صدف سرداری

در حالی که بدنه فرهنگ و هنر ایران هر روز نحیف‌تر از گذشته می‌شود و سانسور، توقیف و محدودیت‌های تازه، فعالیت‌های فرهنگی را با چالش‌های بیشتری روبه‌رو کرده است، طرح جدید مجلس بار دیگر این حوزه را نشانه گرفته است. نمایندگان مجلس در روزهای گذشته، کلیات «طرح مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه در کشور» را با ۱۸۳ رأی موافق تصویب کردند؛ طرحی که دامنه آن از ارتباط با سرویس‌های اطلاعاتی و نهادهای خارجی فراتر می‌رود و حوزه‌های رسانه، دانشگاه، فعالیت‌های مدنی و فرهنگ و هنر را نیز دربرمی‌گیرد. در بخش فرهنگی متن فعلی این طرح، برای تولید فیلم، سریال، مستند، تئاتر، موسیقی و کتاب، در شرایط مقرر، مجازات‌هایی از جریمه نقدی تا محرومیت دائمی از فعالیت هنری پیش‌بینی شده است. در گفت‌وگو با «افشین عزیزی»، کارشناس حقوق رسانه و وکیل دادگستری، و «احمد طالبی‌نژاد»، منتقد سینما، پیامدهای احتمالی تصویب چنین طرحی را بررسی کرده‌ایم.

«آنچه در برابر شماست یک نقاشی یا طراحی دستی نیست؛ بلکه ردپای مستقیم نور بر کاغذ است.» سال ۱۸۴۳ «هنری فاکس تالبوت» شاخه سرخسی را روی کاغذ حساس به نور گذاشت تا خورشید سایه‌اش را ثبت کند. از آن زمان تاکنون عکاسی مسیری طولانی و پرپیچ‌وخم را طی کرده و پای هوش مصنوعی هم به عکاسی مدرن باز شده است. حالا تصویری که تالبوت در آن، آفتاب قرن نوزدهم را ثبت کرده، این روزها به‌عنوان یکی از نخستین تصاویر ثبت‌شده جهان، در نمایشگاه «این صورت باقی» موزه هنرهای معاصر تهران دیده می‌شود. این نمایشگاه که روز شنبه (۲۴ مردادماه) افتتاح شد، به بهانه دویستمین سال اختراع عکاسی در ایران، به این هنر مدرن و معاصر می‌پردازد و مروری است بر تاریخ عکاسی و آثار عکاسان برجسته جهان. «محمدرضا طهماسب‌پور» و «افسانه کامران»، از نمایشگاه‌گردانان «این صورت باقی»، در گفت‌وگو با «پیام ما» از تغییرات این فرهنگ دیداری در طول تاریخ و روند انتخاب عکس‌های نمایشگاه می‌گویند.

خبر تعطیلی شعبه «پارادایس‌هاب» در باغ کتاب، با وایرال‌شدن ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد؛ ویدئویی که در آن یکی از فعالان مستقر در این فضای کار اشتراکی، پس از پنج سال فعالیت، از ناچارشدن به ترک محل کارش خبر می‌داد. انتشار این ویدئو موجی از گمانه‌زنی‌ها را در فضای مجازی به دنبال داشت؛ از پایان قرارداد این مجموعه با باغ کتاب گرفته تا ادعاهایی درباره ارتباط این تصمیم با موضوع حجاب. بااین‌حال، بررسی‌های «پیام ما» نشان می‌دهد تاکنون هیچ مرجع رسمی موضوع حجاب را تأیید نکرده و بخشی از ماجرا به بی‌سرانجام‌ماندن مزایده‌ای در روزهای جنگ مربوط است. فارغ از اینکه دلیل تعطیلی این شعبه چه بوده، حالا ده‌ها فریلنسر و کسب‌وکار کوچک که پس از جنگ تازه در مسیر احیای فعالیت خود قرار گرفته بودند، ناگهان با چالشی تازه روبه‌رو شده‌اند که آنها را در جست‌وجوی فضایی جدید برای ادامه کار سرگردان کرده است.

نگاهی به انیمیشن «جابه‌جا شده» و زنجیره شگفت‌انگیز حیات‌وحش

نگاهی به فراز و فرود کارنامه بازیگری «اکبر عبدی»

وقتی کامیون کتاب‌های تازه به زندان بجنورد رسید، یکی از زندانیان سه روز روزه شکر گرفت؛ مردی که به گفته مسئول زندان، پیش‌تر همه کتاب‌های کتابخانه را خوانده بود. این روایت را «محمدرضا معمارصادقی»، بنیان‌گذار پویش جمع‌آوری کتاب برای زندان‌ها، در گفت‌وگو با «پیام ما» تعریف می‌کند؛ پویشی که از سال ۱۳۹۹ تاکنون هزاران جلد کتاب را به کتابخانه‌های زندان‌های سراسر ایران رسانده است.

