گلبرگ‌های صورتی‌اش را لای کتاب‌هایشان می‌گذاشتند تا عطرش جاودان شود و با خطوط کتاب مقدس گره بخورد. زنان کیسه‌های کوچکی از غنچه‌های خشک را در گنجه‌ها می‌گذاشتند و عطرش را مهمان رخت و لباس‌ها می‌کردند. گل‌محمدی برای ایرانیان با باورهای مذهبی و فرهنگ گره خورده است، از نامش بگیر تا کاربری و جایگاهش در آیین‌های ایرانیان. اما این گل خوش رنگ و بو تنها با فرهنگ و باورها و عقاید این مردم تنیده نشده که در اقتصاد هم جایگاه بالایی را خود اختصاص داده است.

اقتصاد گل

خاک برخی مناطق ایران مستعد پرورش مرغوب‌ترین نوع این گل هستند و همین باعث شده است ایران بزرگترین تولیدکننده این گل در جهان باشد. در سال‌های اخیر گل‌محمدی جایگاه ویژه‌ای در میان محصولات کشاورزی و صنایع وابسته ایران پیدا کرده است. در حال حاضر، استان‌هایی چون اصفهان، کرمان و فارس بیشترین سطح زیر کشت و تولید گل‌محمدی در کشور را دارند. اصفهان با تولید بیش از ۱۰ هزار تن، در صدر تولیدکنندگان این محصول قرار دارد و پس‌ازآن، کرمان با بیش از هشت هزار و ۵۰۰ تن و فارس با حدود هفت هزار و ۵۰۰ تن، جایگاه‌های بعدی را به خود اختصاص داده‌اند. از گل‌محمدی فرآورده‌های متعددی به‌دست می‌آید که مهمترین آنها گلاب، اسانس، گلبرگ خشک، غنچه خشک‌شده و انواع محصولات آرایشی و دارویی است. این فرآورده‌ها، به‌ویژه اسانس گل‌محمدی، در بازارهای جهانی از ارزش بالایی برخوردارند و نقش مهمی در صادرات غیرنفتی ایران دارند. اما زنجیره ارزش گل‌محمدی با چالش‌هایی اساسی مواجه است. یکی از مسائل مهم، نبود یک برند ملی و بین‌المللی معتبر برای اسانس ایران است که موجب شده برخلاف کیفیت بالای این محصول، جایگاه جهانی آن چندان شناخته شده نباشد. ضعف در فرآوری پیشرفته و بسته‌بندی متناسب با نیاز بازارهای صادراتی هم از دیگر مشکلاتی است که مانع از بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های این محصول شده است.

در سال‌های گذشته، صادرات محصولات گل‌محمدی ایران به کشورهایی نظیر آلمان، کانادا، انگلستان، ژاپن، تایوان، سوئیس و فدراسیون روسیه انجام شده است. بااین‌حال، مسئله مهم و قابل‌تأمل آن است که با وجود سهم عمده ایران در تولید جهانی این گیاه، هنوز نام ایران در استاندارد بین‌المللی اسانس گل‌محمدی به ثبت نرسیده است.

 آیین گل

سیزدهم اردیبهشت امسال «علیرضا عبدالله‌زاده»، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کاشان، اعلام کرد رویداد گلاب‌گیری کاشان در فهرست بین‌المللی رویدادهای گردشگری ایران به ثبت رسید. پیش‌ازاین نیز روز ۲۰ اردیبهشت به‌عنوان «روز گل‌محمدی و گلاب» در ضمیمه تقویم ملی ثبت شده بود. عبدالله‌زاده معتقد است این اتفاق گامی مهم در حرفه‌ای‌سازی گردشگری فرهنگی و رویدادمحور است. آیین گلابگیری در شهرهایی مثل قمصر، نیاسر و برزُک به‌مدت بیش از ۴۰ روز در بهار هر سال اجرا می‌شود و گردشگرانی از سراسر ایران و حتی دیگر کشورها را به این شهرها می‌کشاند تا تماشاگر آیینی کهن باشند. آیینی که هنوز هم در برخی روستاها به شیوه چندهزارساله برگزار می‌شود و گردشگران می‌توانند در مراحل مختلف این آیین از چیدن گل پیش از طلوع آفتاب، تا روشن‌ کردن دیگ‌های بزرگ مسی و تقطیر گل‌های تازه حضور و مشارکت داشته باشند. گلابگیری یکی از قدیمی‌ترین اشکال گردشگری کشاورزی و رویدادمحور است که در ایران از ابتدا با استقبال بسیاری روبه‌رو شد و جای خود را در گردشگری داخلی و ورودی ایران باز کرد. گلاب‌گیری تنها فرایند تولید گلاب را نمایش نمی‌گذارد، بلکه نمایشی است از پیوند میان طبیعت و احترام به اقلیم و اقتصاد، نمودی دقیق از توسعه پایدار مبتنی‌بر شرایط اقلیمی و فرهنگی.