذار کرمانی برای سرمایه‌گذاری در کاروانسرای شفیع‌آباد اعلام آمادگی کرده بودند؛ اما فعلاً هیچ‌کدام جدی نشدند.»

زهرا پور علی‌آبادی، دختری که به‌عنوان نماینده زنان روستای شفیع‌آباد به چین سفرکرده بود و نماد جهانی‌شدن روستا را دریافت کرد، از نگرانی‌هایش در خصوص حضور سرمایه‌گذار در کاروانسرای شفیع‌آباد می‌گوید. پور علی‌آبادی معتقد است یک هتل تجملی که توسط یک سرمایه‌گذار قدرتمند در منطقه ایجاد شود، آن زمان بوم‌گردی‌های منطقه نمی‌توانند با چنین بوم‌گردی رقابت کنند.

به گفته پور علی‌آبادی، این کاروانسرا باید برای مردم روستا بماند:«اینکه یک سرمایه‌گذار مرکزنشین باقدرت مالی اینجا را تبدیل به یک هتل تجملی کند برای شفیع‌آبادی‌ها آورده‌ای ندارد. حتی اگر به ما وام هم بدهند ما باز هم توان رقابت با سرمایه‌گذارهای بزرگ را نداریم.»

این در حالی است که ابراهیمی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی شهداد در پاسخ به این انتقاد معتقد است: « حضور سرمایه‌گذار در چنین منطقه‌ای رونق اقتصادی می‌آورد و حتماً از بومی‌های منطقه هم استفاده می‌شود؛ اما این انتخاب مردم روستای شفیع‌آباد است، اگر بخواهند می‌توانند با ثبت‌کردن یک شرکت‌تعاونی خودشان سرمایه‌گذاری در کاروانسرا را برعهده بگیرند و هرکسی کاربری‌های متفاوت در این کاروانسرا ایجاد کنند؛ اما به نظر می‌رسد توان مالی در بین روستاییان وجود ندارد.»

ابراهیمی در پاسخ به این سوال که چرا روستایی‌ها نمی‌توانند از وام‌های مخصوص گردشگری استفاده کنند؟ توضیح می‌دهد:«حتماً روستاییان هم می‌توانند از این امتیازات استفاده کنند و البته حق‌تقدم هم با اهالی روستای شفیع‌آباد است؛ اما تا کنون هیچ درخواستی از سمت روستا نیامده است.»

پیش‌ازاین هم تجربه شهداد و اکو کمپ گردشگری ستاره وجود داشت، هواپیمایی ماهان که معین منطقه اقتصادی شهداد بود، در این منطقه یک اکو کمپ مدرن و شکیل ساخت و تورهای گردشگری اصطلاحاً تجملی را به منطقه آورد؛ اما بهره محلیان شهداد از این گردش مالی بزرگ محدود است. موضوعی که شفیع‌آباد را هم نگران می‌کند، اینکه کاروانسرا از دستشان خارج شود و حتی بوم‌گردی‌های کوچک روستایی زمین بخورد و توسعه متوازن روستا با مشکلاتی مواجه شود.

به نظر می‌رسد هر دو سناریو یعنی سرمایه‌گذاری و یا شرکت‌تعاونی روستایی هرکدام نیاز به مطالعه و یک طرح توجیهی مناسب دارد.

بخشدار روستای شفیع‌آباد در این باره می‌گوید:« بعد از جهانی‌شدن روستا وضعیت گردشگری روستا بسیار مناسب بود، تعداد زیادی برای دیدن این روستای جهانی می‌آمدند؛ اما نوروز امسال به دلیل شرایط ویژه‌ای که در کشور وجود داشت و قطعی اینترنت گردشگری در شفیع‌آباد هم رونقی نداشت.»

زهرا پور علی‌آبادی نظر دیگری دارد:« در روزهای اول نوروز امسال حتی یک اتاق بوم‌گردی هم در شفیع‌آباد اشغال نشد البته در روزهای بعد وضعیت بهتر شد؛ اما به‌طورکلی اتفاقی که قرار بود با جهانی‌شدن روستای شفیع‌آباد برای گردشگری روستا بیفتد، اتفاق نیفتاد..»

