به بهانه چاپ کتاب «رهگذر عمر» اثر استاد محمد صنعتی که ذهن و سینه اش جولانگاه تاریخ شفاهی کرمان است
هر که در عشق، سر از قله برآرد هنر است

ژیلا کاکاپور
کتاب را که دیدم طبق عادت، ابتدا نگاهی و تورقی، که اگر قابلیت خواندن داشت، بخوانم. گیرایی و کشش کتاب فراتر از آن چیزی بود که تصور داشتم. نام «محمد صنعتی» را به عنوان گنجینه ای از اطلاعات چه در سینه و یاد و چه در خانه و نیز به واسطه فرزندان صالح اش، بارها شنیده بودم و از سویی خیرمند بودن ایشان، به فراخور، در همه امور شایسته. این پیشینه ذهنی، گرایشم را در باب شناخت و هر چه بیشتر وی دو چندان کرد.
گاهی برون رفت از مرز باور در باب انسانیت و عشق او بسیار سخت است. اما در جای جای این کلاس درس، همه معادلات فرو می ریزد و رد پای مردی بی ادعا دیده می شود که سرزمین خست ناک کویر را صورتی دیگر معرفی می کند. شاخصه کویر این است که مردمانش را قانع و آینده نگر می پروراند. به آسمانش اعتمادی نیست، ابرها می آیند و از باریدن دریغ می کنند. این ویژگی جغرافیایی و آب و هوایی، تأثیری مستقیم بر احوال مردمان زمین لوت می گذارد، بی آنکه بدانند. ترس از نداشتن، آن ها را به چاره فردا می اندازد و از آنان مردان و زنانی سخت کوش و پرتلاش می سازد که به طبیعت سخت جان، خو گرفته اند. این نوع زندگی کردن، در واقع، در بین اهالی این دیار، به ویژه کرمان، برای آن کس که از بیرون نگاه می کند، کاملاً آشکار است. چرا که میراث از پدران و آینده نگری آنها برای فرزندان، در قریب به اتفاق اقشار جامعه، امری معمولی و مرسوم بوده و هست. از سویی دیگر، ملاحظات تاریخی با وجود مصائب گوناگون در همه دوران گذشته، نوعی حفاظت از خود را در نهاد اغلب اهالی این ناحیه از کشورمان، قرار داده و شاید عامه مردم با وجود آن سابقه ها، کمتر زبان اعتراض به نظام گشوده باشند. گرچه خالصانی از این خطه به عنوان مرگان عدالت و مبارزان طریق حقیقت، تاریخی و مثال زدنی شده اند و نام آن بر کسی پوشیده نیست. میرزا رضای کرمانی، میرزا آقاخان کرمانی، احمد بهمنیار، سعید نفیسی و… از گذشته تا امروز با قلم و اندیشه حتی جان در راه اهداف متعالی شان گذاشته اند که تعداد آنها اندک نیست.
در این میان، محمد صنعتی، نامی آشنا در تاریخ معاصر خطه کرمان است. سوای از گفته ها و تعاریف مردم، مستنداتی وجود دارد که وی را بسیار متمایز کرده است. اسنادی معتبر در کتابی با نام «رهگذار عمر» که شاهدی بر هفت دهه مبارزه در همه عرصه های زندگی است. در این مجموعه 70 سال تاریخ را از لابلای خاطرات کسی می یابی که خود یکی از نقش آفرینان آن میادین بوده است. اقدام آقای صنعتی در چاپ این اثر می تواند به عنوان الگویی ارزشمند و تأثیرگذار برای آنان که راهنما می طلبند، باشد. پشتکار، پی گیری، جسارت و نیت خیر او در همه خاطراتش، قابل درک است. در جایی از کتاب به نقل از آقای محمد علی گلابزاده آمده است: «به یاد دارم یک بار بر سر موضوعی که خط قرمز منافع مردم کرمان را زیر پا می گذاشت، محمد طباطبایی، استاندار وقت کرمان را به چالش کشید. او ابتدا سعی کرد صنعتی را متقاعد کند، اما موفق نشد و ایشان همچنان بر عقیده و آرمان خود پای می فشرد تا اینکه طباطبایی گفت: این فرمان اعلی حضرت است. لحن کلام صنعتی کمی آرام شد؛ اما پافشاری بر دفاع از حقوق مردمی همچنان ادامه داشت و…» (1)
فعالیت در امور فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، ورزشی و بیش از هر چیز، دست داشتن در امور خیر و عام المنفعه از آقای محمد صنعتی، چهره ای ارزشی ساخته که برای هر کرمانی، قابل افتخار است.
همه فعالیت هایش را در قالب خاطره هایی که می توان «صفر عشق» نامید، گرد آورده است که به کوشش آقای مجید نیک پور و با مقدمه آقای محمد علی گلابزاده، در 862 صفحه، توسط انتشارات ولی، به تازگی چاپ و منتشر شده است. محمد صنعتی، مرد عمل که سرافراز و فاتح بر قله عشق ایستاده است.
«هر که در عشق سر از قله برآرد هنر است
همه تا دامنه کوه تحمل دارند» (2)
پی نوشت:
1- رهگذار عمر، ص 13
2- مژگان عباسلو