صدف سرداری

در مریوان، در غیاب فرصت‌های شغلی و زیر فشار تنگنای معیشت، جوانان راهی مرز می‌شوند تا بارهایی را از میان کوه‌ها جابه‌جا کنند؛ بارهایی که گاه جان عزیزشان را در ازای آن از دست می‌دهند. کولبری در این جغرافیا بخشی از زندگی روزمره مردم شده است؛ پدیده‌ای که در خبرها بیشتر با آمار مرگ و تصاویر تلخ شناخته می‌شود و کمتر از رنج‌های ممتدی گفته می‌شود که کولبران با آن به خانه‌ها بازمی‌گردند.   مهرماه امسال، «سوران حسینی»، نویسنده و کارگردان نمایش «سایلنت»، با همراهی گروهی از بازیگران، روایتی از کولبری را به فضای عمومی شهر برد؛ اجرایی خیابانی که در آن، بدن‌ها، بارها و حرکت‌ها جای بخش بزرگی از کلمات را گرفتند. حسینی در گفت‌وگو با «پیام ما» از رنج‌های پنهان کولبران و تلاش برای بازتاب صدای آنها در این نمایش می‌گوید.

قونیه در روزهای پایانی شهریور تا اواخر هفته نخست مهرماه، با نام «مولانا» و موسیقی عرفانی گره می‌خورد. امسال خیابان‌های شهر در آستانه «بیست‌وسومین جشنواره بین‌المللی موسیقی عرفانی» آماده میزبانی از هنرمندانی از کشورهای مختلف هستند و نام‌هایی از رومانی، هلند، کلمبیا، اسپانیا، روسیه، کوبا، تایوان و تونس در برنامه جشنواره دیده می‌شود. اما غایب بزرگ این دوره، ایران است که هرساله به‌دلیل حضور آن، قونیه گردشگران پرشماری را به خود می‌دید؛ کشوری که در بیش از دو دهه گذشته، بارها هنرمندان و موسیقی‌دانانش در این رویداد روی صحنه رفته‌اند. این غیبت در حالی اتفاق افتاده که به گفته معاون فرهنگی شهرداری قونیه در گفت‌وگو با «پیام ما»، حتی با وجود ریسک‌های ناشی از شرایط جنگی، دعوت از یک هنرمند انجام شده بود. اما آنچه این حضور را در آخرین لحظات منتفی کرد، ضبط گذرنامه این خواننده در ایران بوده است.

معلولیت در سینمای ایران، در چند فیلم و شخصیت، ماندگارتر از دیگر نمونه‌ها بازتاب پیدا کرده است. از غلامرضای «مادر» ساخته «علی حاتمی»، با بازی «اکبر عبدی»، که بیش از آنکه نمادی از ناتوانی باشد، تجسم معصومیت است، تا «سالک» ویلچرنشین در «اجاره‌نشین‌ها»ی «داریوش مهرجویی» و دختر خانه‌نشین «اینجا بدون من» ساخته «بهرام توکلی»، با بازی «نگار جواهریان»، سینمای ایران شخصیت‌های متفاوتی را پیش روی مخاطب گذاشته است. در این فیلم‌ها، معلولیت گاه هسته مرکزی فیلم است و گاه عنصری در شکل‌گیری رابطه شخصیت با خانواده و اطرافیان. بااین‌حال، حضور افراد دارای معلولیت در سینما و فرصت فیلم‌سازی برای آنها همچنان محدود است. جشنواره بین‌المللی فیلم پرواز، که هفتمین دوره آن امسال در حال برگزاری است، تلاش دارد بخشی از این فاصله و محدودیت را جبران کند. جشنواره در دو مسیر به معلولیت می‌پردازد؛ آثاری که فیلم‌سازان دارای معلولیت ساخته‌اند و آثاری که موضوعشان با زندگی و تجربه افراد دارای معلولیت مرتبط است. «بابک نوری»، دبیر اجرایی این دوره از جشنواره، در گفت‌وگو با پیام ما درباره این جشنواره و تلاش برای تغییر نگاه به معلولیت در سینما می‌گوید.

