«خوشبخت» در روایات قدیم مردم روستای افین نام زنی بوده که برای نخستین‌بار بذر زرشک را به این روستای خراسان‌جنوبی آورد و برای همین هم نام یکی از مهمترین رودهای منطقه را «خوشبخت» گذاشتند. رودی که باعث زرشک‌کاری شد تا بعدها آنجا لقب «پایتخت زرشک بی‌دانه جهان» را از آنِ خود کند. درختچه‌های زرشک، زیر نور آب شرقی می‌درخشند، اما خبری از آب نیست. خوشبخت و شور بدون هیچ دلیل منطقی به زیر زمین رفته‌اند و حالا کار دوباره شروع شده و اعتراضات بالا گرفته است. درحالی‌که محلی‌ها معتقدند این کار بدون مجوز است، پیمانکار طرح چند برگه به‌عنوان مجوز به اهالی افین نشان داده‌. اینها را «علی معنوی‌راد»، معلم و ساکن روستای افین، می‌گوید. او کسی است که در سال‌های گذشته بارها و بارها به سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف رفته، اما هر بار با برخوردهای قهری روبه‌رو شده است. «اولین تخریب‌ها در سال ۱۳۸۶ شروع شد. بین دو دهانه کوه، سازه بتنی نصب کردند که آب به پایین نفوذ نکند. همان سال تعداد بالایی ماهی اینجا کشته شد. چون آب رود را منحرف و به زیر زمین برده بودند و ماهی‌ها به‌دنبال آب به چاله‌ای رسیدند و در اثر تجمع جان دادند. با انحراف رودخانه، بخش بزرگی از کوه‌های اطراف رود را هم نابود کردند، پوشش گیاهی و طبیعی‌اش را از دل زمین کندند. آب جاری رودها از آسیاب‌ها به بیرون می‌ریخت و ما یک آسیاب ثبت ملی هم داشتیم که بخشی از این آب زیر درخت سیاه‌توت می‌رفت. آب را در سال ۸۶ از مسیر آسیاب انداختند و نتیجه‌اش خشک شدن قنات خوشبخت و کم‌آب شدن قنات پیری بود. آسیاب هم از چرخه کار افتاد و آب که قبلاً از زیر درخت توت کهنسال ما می‌گذشت، دیگر از آنجا رد نشد و درخت خشک شد.»

«خوشبخت»، آب شیرین داشت و «شور» آبش شور بود. هر دوی آنها خانه دکترماهی‌ها(Garra rufa) بود که حالا هیچ خبری از آنها نیست. خشکی قنات‌های افین و توت سیاه روستا هم مشکلی بر مشکلات دیگر سال‌های گذشته بوده. افینی‌ها می‌گویند در انتهای رود خوشبخت کوه‌ها ویران شده است و چاله‌های جدید نشان از لوله‌گذاری جدید دارد و می‌خواهند باز هم مانند گذشته لوله جدید بکشند. «پوشش گیاهی اطراف رودخانه را کاملاً نابود کرده‌اند و درصورت آمدن سیل به‌صورت مستقیم به باغ‌های منطقه می‌رود. چند کیلومتر گز را از ریشه درآورده‌اند. منابع‌طبیعی به ما گفت چون داخل رودخانه گز قطع شده، به ما ربطی ندارد. چطور ممکن است؟» نمونه‌اش برف سنگین سال ۱۳۸۶ است که در آن برف تنها پرندگانی زنده ماندند که خود را به رود رساندند، رودهایی که حالا نیست. 

معنوی می‌گوید برای فعالیت‌های اخیر از آنها مجوز خواسته و آنها مجوز جهادکشاورزی را نشان داده‌اند. «همان زمان با جهادکشاورزی تماس گرفتم و گفتند ما به این شکل مجوز نداده‌ایم و گفته‌ایم اگر قرار است کاری هم انجام شود، به‌شکلی که می‌گوییم باید باشد. پیمانکار با فرماندار صحبت می‌کرد و گوشی را به من داد. به فرماندار گفتم مجوز ندارند و او با تندی گفت این کار مجوز حفاری دارد. با دادستان صحبت کردم و گفتم شما مجوز اینها را دیده‌اید؟ گفت نه. بعد همه ارگان‌ها را خواست و استشهاد مردم محلی را نشان دادم. کارگروه آب تشکیل شد و فرماندار آنجا گفته بود بدون رضایت مردم کاری در حوزه آب انجام نگیرد. می‌دانید در این سال‌ها چقدر تهدید شده‌ام؟»

