«عباس علی‌آبادی»، وزیر نیرو، روز گذشته و در صحن مجلس شورای اسلامی گفت: «با چالش تأمین سوخت نیروگاه‌ها در زمستان مواجه هستیم.»

به‌گفته او، رشد بسیار زیاد مصرف گاز خانگی در سال‌های اخیر موجب شده است کمبود گاز برای نیروگاه‌ها، به‌رغم آمادگی نیروگاه‌ها برای تولید برق کافی، عرصه را بر تولید برق تنگ کند: «کاهش سوخت گاز تحویلی به نیروگاه‌ها در سال جاری و ضرورت استفاده از مخازن گازوئیل به‌عنوان سوخت جایگزین منجر به کاهش مخازن سوخت گازوئیل شده است. به‌منظور جلوگیری از کاهش بیشتر این مخازن، عملاً نمی‌توان از ظرفیت نیروگاه‌های موجود استفاده کرد و ناچار شدیم محدودیت‌های برنامه‌ریزی‌شده طی چند روز بر مشترکان اعمال کنیم.»

افزایش گاز

او ادامه داد: «خوشبختانه با اقداماتی که توسط وزارت نفت به‌عمل آمد، گاز تحویلی به نیروگاه‌ها افزایش یافته و همچنین با تحویل سوخت مناسب گازوئیل به نیروگاه‌ها ضمن برطرف شدن محدودیت‌های تأمین برق، ذخیره‌سازی گازوئیل در نیروگاه‌ها نیز در حال افزایش است. انشالله با رعایت مصوبه اخیر شورای امنیت ملی این محدودیت ادامه نخواهد داشت.»

علی‌آبادی در مورد مازوت نیز گفت: «مصرف مازوت در نیروگاه‌ها نیز با بهینه‌سازی سوخت آنها از ترکیب گاز و مازوت کم‌سولفور در دستورکار قرار گرفته است که به‌این‌ترتیب، می‌توان از ظرفیت نیروگاه‌های مازوت‌سوز نیز بدون اینکه نگرانی برای شهروندان وجود داشته باشد، حداکثر استفاده را داشت. خوشبختانه در شرایط حاضر هیچ کمبودی در تولید برق توسط نیروگاه‌ها نداریم و نیروگاه‌های ما در آمادگی کامل برای تولید قرار دارند.»

او یک‌بار دیگر تأکید کرد که وزارت نیرو در حال حاضر در تولید و تأمین برق هیچ مشکلی ندارد و تمام نیروگاه‌ها بیش از ظرفیت مورد نیاز، امکان تولید دارند. اگر سوخت تأمین شود، مشکلی برای تأمین برق وجود ندارد: «در این دوره تلاش کردیم بخش‌های اقتصادی کشور را در اولویت قطعی قرار ندهیم و در وضعیتی عادلانه به‌نحوی‌که چرخ اقتصاد کشور حرکت کند، تنظیمات کسری را انجام دهیم. تا این لحظه وضعیت خوبی را شاهد بودیم و از این حیث هیچ‌گونه نگرانی وجود ندارد. بیش از ۲۰ مکاتبه را با نهادهای مسئول در طول سه ماه ورودم به وزارت نیرو صورت داده‌ام تا اجازه استفاده از تنوع سوختی در ظرفیت‌های قانونی به وزارت نیرو صادر شود. هم‌اکنون تعدادی از نیروگاه‌های کشور پلمب هستند و مجوز بهره‌مندی از ظرفیت تولید این نیروگاه‌ها وجود ندارد.»

