در ابتدای برنامه، «نیما راد»، دبیر انتشارات وزن دنیا، درباره روند انتشار کتاب به نام پدرم توضیحاتی ارائه کرد: «کتاب به نام پدرم ماه‌ها پیش از جنگ دومی که اسفندماه سال گذشته اتفاق افتاد، منتشر شد و خیلی زود چاپ اولش در چند روز به اتمام رسید. اما روند انتشار چاپ دوم به اسارت جنگ و ویرانی درآمد. حالا فضایی فراهم شده تا بتوانیم در کنار دوستان هم‌زبان افغانستانی‌مان برنامه‌ای را برای این کتاب صورت دهیم؛ و اما چه زمانی بهتر از این روزهای پایانی تابستان که حادثه‌های بسیار عجیب‌وغریبی را رقم زد، به‌خصوص اوایل قرن بیست‌ویکم؛ روزگاری که مفهوم ترور به زندگی همه جهانیان وارد شد. آن روزها که خبر زخمی‌شدن احمدشاه مسعود و بعد خبر شهادت او منتشر شد، کسی گمان نمی‌کرد که دنیا قرار است به چه سمت‌وسویی برود.

اما در دنیایی که امروز داریم تجربه می‌کنیم، شاید با حضور احمدشاه مسعود شرایط دیگری رقم می‌خورد.»

اسطوره مبارزاتی برای استقلال و آزادی

«احمدبشیر صمیم»، رئیس بنیاد احمدشاه مسعود در مشهد و والی پیشین بدخشان، یکی از سخنرانان این برنامه بود که از احمدشاه مسعود به‌عنوان یک اسطوره مبارزه یاد کرد: «احمدشاه مسعود شخصیتی استثنایی در تاریخ معاصر افغانستان بوده و هست. در طول بیست‌وپنج سال بعد از شهادت او، جای خالی‌اش، چه در عرصه نظامی و چه در عرصه فرهنگی و اجتماعی، تا ابد در تاریخ افغانستان خالی خواهد ماند. برای همین، برای ما افغانستانی‌ها یک شخصیت استثنایی و یک اسطوره مبارزاتی برای استقلال و آزادی بود که علیه اشغالگران سرخ وقت مبارزه کرد.»

به گفته او، احمدشاه مسعود برای آزادی وطنش و آزادی افغانستان هزینه‌های سنگین انسانی، مالی و حیثیتی پرداخت: «سرانجام مبارزه‌اش با بقیه هم‌سنگرانش به پیروزی رسید و ملت افغانستان به‌عنوان یک ملت مستقل و مبارز در عرصه بین‌المللی شناخته شد.»

صمیم در ادامه، با اشاره به وضعیت امروز افغانستان و حکومت طالبان، از محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان و دختران و کاهش دسترسی آنان به آموزش گفت: «نسل جوان افغانستان در شرایطی قرار گرفته که از بسیاری از فرصت‌های آموزشی و فرهنگی محروم شده است. محدودکردن آموزش زنان و حذف برخی رشته‌های دانشگاهی، از جمله حقوق و علوم سیاسی، پیامدهای عمیقی برای آینده جامعه افغانستان خواهد داشت.»

از دیدگاه او، افغانستانی‌های خارج از کشور و رسانه‌های فارسی‌زبان می‌توانند در حفظ آگاهی و انتقال ارزش‌های فرهنگی نقش مهمی داشته باشند: «فضای مجازی و رسانه‌ها می‌توانند امکان تداوم گفت‌وگو درباره آینده افغانستان و ارزش‌های مشترک فرهنگی را فراهم کنند.»

صمیم همچنین درباره پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران و افغانستان گفت: «مرزهای سیاسی نمی‌توانند پیوندهای فرهنگی و زبانی میان مردم این منطقه را از میان ببرند. پاسداری از این پیوندها و زنده نگه‌داشتن ارزش‌های مشترک، بخشی از مسئولیت فرهنگی جامعه ایرانی و افغانستانی خارج از کشور است.»

رئیس بنیاد احمدشاه مسعود در بخش دیگری از صحبت‌های خود، درباره اهمیت برگزاری مراسم رونمایی از کتاب به نام پدرم گفت: «وجدان‌های آگاه است که ما را دور هم جمع می‌کند تا ارزش‌ها را تازه نگه داریم و درباره آن‌ها صحبت کنیم.»

مسیر سوگ به امید

«یامان حکمت»، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه افغانستان و ادبیات فارسی، یکی دیگر از سخنرانان حاضر در این برنامه بود که کتاب به نام پدرم را فراتر از یک کتاب خاطرات دانست: «در شرایطی که زبان فارسی و جغرافیای فرهنگی و تمدنی آن با چالش‌های جدی روبه‌روست، انتشار چنین کتاب‌هایی می‌تواند به حفظ و بازخوانی این میراث کمک کند.»

