همکاری منطقه‌ای بین قزاقستان، آذربایجان و ازبکستان در زمینه انرژی سبز گام مهمی در جهت توسعه پایدار و امنیت زیست‌محیطی است. امضای توافقنامه مشارکت استراتژیک در زمینه تولید و انتقال انرژی سبز در اجلاس جهانی آب و هوا ۲۹ COP که در نوامبر ۲۰۲۴ در باکو برگزار شد، به نقطه‌عطفی برای هر سه کشور تبدیل شد. سران این کشورها همسویی خود در راستای توسعه فناوری‌های سازگار با محیط‌زیست و همچنین تضمین امنیت انرژی منطقه نشان دادند. این توافق چارچوبی را برای توسعه مشترک سیاست‌های هماهنگ و ایجاد مکانیسم‌های نهادی و نظارتی لازم برای ادغام منابع انرژی تجدیدپذیر در شبکه‌های انرژی منطقه‌ای را فراهم می‌کند. این ابتکار همچنین امنیت انرژی کشورهای شرکت‌کننده را تقویت و توسعه کریدورهای انرژی فرامرزی را گسترش می‌دهد.

پل سبز بین آسیای مرکزی و اروپا

به‌گزارش کاسپین‌پست، یکی از عناصر کلیدی این مشارکت، توسعه زیرساخت‌ها برای انتقال انرژی سازگار با محیط‌زیست به بازارهای بین‌المللی است. قزاقستان، با قلمرو وسیع و موقعیت استراتژیک خود، به‌عنوان یک مرکز ترانزیت تأثیرگذار برای چنین تحویلی عمل می‌کند. تشکیل «پل سبز» برای اتصال آسیای مرکزی، قفقاز جنوبی و اروپا، افق‌های جدیدی را برای کشورهای شرکت‌کننده می‌گشاید. اجرای عملی این کریدور مستلزم ساخت تأسیسات مدرن انرژی، خطوط انتقال نیرو و سایر عناصر زیرساختی است که تحویل پایدار انرژی‌‌های تجدیدپذیر را در خارج از منطقه تضمین می‌کند. با چنین رویکردی، قزاقستان، آذربایجان و ازبکستان می‌توانند خود را به‌عنوان پیشگامان ترویج انرژی سبز در صحنه جهانی، ارائه انرژی تولیدشده از باد، خورشید و سایر منابع پاک قرار دهند.

همکاری در انرژی سبز فرصت‌هایی برای به اشتراک‌گذاری دانش و تبادل فناوری‌های پیشرفته ایجاد می‌کند. به‌عنوان مثال، قزاقستان در حال توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی است و ازبکستان در حال اجرای پروژه‌های مربوط به انرژی آبی و پنل‌های خورشیدی است. از سوی دیگر آذربایجان بر توسعه نیروگاه‌های بادی فراساحلی در دریای خزر تمرکز دارد. این تبادل نه‌تنها امنیت انرژی منطقه را تقویت می‌کند، بلکه به ایجاد شغل، توسعه فناوری محلی و افزایش سرمایه‌گذاری در اقتصاد سبز کمک خواهد کرد. این تلاش‌ها گامی مهم در جهت دستیابی به اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد است.

ظرفیت بالای سه کشور

آذربایجان با منابع طبیعی قابل‌توجه، در حال پیشبرد پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر نیز است. در چارچوب راهبردی ملی آب‌وهوا، این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۵۰ انتشار گازهای گلخانه‌ای را تا ۴۰ درصد کاهش دهد. همچنین، تا سال ۲۰۳۰ آذربایجان قصد دارد سهم منابع انرژی تجدیدپذیر را در تراز انرژی خود به ۳۰ درصد افزایش دهد. برای دستیابی به این اهداف، آذربایجان در حال ایجاد مشارکت با سازمان‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذاران است. به‌عنوان مثال، ساخت نیروگاه بادی ۲۴۰ مگاواتی که با همکاری شرکت سعودی آکواپاور (ACWA Power) اجرا شده است، به یکی از بزرگترین پروژه‌های منطقه تبدیل شده است. علاوه‌براین، آذربایجان به تقویت موقعیت خود به‌عنوان محور انرژی بین اروپا و آسیا ادامه می‌دهد که آن را به یک بازیگر کلیدی در گذار سبز جهانی تبدیل می‌کند. تعهد آذربایجان به تغییر اتکای انرژی خود از منابع سنتی به انرژی‌های جایگزین یکی از اولویت‌های سیاست ملی انرژی است. براساس برآوردها، انرژی‌های تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ تقریباً ۳۰ درصد از تولید برق آذربایجان را تشکیل می‌دهند. پتانسیل فنی برای انرژی‌های تجدیدپذیر در آذربایجان ۱۳۵ گیگاوات در خشکی و ۱۵۷ گیگاوات در دریا برآورد شده است. باکو قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ نیروگاه‌های خورشیدی، بادی و نیروگاه‌های برقابی با قدرت تقریباً ۶ گیگاوات بسازد. به‌طورکلی، این کشور قراردادها و تفاهمنامه‌هایی را برای ۱۰ گیگاوات پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر امضا کرده است.