ترس از تابستان

به‌گفته علی‌‌آبادی، در فصل پاییز واحدهای نیروگاهی برای تولید برق در تابستان آمده می‌شوند، چراکه در تابستان با یک ناترازی بزرگ مواجه هستیم و آنچه نگران‌کننده است، سرمای شدید زمستان و تابستان سخت پیش رو است: «امید است با بارش رحمت الهی از ظرفیت‌های آبی کشور که حدود ۱۰ هزار مگاوات است، استفاده کنیم. در غیر این‌صورت و تداوم کمبود بارش‌ها، در تابستان باید همه واحدهای نیروگاهی کشور آمادگی تولید داشته باشند. بر این اساس، نقشه جامعی را برای تکمیل ظرفیت‌های ناتمام انجام داده‌ایم. براساس این نقشه جامع تاکنون توانسته‌ایم حدود هزار و ۵۰۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق اضافه کنیم و هزار و ۵۰۰ مگاوات دیگر نیز تا پیک تابستان به شبکه برق کشور اضافه می‌شود. درصورت تحقق این مهم باتوجه‌به اینکه تولید سه هزار و ۵۰۰ مگاوات انرژی تجدیدپذیر در برنامه قرار دارد (تاکنون نزدیک به ۱۵۰ مگاوات انرژی تجدیدپذیر وارد مدار تولید شده است). امیدواریم تأمین انرژی مورد نیاز کشور در وضعیت بهتری قرار گیرد. در این دوره تلاش کرده‌ایم بخش‌های اقتصادی کشور را در اولویت قطعی قرار ندهیم و در وضعیتی عادلانه به‌نحوی‌که چرخ اقتصاد کشور حرکت کند، تنظیمات کسری را انجام دهیم. تا این لحظه وضعیت خوبی را شاهد بودیم و از این حیث هیچ‌گونه نگرانی وجود ندارد. اگر روند تأمین سوخت نیروگاهی صورت گیرد، مشکلی در تولید برق وجود نخواهد داشت و هیچ‌گونه محدودیتی به صنعت اعمال نخواهیم کرد؛ کمااینکه تا امروز نیز این امر صورت نگرفته است.»

سخنگوی دولت هم روز گذشته در نشست خبری در مورد موضوع تأمین برق و مازوت‌سوزی در کشور صحبت کرد. «فاطمه مهاجرانی» اعلام کرد مازوت‌سوزی در کشور هرگز متوقف نشده است بلکه این اقدام فقط در مناطقی انجام شده است که نزدیک به مناطق مسکونی بوده است.

مازوت‌سوزی متوقف نشد

او روز گذشته اعلام کرد:‌ «موضوع تولید و تأمین برق یک موضوع چندوجهی است. متولی تأمین سوخت نیروگا‌ها وزیر نفت است. طبق اعلام وزیر نفت در اول شهریور ۱۴۰۳، بین ۴۰ تا ۴۵ درصد سوخت مایع یعنی گازوئیل داشتیم. از آن طرف هم با موضوع مازوت‌سوزی مواجه بودیم که به‌رغم اینکه درصد آلایندگی آن بالا نیست، اما اثرات مخربی دارد. درست است که طبق آمار سازمان حفاظت محیط‌زیست هفت درصد از آلودگی مربوط به مازوت‌سوزی است، اما اثرات آن بسیار مخرب است. به‌خصوص وقتی گوگردی که در مازوت موجود است، بالا باشد. باتوجه‌به این دو موضوع موضوع کاهش مازوت‌سوزی در دستورکار دولت قرار گرفت و به‌دنبال آن شاهد برخی خاموشی‌ها بودیم و الان وزیر نیرو اعلام کردند که سوخت تأمین شده است و قطع برق‌ها کاهش پیدا خواهد کرد.»‌

اما همه ماجرا این نیست. مرداد ۱۴۰۰ مرکز پژوهش‌های مجلس گزارش جامعی از سهم نیروگاه‌های کشور در آلودگی هوا منتشر کرد. گزارشی که سهم نیروگاه‌ها از آلودگی هوا را حدود ۱۲ درصد به‌ویژه در شهر تهران اعلام می‌کرد. این گزارش نه‌فقط مازوت بلکه سوخت ناقص گاز در نیروگاه‌های حرارتی و همچنین استفاده از گازوئیل پرگوگرد را به‌عنوان عوامل آلاینده نیروگاه‌های کشور معرفی می‌کرد.