مهرماه سال ۱۴۰۴ سه روستا از شمال، مرکز و جنوب ایران به‌عنوان دهکده جهانی گردشگری معرفی شدند. یکی از آن‌ها شفیع‌آباد شهداد بود، آخرین آبادی قبل از کویر لوت، از سال ۲۰۲۱، سازمان گردشگری ملل متحد (UNWTO) انتخاب «بهترین روستاهای گردشگری» را به‌منظور معرفی مقاصد روستایی برجسته آغاز کرده است. این حرکت نه‌تنها نگاهی تازه به ظرفیت گردشگری در روستاها انداخت، بلکه مفهوم گردشگری پایدار در روستاها را بیش از گذشته پررنگ کرد. بالاترین امتیاز روستای شفیع‌آباد در بررسی‌های صورت‌گرفته از سوی سازمان جهانی گردشگری، مربوط به فاکتور منابع طبیعی و فرهنگی است. به این معنا که روستاهای ایران از منظر فرهنگی و طبیعی ویژگی‌های شاخصی دارند، اما درعین‌حال در حوزه زیرساخت، به‌ویژه دسترسی به اینترنت، ضعف‌های قابل‌توجهی وجود دارد.

روستای شفیع‌آباد کرمان، نمادی از پایداری در حاشیه بیابان لوت است؛ جایی که مردم به‌جای مهاجرت، احیای قنات‌ها، رونق کشاورزی، توسعه صنایع‌دستی و گردشگری بیابانی را در پیش گرفتند. تشکیل یک تشکل مردم‌نهاد با محوریت زنان روستا، شفیع‌آباد را به یکی از مقاصد شاخص گردشگری بیابانی ایران تبدیل کرده است.

قصه روستای شفیع‌آباد از گروه گوجینو شروع شد، گروه «گوجینو»، زاده هفت زنی است که در قدم اول تلاش کردند با حذف واسطه‌ها، صنایع‌دستی منطقه خود را که پته و حصیربافی بود، به گردشگران بفروشند. گروه گوجینو با استفاده از فضای مجازی فعالیتش را ثبت کرد و صدای خودش را به جامعه رساند. روشی که اگرچه پایان خوبی داشت، اما برای زنان مسیری سخت بود؛ زنانی که حالا دوربین به دست گرفته بودند و روایت زنان منطقه را به تصویر می‌کشیدند، پیش‌ازاین نه‌تنها دیده که شنیده هم نمی‌شدند. این مسیر اما تابه امروز ادامه دارد و هر روزه زنانی جدید از راه می‌رسند و به این گروه ملحق می‌شوند؛ گروهی که حالا صدای بیش از ۱۵۰ زن را در خود دارد و هر روز به این صداها اضافه می‌شود. با قوی‌شدن گروه گوجینو از نظر اقتصادی، آنها تصمیم گرفتند ۱۵ درصد از درآمدشان را به منفعتی جمعی اختصاص دهند. قنات به‌عنوان این منفعت جمعی انتخاب شد. زنان گوجینو ۸ قنات را به‌این‌ترتیب احیا کردند و در مسیر ثبت جهانی قرار گرفتند. مسئولان استانی پس از جهانی‌شدن شفیع‌آباد قول داده بودند رویدادهای متفاوتی در شفیع‌آباد برگزار شود، در وهله اول قرار بود جشن جهانی‌شدن شفیع‌آباد در همین روستا با حضور مقامات استانی و کشوری برگزار شود اما نشد. رویدادهای گردشگری دیگر هم پیشنهاد شده بود؛ اما هیچ‌کدام عملی نشدند.

در میانه جنگ و قطعی اینترنت این روستای جهانی شفیع‌آباد است که فراموش شده مانند تمامی روستاهای کوچک و بزرگی که می‌دانیم حقشان در گردشگری ضایع شده است.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیشترین نظر کاربران

گنج‌یابی در سایه جنگ

گنج‌یابی در سایه جنگ