کابل چه مقدار آب دارد؟

طبق گزارش مرسی کورپس، سطح آب‌های زیرزمینی کابل در دهه گذشته بین ۲۵ تا ۳۰ متر کاهش یافته و برداشت سالانه از این منابع ۴۴ میلیون مترمکعب بیش‌ازحد تجدید طبیعی بوده است. بخش عمده آب زیرزمینی کابل از ذوب برف و یخ‌های کوه‌های هندوکش تأمین می‌شود که سه سفره آب اصلی شهر را تغذیه می‌کنند، درحالی‌که تنها حدود ۲۰ درصد خانوارها به شبکه‌ آب لوله‌کشی مرکزی دسترسی دارند.

هم‌زمان، تقریباً نیمی از چاه‌های حفاری‌شده در کابل خشک شده‌اند و چاه‌های باقیمانده نیز تنها با ۶۰ درصد ظرفیت کار می‌کنند. دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل در سال ۲۰۲۳ این موضوع را اعلام کرد. طبق گفته مرسی کورپس، ۹۰ درصد ساکنان کابل برای رفع نیازهای روزانه‌ خود به آب پمپاژشده از چاه‌ها متکی‌اند.

یونیسف پاییز گذشته هشدار داد درصورت نبود اقدام فوری، کابل ممکن است تا ابتدای دهه‌ آینده به‌طور کامل ذخایر آب زیرزمینی خود را از دست بدهد. علت این فاجعه‌ در راه، رشد سریع شهری و تغییراقلیم عنوان شده است.

کابل چگونه به این نقطه رسید؟

اگرچه کابل تنها شهری نیست که با بحران منابع روبه‌رو است، اما بحران آب این شهر حاصل ترکیبی ویژه از عوامل گوناگون است: تغییراقلیم، سوءمدیریت سیاسی و رشد سریع جمعیت. الجزیره گزارش داده کمبود آب در افغانستان به‌طور کلی با تغییراقلیم تشدید شده است. بارندگی در سراسر کشور کاهش یافته و افزایش دما نیز باعث تبخیر بیشتر و افزایش مصرف آب کشاورزی شده است. «محمد محمود»، مدیر اجرایی سازمان مردم‌نهاد پویش آب‌وهوا و مسئول سیاست‌های اقلیمی و آبی خاورمیانه در مؤسسه‌ آب، محیط‌زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل، به «لایو ساینس» گفت: «چالش اقلیمی کابل بازتاب روندی گسترده‌تر است که در سراسر مناطق تحت‌فشار آبی جهان مشاهده می‌کنیم. الگوهای کاهش‌یافته و متغیر بارش، تولید آب شیرین و تغذیه‌ آب‌های زیرزمینی را محدود می‌کند و درعین‌حال، فراوانی و شدت خشکسالی‌ها را افزایش می‌دهد.»

انفجار جمعیت در کابل نیز به کمبود روزافزون آب دامن زده است. نیویورک‌تایمز نوشت جمعیت کابل طی ۲۵ سال گذشته تقریباً شش برابر شده است، اما هیچ نظام مدیریت آب مناسبی برای پاسخ به فشار ناشی از گلخانه‌ها، کارخانه‌ها و ساختمان‌های مسکونی که به‌سرعت در حال گسترش‌اند، ایجاد نشده است. هرچند اهداکنندگان بین‌المللی چندین پروژه سدسازی و طرح‌های لوله‌کشی را برای مقابله با کمبود آب کابل تأمین مالی کرده‌اند، اما بیشتر این پروژه‌ها یا هرگز به مرحله اجرا نرسیدند یا پس از سال ۲۰۲۱، با خروج آمریکا از افغانستان و بازگشت طالبان، به‌طور ناگهانی متوقف شدند.

وضعیت فعلی ذخایر آب زیرزمینی کابل، بحران را وخیم‌تر کرده است. تحقیقات مرسی کورپس نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد آب‌های زیرزمینی کابل آلوده‌اند؛ این مسئله نتیجه‌ استفاده گسترده از چاه‌های توالت سنتی و آلودگی‌های صنعتی است. سی‌ان‌ان گزارش داد: «شهروندانی که توان مالی حفر صدها متر چاه برای دسترسی به آب را ندارند، مجبورند به شرکت‌های خصوصی وابسته باشند یا برای دسترسی مطمئن به آب، به کمک‌های اهدایی متکی شوند.» گاردین نوشت: «برخی از این شرکت‌ها از بحران سوءاستفاده می‌کنند و با برداشت انبوه از منابع عمومی آب زیرزمینی، آن را با قیمت‌های گزاف به مردم می‌فروشند.»

آیا راه‌حلی وجود دارد؟

مرسی کورپس پیشنهاد می‌دهد در نبود افزایش چشمگیر بودجه، تعامل بیشتر با بخش خصوصی می‌تواند به‌عنوان راهی بالقوه و پایدار برای حل مشکل بحران آب در کابل مطرح شود. همچنین، این گروه پیشنهاد می‌دهد سازمان‌های مردم‌نهاد باید بر مقررات تمرکز کنند، به این معنی که با ایجاد چارچوبی مشخص، هر کنشگری که به مردم آب عرضه می‌کند، این کار را به‌شکلی ایمن، کارآمد و پایدار انجام دهد و همین امر اثری فوری خواهد گذاشت. پروژه‌های گسترده‌تر زیرساختی می‌تواند گام بزرگی در جهت حل مشکل باشد. بااین‌حال، بزرگ‌ترین و مهم‌ترین پروژه‌ها همچنان با کمبود شدید بودجه و موانع برنامه‌ریزی روبه‌رو هستند.

سی‌ان‌ان گزارش داد: «بسته شدن برنامه‌ کمک‌های توسعه‌ای آمریکا (USAID) توسط دولت ترامپ برای افغانستان فاجعه‌بار بوده است. تاکنون تنها ۸ میلیون دلار از ۲۶۴ میلیون دلار بودجه‌ موردنیاز برای آب و بهداشت تأمین شده است.»

منبع: مجله The Week
ترجمه : مریم فاخر