سطوح مختلف آلودگی 

براساس این گزارش علت اصلی آلودگی هوا در نیروگاه‌های حرارتی را می‌توان به ناخالصی سوخت مصرفی، احتراق ناقص سوخت بر اثر عدم سوخت‌رسانی کامل، نسبت نامناسب هوا و سوخت و استفاده صد درصدی از سوخت‌های فسیلی از قبیل نفت‌کوره (مازوت)، گاز و … نسبت داد: «مهمترین منبع ایجاد آلاینده‌های هوا از نظر کمی و کیفی در نیروگاه‌های حرارتی، چرخه ترکیبی فرایند احتراق سوخت است. آلاینده‌های ناشی از احتراق سوخت که مهمترین آنها اکسیدهای نیتروژن، اکسیدهای گوگرد، منواکسیدکربن و ذرات معلق هستند، از طریق دودکش به اتمسفر تخلیه می‌شوند. یکی از روش‌های کاهش این مواد، تغییر در فرایند و نحوه احتراق یا نوع سوخت مصرفی است که می‌تواند میزان تولید و انتشار آلاینده‌ها به اتمسفر را تا حد خوبی کاهش دهد. در اثر سوزاندن سوخت‌های مایع حاوی گوگرد، ترکیباتی موسوم به SOx منتشر می‌شوند که بخش بیشتر آن را 2SO تشکیل می‌دهد. SO2 گازی سمی است که برای سلامتی مضر است. این گاز وزن بیشتری نسبت به هوا دارد و زمانی که غلظت آن در هوا به بیش از  ppb ۵۰۰ برسد، بوی بدی خواهد داشت که در این سطح، کشنده خواهد بود. این گاز در غلظت‌های پایین‌تر، درد قفسه سینه، مشکلات تنفسی، قرمزی چشم و افزایش احتمال بروز بیماری‌های قلبی و تنفسی را به‌همراه دارد. به‌طورکلی، غلظت معمول این گاز در اتمسفر کمتر از  ۱۰ ppb ذکر می‌شود که در این غلظت اثر مخربی بر سلامتی نخواهد داشت. اثر دوم سوزاندن مازوت و سایر سوخت‌های گوگردی، تشکیل سولفات‌ها به‌شکل آئروسل یا ذرات بسیار ریز هواست که ذرات معلق ثانویه در هوا را ایجاد می‌کنند. این ذرات معلق با تشدید آلودگی هوا خطر آسم و حملات قلبی و تنفسی را افزایش می‌دهند.»

این گزارش ادامه داده بود: «اثر سوم سوزاندن مازوت از منبع انتشار آن فراتر می‌رود و در این حالت اکسیدهای گوگرد به‌دلیل واکنش در اتمسفر و فاز محلول در آب، به اسید تبدیل می‌شوند. این آئروسل‌های اسیدی تحت شرایط خاص هواشناسی به باران اسیدی، برف و مه تبدیل خواهند شد. زمانی که آلودگی هوا ناشی از عملکرد و فعالیت‌های انسانی نباشد، pH باران‌های اسیدی حدود ۵.۵  خواهد بود که این میزان خاصیت اسیدی به‌دلیل وجود کربنیک اسید حاصل از واکنش بخار آب با دی‌اکسید کربن است. این باران‌های اسیدی آثار مخرب دیگری نیز برجای می‌گذارند که از میان آنها می‌توان به حل شدن فلزات سنگین در باران‌های اسیدی اشاره کرد و خاک‌ها نیز دیگر توانایی نگه‌ داشتن ریشه درختان را نخواهند داشت. درنتیجه با فرسایش خاک و از بین رفتن پوشش گیاهی، احتمال بروز سیل افزایش می‌یابد.»

با وجود همه این داده‌ها و معلومات و البته این حقیقت که به‌نظر می‌رسد کشور در کوتاه‌مدت چاره‌‌ای جز استفاده از این سوخت‌ها ندارد، هیچ خبری از تجهیز نیروگاه‌ها به سیستم‌های تصفیه هوا نیست. 