بیست‌وپنج سال پس از ترور «احمدشاه مسعود»، روایت پسر از پدر و سرگذشت افغانستان در کتاب «به نام پدرم»، بهانه‌ای شد برای بازخوانی نام و میراث یکی از چهره‌های مهم تاریخ معاصر این کشور. آیین رونمایی و جشن امضای این کتاب، نوشته «احمد مسعود»، با ترجمه «حامد عبداللهی» و به همت «بنیاد احمدشاه مسعود» و نشر «وزن دنیا»، روز جمعه (۲۰ شهریور) در سالن استاد شهناز «خانه هنرمندان ایران» برگزار شد. در این نشست، زندگی و مبارزات احمدشاه مسعود از زوایای مختلف تاریخی و سیاسی بررسی شد و سخنرانان درباره نقش احمدشاه مسعود در آزادی افغانستان و مسئولیت سیاسی و فرهنگی او در زمان حیاتش سخن گفتند.

روز ملی سینما و عدالت فرهنگی در نقشه سینمای ایران

نگاهی به زندگی و زمانه نویسنده‌ای که خود را به یک تعریف محدود نکرد

مسیر مهاجرت تحصیلی و حرفه‌ای برای ایرانیان در روزهای اخیر با موانع تازه‌ای روبه‌رو شده است. تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا و توقف برگزاری آزمون‌های بین‌المللی زبان در ایران، دسترسی داوطلبان ایرانی به این آزمون‌ها را یکی پس از دیگری محدود کرده است. ابتدا برگزاری آزمون «آیلتس» در ایران متوقف شد و پس از آن، محدودیت‌های تازه‌ای برای آزمون‌های «دولینگو»، «تافل» و «GRE» اعلام شد. در تازه‌ترین خبر، مجموعه برگزارکننده آزمون «پیرسون» از محدودیت ارائه خدمات این آزمون برای ایرانیان خبر داده است. آزمون «AMC» که مربوط به حوزه پزشکی در استرالیاست نیز تحت‌تأثیر همین محدودیت قرار گرفته است. برای داوطلبانی که ماه‌ها برای پذیرش دانشگاه و مهاجرت آماده شده‌اند، تغییر مقررات به‌معنای تحمیل هزینه‌های تازه، از دست رفتن زمان و دشوارترشدن دسترسی برابر به فرصت‌های آموزشی و حرفه‌ای است. هم‌زمان با این محدودیت‌ها، کارزاری نیز با عنوان «مطالبه اقدام فوری علیه تحریم آزمون‌های بین‌المللی زبان» در اعتراض به محرومیت ایرانیان از این آزمون‌ها به جریان افتاده است. کارشناسان آموزشی و مطالبه‌گران این کارزار در گفت‌وگو با «پیام ما» از افزایش هزینه‌های مهاجرت، دشوارترشدن دسترسی به فرصت‌های آموزشی و تعمیق شکاف عدالت آموزشی می‌گویند.

در کمد بسیاری از خانه‌ها لباس‌هایی هست که سال‌هاست پوشیده نشده‌اند، کیف‌هایی هست که دیگر به کار نمی‌آیند و وسایلی که زمانی خریداری شده‌اند و حالا فقط بخشی از انباشتگی کمدهایند . «دوباره» کسب‌وکار کوچکی برای مقابله با دورریز لباس و ترویج استفاده مجدد از وسایلی است که شاید برای صاحبشان تمام شده‌اند، اما هنوز برای دیگری آغاز یک استفاده تازه باشند. «مرجان سلمان‌زاده»، بنیان‌گذار این کسب‌وکار، می‌خواهد لباس‌ها و وسایل را از گوشه کمدها بیرون بکشد و به چرخه استفاده برگرداند. او در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید دست‌دوم بودن مترادف کهنگی نیست و هر لباس یا کالا فرصتی برای ادامه‌یافتن قصه‌اش دارد.