همچنین، اگرچه قزاقستان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت خام جهان است و سه درصد از کل ذخایر نفت جهان را در اختیار دارد، پتانسیل بادی و خورشیدی این کشور نیز قابل‌توجه است. باتوجه‌به اینکه بیش از نیمی از قلمرو آن دارای سرعت باد متوسط ​​۴ تا ۵ متر در ثانیه -مناسب برای تولید انرژی- است، قزاقستان دارای پتانسیل بالایی برای انرژی‌های تجدیدپذیر است. براساس برآوردهای سازمان ملل، پتانسیل بادی قزاقستان ۱.۸ تریلیون کیلووات ساعت در سال بوده که نزدیک به ۱۰ برابر مصرف انرژی فعلی قزاقستان است. انرژی خورشیدی همچنین باتوجه‌به تعداد ساعات آفتابی در سال -معمولاً بین ۲۲۰۰ تا ۳۰۰۰ ساعت- پتانسیل بالایی دارد.

در همین حال، ازبکستان هدف بلندپروازانه‌ای برای افزایش سهم منابع انرژی تجدیدپذیر به ۴۰ درصد تا سال ۲۰۳۰ و همچنین ایجاد ۴.۲ گیگاوات سیستم ذخیره انرژی تعیین کرده است. علاوه‌براین، ازبکستان در نظر دارد تا پایان سال جاری ۲.۶ گیگاوات تولید انرژی تجدیدپذیر و ۳۰۰ مگاوات سیستم ذخیره انرژی را به شبکه متصل کند. ازبکستان هرساله حدود ۲ گیگاوات ظرفیت تولید خورشیدی و بادی را راه‌اندازی می‌کند.

اهمیت جهانی مشارکت

همکاری قزاقستان، آذربایجان و ازبکستان در زمینه انرژی سبز اهمیت جهانی قابل‌توجهی دارد. این امر نشان می‌دهد با وجود تفاوت در منابع اقتصادی و طبیعی، کشورها می‌توانند برای دستیابی به اهداف زیست‌محیطی مشترک متحد شوند. مشارکت این کشورها در زمینه آب‌وهوا نشان می‌دهد آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی آماده ایفای نقش فعال در شکل دادن به آینده انرژی هستند. امضای این توافقنامه راهبردی تنها آغاز یک روند طولانی است که نیازمند سرمایه‌گذاری اساسی و تلاش‌های هماهنگ برای دستیابی به آینده انرژی پایدار است. علاوه‌براین، چنین ابتکاراتی الهام‌بخش مناطق دیگر برای پیوستن به مبارزه با تغییراقلیم است. تجربه قزاقستان، آذربایجان و ازبکستان می‌تواند به‌عنوان الگویی برای کشورهایی باشد که به‌دنبال افزایش هم‌زمان امنیت انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و ترویج فناوری‌های سبز هستند.

مشارکت استراتژیک در زمینه انرژی سبز بین قزاقستان، آذربایجان و ازبکستان چیزی بیش از یک توافق در مورد اقدامات مشترک است. این یک مدل جدید از همکاری بین‌المللی است که براساس احترام به طبیعت، استفاده منطقی از منابع و سود متقابل استوار است. در مواجهه با چالش‌های فزاینده ناشی از تغییراقلیم، چنین طرح‌‍‌هایی مرتبط و ضروری می‌شوند. درواقع، این اتحاد منطقه‌ای برای پیشبرد انرژی سبز به‌عنوان نمونه‌ای از چگونگی اتحاد کشورها برای غلبه به مشکلات جهانی، ایجاد بستری برای توسعه پایدار و تقویت روابط بین کشورها عمل می‌کند.