مشکلات بزرگتر از مازوت

 پس از ارائه گزارش از سوی وزیر نیرو و وزیر نفت، «محمدباقر قالیباف» رئیس مجلس شورای اسلامی هم به موضوع گسترده ناترازی واکنش نشان داد. او گفت: «ما در حوزه گاز در زمستان ۱۴۰۲، ۲۵۰ میلیون مترمکعب ناترازی انرژی پیدا کردیم، آن‌هم در شرایطی که صنعت را تعطیل کرده و افت فشار داشتیم. زمانی بود که در مواجهه با تهدیدات دشمنان می‌گفتیم نفت را روی شما می‌بندیم و اهرم تهدید ما بود، اما امروز و با این وضعیت کدام نفت را می‌بندیم و کدام بازار را داریم؟

قالیباف در جمع‌بندی گزارش کمیسیون انرژی مجلس توضیح داد: «باید همه نخبگان جامعه، مجلس شورای اسلامی و دولت به موضوع انرژی توجه کنند و برای آن چاره‌اندیشی جدی و اساسی داشته باشند. الان دو وزارتخانه نفت و نیرو به نمایندگی از دولت و مجلس وظیفه انجام دو کار را دارند که یک کار تأمین پایدار انرژی کشور برای استفاده مردم است. همه به‌خوبی می‌دانیم که امروز در بحث انرژی مهمترین پیشران ما نفت، گاز و فرآورده‌ها است و اینها مهمترین ثروت ما هستند، چراکه ما در اینجا تولید انجام نمی‌دهیم و انفالی هستند که خداوند به ما داده و ما باید از آن به بهترین شکل ممکن استفاده کنیم.»

قالیباف گفت: «باید مرکز پژوهش‌های مجلس، دولت و مجلس بااستفاده از نظرات کارشناسی نخبگان جامعه، به‌طور اساسی به این بحث نهادی توجه کنیم و بپذیریم که بین دو وزارتخانه نفت و نیرو تعارض منافع وجود دارد و آنقدر این دو وزارتخانه توسعه پیدا کرده‌اند که هماهنگی آن دیگر دست مدیران ارشد و مسئولان عالی این وزارتخانه‌ها نیست. روزانه بین ۲۵ تا ۳۰ میلیون لیتر فرآورده از کشور قاچاق می‌شود که تردید نکنید این قاچاق سازماندهی شده است و مراکز تولید و مصرف‌کننده‌های اصلی، اولین تهیه‌کننده‌های این قاچاق هستند. برق را از بخش خصوصی خریداری می‌کنیم، اما پول آنان را نمی‌دهیم و تبدیل به مشتری بدحساب می‌شویم. همچنین، در بودجه سال آینده ۶۰ همت اوراق برای تسویه دیون وزارت نیرو پیش‌بینی شده است. طبق قانون، باید از این رقم ۲۰ درصد بابت نوسازی شبکه فرسوده داده شود، ۱۰ درصد برای هوشمندسازی شبکه و ۱۰ درصد بابت شرکت‌های صنعتی داده شود. در قانون برنامه هفتم یک درصد از صادرات نفت خام و میعانات گازی، پنج درصد از سود شرکت‌های تابعه و تمام دریافتی از گازهای فلر آمده است. دولت مکلف شده است برای ایجاد هماهنگی‌های فرابخشی و مدیریت کلان و متمرکز در حوزه بهینه‌سازی مصرف انرژی اقدام کند.»

قالیباف توضیح داد: زمانی که مصرف رشد ۵.۵ درصد و رشد تولید چند دهم درصد است، نتیجه‌ای به‌جز ناترازی ندارد، پس باید مدیریت بهینه ناترازی انرژی را در طرح‌های بهینه‌سازی انرژی در بخش‌های عرضه و مصرف انرژی دنبال کنیم. همچنین، سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی باید زیر نظر رئیس‌جمهور تشکیل شود: «هیچ پیشرانی در کشور برای معیشت مردم و رشد و ثبات اقتصادی مهمتر از انرژی نیست. در پنج سال برنامه هفتم می‌توان هر سال حداقل هفت تا هشت میلیارد دلار در حوزه بهینه‌سازی درآمد بدون فعالیت تولید و فقط با کنترل هدر دادن و با جلوگیری از بی‌عرضگی‌ها داشته باشیم تا به چرخه تولید برگردد. باید دولت و مجلس با مدیریت و حمایت درست همین یک پیشران را به‌درستی پیش ببرند.»