او تابستان نامه‌ای به ریاست‌جمهوری نوشت و سؤالی را که نزدیک به دو دهه اهالی افین دارند، یکبار دیگر پرسید: چرا این لوله‌گذاری‌ها انجام شده و بعد از گذر این‌ همه سال باز هم قرار است تکرار شود؟ «با شکایت اهالی، کاری که در تابستان شروع شده بود، متوقف شد؛ اما آذرماه باز هم کار از سر گرفته شد. شورای روستای ما نامه‌ای به استانداری و فرمانداری زد و درنهایت داخل رودخانه تحصن کردیم. چند روز کار متوقف شد، اما باز ادامه یافت. داخل رودخانه که رفتیم، گریه‌‌مان گرفت از حجم تخریب انجام‌شده. گفتند پیمانکاری از سپاه برای لایروبی آمده‌، اما چرا باز هم زمین را کنده‌اند؟ چرا محیط‌زیست را نابود کرده‌اند؟ چرا سیاه‌توت ما خشک شده است؟ چرا آسیاب و قنات‌های منطقه بی‌آب شده‌اند؟ هیچکس پاسخی نمی‌دهد …»

شورای تأمین مصوب کرده است

او در پاسخ به این پرسش که بتن‌ریزی بر بستر رود و تغییر مسیر رودخانه چطور برای منابع‌طبیعی و محیط‌زیست مهم نیست، می‌گوید: «متأسفانه از منظر قانونی کاری از ما ساخته نیست. این درحالی‌است که این منطقه به‌صورت کلی خشک است و مسئولان گذشته باید پاسخ دهند که چرا این لوله‌گذاری‌ها انجام گرفته. البته این نکته را هم باید در نظر بگیریم که باغ‌های زرشک در افین هرکدام چاه‌های بسیاری دارند و این مورد هم باعث تشدید خشکی بیشتر می‌شود.»

«سید سعید پورجعفر»، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب‌منطقه‌ای خراسان‌جنوبی، به «پیام‌ما» می‌گوید مشکل روستای افین و شهر اسفدن بسیار قدیمی است و بر همین اساس هم از گذشته‌های دور که هنوز قانون توزیع عادلانه آب مطرح نبود، بزرگان آنها اسنادی بین خود برای توزیع آب داشتند. «براساس این اسناد که امروز هم به همان استناد می‌شود، یک خانه تقسیم آب داشتند که یک سهم برای افین و پنج سهم به اسفدن می‌رفت. سیلابی در دهه ۸۰ و بعد هم ۹۰ آمد که تراز رودخانه به‌هم خورد و مشکلی هم در خانه تقسیم به‌وجود آمد که برطرف کردند. اما در اواسط دهه ۸۰ جهادکشاورزی سازه‌ای بتنی در منطقه ایجاد کرد که همان سهم اسفدن از طریق لوله به آن منطقه منتقل شود.»

به‌گفته او، در شرایط خشکی و بی‌آبی استفاده از لوله شاید گزینه بهتری برای هدر نرفتن آب روان باشد و در پاسخ به تغییری که این سازه‌ها در اکوسیستم منطقه ایجاد کرده‌اند، می‌گوید: «ارگان‌های زی‌ربط مانند محیط‌زیست باید در این زمینه نظر دهند. درباره اتفاقات ماه‌های اخیر هم اداره امور آب مجوزی نداده بلکه تصمیم‌گیری درباره تعمیر و لایروبی و کارهای دیگر توسط شورای تأمین استان مصوب شده است و اهالی هم هرگونه اختلاف درباره سهم برداشت آب دارند می‌توانند با مراجعه به قانون کمیسیون ماده ۱۹ قانون توزیع عادلانه آب را مرجع رسیدگی مشخص کنند و طرفین با ارائه مدارک حق‌خواهی کنند.» حق‌خواهی‌ها تاکنون بی‌نتیجه بوده است. برگه‌های ثبت شکایت هنوز تازه است و مهر ماه‌های اخیر پای آنها خشک نشده. این درحالی‌است که دو دهه شکایت و حق‌خواهی هم بی‌نتیجه بوده و افینی‌ها هنوز نتوانسته‌اند پاسخ این پرسش را بیابند که چرا خوشبخت و شور را به زیر زمین برده‌اند؟ چرا قنات و توت قدیمی را خشک کرده‌اند؟ چرا بتن جای آب و تخریب کوه‌ها جای گزها را گرفته است و چرا به‌راحتی اکوسیستم منطقه تغییر کرده و هیچ‌کس پاسخگو نیست.