تالاب «شادگان» همچنان نفس می‌کشد، اما بی‌جان‌تر از گذشته. سال‌هاست فعالان محیط‌زیست درباره حجم بالای آلاینده‌ها، کاهش جمعیت ماهیان بومی به‌دلیل گسترش گونه مهاجم «تیلاپیا» و تأمین‌نشدن حقابه این تالاب هشدار می‌دهند. با این حال، هنوز باران تنها پناه شادگان، زیستمندانش و مردم حاشیه‌نشین آن است. «نازنین همایون‌پور»، عکاس مستند، سه سال به تالاب شادگان و روستاهای پیرامون آن سفر کرد تا چشم‌اندازهای یکی از مهم‌ترین تالاب‌های ایران و نسبت پیچیده انسان و طبیعت را در قاب‌هایش ثبت کند و روایتی از زندگی مردمانی ارائه دهد که سرنوشت‌شان با سرنوشت تالاب گره خورده است. حاصل این پژوهش و عکاسی مستمر، اکنون در کتاب عکس «کاوشی پیرامون تالاب شادگان؛ سایه‌ها در هم‌سازی» منتشر شده است. این کتاب که از سوی نشر «توالی» منتشر شده، روز جمعه ۱۹ تیرماه در گالری «دیدار» تهران رونمایی شد و بخشی از عکس‌های همایون‌پور نیز در این گالری به نمایش درآمد.

فیلم «سایه‌ای در چشم من» روایت جنگ از نگاه کودکانی است که هنوز معنای ویرانی را نمی‌دانند

عباس کیارستمی از روزنه دری، رو به جهان چشم دوخته است. چند قدم آن‌طرف‌تر، کفش‌های تلنبارشده در قرارگاهی در اهواز، بیش از آنکه یادآور جنگ هشت‌ساله باشند، آشویتس را تداعی می‌کنند. زنی که تصویرش خط خورده، دماوند پوشیده از مه، عکس‌های خانوادگی و پرتره‌هایی از «علی گلستانه» و «جواد مجابی» در دهه ۶۰ در خانه‌هایشان، در امتداد هم روی دیوار جای گرفته‌اند. هر تصویر، قصه خودش را دارد، اما در نمایشگاه عکس «اتاق‌های روشن» به انتخاب «مریم تخت‌کشیان»، همه این روایت‌های پراکنده به یک نقطه می‌رسند؛ به حس تعلق، به ماندن و به جایی که هنوز می‌توان آن را خانه نامید.

چه کسی فکرش را می‌کرد روزی برسد که در جام جهانی و بزرگ‌ترین رویداد فوتبال، وقتی تیم ملی کشورت گل می‌خورد، فریاد شادی بلند شود؟ چهار سال پیش تیم ملی فوتبال ایران، آن نماد همیشگی همبستگی و غرور جمعی، ناگهان به محل مناقشه و شکاف تبدیل شد و در جام جهانی، زیر سایه حواشی سیاسی و اجتماعی آن روزها و واکنش‌های بازیکنانش، بخشی از محبوبیت تاریخی خود را از دست داد. طرفداری از پیراهن تیم ملی، خود به انتخابی مناقشه‌برانگیز تبدیل شده بود و میان جامعه و آن چیزی که روزی بی‌چون‌وچرا «تیم ما» بود، فاصله افتاد؛ فاصله‌ای که ریشه در بحران‌های عمیق‌تر جامعه داشت. حالا چهار سال گذشته است و ایران بار دیگر در شرایطی در جام جهانی ۲۰۲۶ حضور دارد که کشور در این فاصله، دی‌ماه‌های پرالتهاب، جنگ و بحران‌های پی‌درپی را از سر گذرانده و هنوز هم واکنش بازیکنان و سرمربی تیم ملی زیر ذره‌بین افکار عمومی است. آیا این تیم هنوز همان تیم ملی است که همه در لحظه گل‌زدنش یک‌صدا فریاد می‌کشیدند یا این شکاف میان مردم و پیراهن ملی همچنان حل‌ناشدنی باقی مانده است؟ روز شنبه، ۳۰ خردادماه، «شب‌های گفت‌وگو»ی کتابفروشی وزن دنیا میزبان نشستی با موضوع «جام جهانی و تیم فوتبال» بود که در آن حاضران از این شکاف و دلایل آن صحبت کردند.

هنر شاید نتواند جلوی خشک‌شدن تالاب‌ها، آتش‌سوزی جنگل‌ها یا آلودگی هوا را بگیرد، اما می‌تواند آنچه را در حال رخ‌دادن است ثبت و روایت کند. این همان کاری است که هنرمندان عکاس، کاریکاتوریست و گرافیک در کتاب «محیط‌زیست از نگاه هنرمندان» انجام داده‌اند که روایتی از محیط‌زیست ایران و شاهدی بر زخم‌ها و آسیب‌های آن است. نهصد و چهل و نهمین شب از شب‌های مجله بخارا روز یکشنبه (۱۷ خرداد ۱۴۰۵) به رونمایی این کتاب در تالار استاد جلیل شهناز خانه هنرمندان ایران اختصاص داشت و «ابراهیم حقیقی» طراح گرافیک، «احمد عربانی» کاریکاتوریست و «سیف‌الله صمدیان» عکاس و مستندساز درباره محیط‌زیست ایران به روایت هنرمندان سخنرانی کردند.

نگاهی به کتاب «آدم‌خواران» که روایتی است از اینکه چگونه جامعه قهرمانانش را می‌بلعد