روز پنجم شهریورماه، رسانه‌ها از بازگشت «محسن نامجو»، خواننده و آهنگساز، پس از حدود ۲۰ سال به ایران خبر دادند؛ خبری که در ادامه به موضوعی بزرگ‌تر گره می‌خورد. سال‌هاست دولت‌های مختلف از بازگشت هنرمندان ایرانی خارج از کشور صحبت می‌کنند و از فراهم کردن شرایط برای حضور آنها می‌گویند. تجربه گذشته اما نشان داده است که بازگشت همیشه به‌معنای امکان فعالیت هنری نیست. حالا با اعلام بازگشت نامجو و صحبت‌های تازه وزیر فرهنگ و ارشاد در گفت‌وگو با ایسنا درباره تهیه فهرستی از بیش از ۱۰۰ چهره فرهنگی و هنری خارج از کشور، دوباره این موضوع مطرح شده است که هنرمندان پس از بازگشت با چه شرایطی روبه‌رو می‌شوند و آیا امکان ادامه فعالیت حرفه‌ای برای آنها وجود دارد؟

در زاینده‌رود خشک‌شده، پرده‌ای با طرح‌های سیاه‌وسفید پهن کرد و در کویر یزد، میان ماسه‌ها، پرده‌ای به‌شکل قایق به نمایش گذاشت. «صالح تسبیحی»، هنرمند و گرافیست، چند سال است با پروژه «افراسیاب» به گوشه‌وکنار ایران می‌رود تا بحران آب را مانند زخمی تاریخی و اجتماعی روایت کند. او دهمین پرده این پروژه را نیز به‌تازگی در همدان اجرا کرده است؛ در مزرعه‌ هندوانه‌ای که بی‌آبی امانش را بریده و برای کشاورزان منطقه، خود بخشی از داستان کشاکش آب و زمین‌ است. تسبیحی در گفت‌وگو با «پیام ما» از پروژه «افراسیاب» و بحران آب و خشکسالی می‌گوید.

پهلوانی برای آسایش معشوقش راهی نبرد با دیوی می‌شود که در آن سوی برکه‌ای سبز زندگی می‌کند؛ اما پیش از آنکه نبرد او آغاز شود، روایت دیو از رنج و تبعید، همه‌چیز را تغییر می‌دهد. پهلوان درمی‌یابد شاید آنچه آدمیان «دیو» نامیده‌اند، آینه‌ای برای پنهان‌کردن زشتی‌های خودشان بوده است. او از کشتن دیو سر باز می‌زند، اما مرشد خیمه‌شب‌بازی تاب برهم‌خوردن قصه‌ای را که از پیش برای عروسک‌هایش نوشته، ندارد. این روایت از نمایشنامه «غروب در دیاری غریب»، نوشته «بهرام بیضایی»، روز چهارشنبه، ۲۸ مرداد، در قالب نمایشنامه‌خوانی با حضور پنج نوجوان و به کارگردانی «کیوان کثیریان» در مؤسسه فرهنگی و هنری «برگ» اجرا شد؛ اجرایی که نوجوانان را به جهان یکی از نمایشنامه‌های عروسکی بیضایی برد.

در حالی که بدنه فرهنگ و هنر ایران هر روز نحیف‌تر از گذشته می‌شود و سانسور، توقیف و محدودیت‌های تازه، فعالیت‌های فرهنگی را با چالش‌های بیشتری روبه‌رو کرده است، طرح جدید مجلس بار دیگر این حوزه را نشانه گرفته است. نمایندگان مجلس در روزهای گذشته، کلیات «طرح مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه در کشور» را با ۱۸۳ رأی موافق تصویب کردند؛ طرحی که دامنه آن از ارتباط با سرویس‌های اطلاعاتی و نهادهای خارجی فراتر می‌رود و حوزه‌های رسانه، دانشگاه، فعالیت‌های مدنی و فرهنگ و هنر را نیز دربرمی‌گیرد. در بخش فرهنگی متن فعلی این طرح، برای تولید فیلم، سریال، مستند، تئاتر، موسیقی و کتاب، در شرایط مقرر، مجازات‌هایی از جریمه نقدی تا محرومیت دائمی از فعالیت هنری پیش‌بینی شده است. در گفت‌وگو با «افشین عزیزی»، کارشناس حقوق رسانه و وکیل دادگستری، و «احمد طالبی‌نژاد»، منتقد سینما، پیامدهای احتمالی تصویب چنین طرحی را بررسی کرده‌ایم.