او در ادامه، از دو منظر روان‌شناسی اجتماعی و حوزه تمدنی به کتاب به نام پدرم پرداخت: «کتاب سعی کرده با زبانی روایی، جهان‌بینی مقاومت را ترسیم کند. جهان‌بینی مقاومت مبتنی است بر هویت‌سازی جمعی غیرافراط‌گرایی که می‌خواهد «ما»ی مخصوص خود را بسازد. کتاب این کار را به‌خوبی انجام می‌دهد. بنابراین می‌بینیم مقاومتی که احمد مسعود می‌گوید، با آزادی، عدالت، دموکراسی، مردم، خانواده، وطن، آموزش، مسئولیت، تعهد و شجاعت پیوند می‌خورد. این‌ها مفاهیمی است که اکنون در گفتمان افغانستان حاضر غایب‌اند.» به گفته او، کتاب می‌خواهد این مقاومت را از حوزه نظامی خارج و آن را به مقاومتی اجتماعی، مدنی و فرهنگی تبدیل کند. حکمت با اشاره به اینکه در کتاب، مفهوم هویت، خانواده، آزادی، عدالت، قانون، فرهنگ و آموزش ذیل ارزش‌های اخلاقی تکرار می‌شود، گفت: «بخشی از آموزش مربوط به زنان و دختران است. مسئله آموزش در کتاب به نام پدرم کاملاً مرکزی است و نویسنده چندین بار بر این مسئله تأکید دارد. دختران در افغانستان به‌دنبال کسب دانش هستند؛ دانشجویانی که امروز در میان دیوارهای خانه محبوس‌اند و فقط اشک می‌ریزند.» به باور این پژوهشگر، ویژگی دیگر کتاب این است که سوگ را به امید تبدیل می‌کند: «در کتاب با محتوای خاصی مواجه می‌شویم که مقاومت در آن هدف نهایی نیست، بلکه وسیله‌ای برای رسیدن به وضعیت دیگر، یعنی آموزش برای ساخت آینده است؛ چون جامعه‌ای که برای بقا می‌جنگد، در گام نخست مقاومت است. کتاب یک مسیر روایی و روانی را طی می‌کند؛ از «نمی‌توانم باور کنم» به «خشم طالبان مردم را کشتند» و «پذیرش باید باور کنیم تا از میراث حفاظت کنیم» و اینکه «برای آینده باید از راه آموزش تلاش کنیم» می‌رسد.»

به گفته او، در کتاب نشان داده شده است که چگونه سوگ می‌تواند به قدرت تبدیل شود؛ فقدان پدر، پسر را ضعیف نمی‌کند و باعث می‌شود که به‌سمت آرمان‌هایش برود: «احمد مسعود در این کتاب فقط خاطره ننوشته، او روح یک تمدن را روایت کرده است.»

ساختن حافظه تاریخی افغانستان

در بخش دیگری از نشست، «سمیه مروتی»، عضو گروه مطالعات «افپاک» در «پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه» و پژوهشگر حوزه افغانستان و پاکستان، درباره اهمیت روایت احمدشاه مسعود گفت: «در بسیاری از آثار، احمدشاه مسعود بیشتر به‌عنوان یک فرمانده نظامی و چهره مقاومت شناخته شده است، اما در لابه‌لای کتاب‌های مختلف، وجوه دیگری از شخصیت او دیده می‌شود؛ از جمله توجه او به مطالعه، مهارت‌آموزی و کسب دانش در دوره‌هایی که جنگ جریان نداشت.»

او یکی از کارکردهای مهم کتاب‌های خاطرات را جلوگیری از فراموشی دانست: «ثبت نام‌ها، رویدادها و تجربه‌های افراد، بخشی از ساختن حافظه تاریخی افغانستان است.»

حامد عبداللهی، مترجم کتاب، نیز درباره چگونگی انتخاب این کتاب توضیحاتی داد و درباره انتخاب عنوان آن گفت: «نسخه فرانسوی کتاب با عنوان «آزادی ما» منتشر شده است و اسم کتاب از روی نسخه انگلیسی برداشته شد. کتاب از دو موضوع کلی زندگی و مانیفست جبهه مقاومت تشکیل شده است.» در بخش دیگری از برنامه، پیام تصویری «علی دهباشی» پخش شد و او با اشاره به نقش احمدشاه مسعود در تاریخ معاصر افغانستان گفت که اگر او در این روزگار بود، افغانستان امروز این‌چنین نبود.