مصرف‌گرایی فقط به خرید بیشتر و پر شدن کمدها و خانه‌ها محدود نیست. هر کالای تازه برای تولید به آب، انرژی و مواد اولیه نیاز دارد و وقتی خیلی زود کنار گذاشته می‌شود، منابعی که برای تولید آن صرف شده نیز عملاً هدر می‌رود. افزایش عمر کالاها و بازگرداندن آنها به چرخه استفاده می‌تواند بخشی از فشار بر منابع‌ طبیعی و حجم دورریز را کاهش دهد.

مرجان سلمان‌زاده به «پیام ما» می‌گوید ایده راه‌اندازی این کسب‌وکار مدت‌ها در ذهنش بوده است. او دو ماه پیش تصمیم گرفته این ایده را از خودش شروع کند و به دوستان و اطرافیانش پیشنهاد دهد وسایلی را که دیگر استفاده نمی‌کنند، دوباره وارد چرخه مصرف کنند.

او پیش از راه‌اندازی «دوباره» نیز در جمع‌های دوستانه تجربه ردوبدل کردن لباس و وسایل را داشته است. آنچه برای او مهم بود، پیدا کردن مدلی بود که صاحب کالا نیز از آن منفعت ببرد و وسیله‌ای که دیگر برای او کاربردی ندارد، فرصت پیدا کند به دست فرد دیگری برسد: «در “دوباره” وسایل به‌شکل امانی دریافت و کالاها قیمت‌گذاری می‌شوند. اگر کالایی بعد از دو ماه فروش نرفته باشد، به صاحبش برگردانده می‌شود. این مدل قرار است فاصله میان خلوت کردن کمد و دور ریختن وسایل را پر کند.»

هر لباس، ردپایی از مصرف آب و انرژی دارد

فرهنگ خرید و استفاده از لباس دست‌دوم در ایران هنوز با موانع مختلفی روبه‌روست. برای بخشی از جامعه، لباس دست‌دوم همچنان یادآور لباس کهنه است. حساسیت درباره اینکه چه کسی پیش از این لباس را پوشیده، یکی از دلایلی است که باعث می‌شود برخی افراد سراغ چنین کالاهایی نروند.
از سوی دیگر، شرایط اقتصادی باعث شده است استفاده از کالاهای دست‌دوم برای افراد بیشتری به یک انتخاب اقتصادی تبدیل شود. بازار لباس‌های موسوم به تاناکورا سال‌هاست در شهرهای مختلف ایران فعالیت دارد. سلمان‌زاده میان این بازار و ایده «دوباره» تفاوت مهمی می‌بیند: «در بازار تاناکورا، لباس‌ها معمولاً به‌شکل کیلویی وارد و بدون دسته‌بندی مشخص عرضه می‌شوند. “دوباره” می‌خواهد مسیر دیگری را معرفی کند؛ مسیری که در آن، لباس یا وسیله مشخصی که در خانه‌ای بدون استفاده مانده، دوباره دیده و برای استفاده فرد دیگری عرضه شود.»

در این میان، کیفیت کالا نیز اهمیت دارد: «بسیاری از لباس‌های موجود در “دوباره” برند هستند و بعضی از برندها حتی در ایران دیگر موجود نیستند. برخی لباس‌ها نیز کاملاً نو و دارای تگ هستند. هدف این است که دست‌دوم بودن یک کالا لزوماً به‌معنای فرسوده بودن آن تلقی نشود.»

پشت این انتخاب، یک دغدغه بزرگ‌تر نیز وجود دارد. لباس پیش از آنکه به کمد برسد، مسیر طولانی و پرمصرفی را طی کرده است. تولید پارچه، دوخت، حمل‌ونقل و نگهداری، هرکدام بخشی از منابع آب و انرژی را مصرف می‌کنند. سلمان‌زاده می‌گوید وقتی بیشتر درباره پیامدهای محیط‌ زیستی صنعت پوشاک مطالعه کرده، به این نتیجه رسیده است که خرید کمتر و انتخاب آگاهانه‌تر می‌تواند بخشی از این فشار را کم کند: «تولید یک تی‌شرت معمولی حدود ۲ هزار و ۷۰۰ لیتر آب مصرف می‌کند و برای تولید یک شلوار جین حدود ۸ هزار لیتر آب مصرف می‌شود. بنابراین، لباسی که پس از چند بار استفاده کنار گذاشته می‌شود، فقط یک لباس بلااستفاده نیست. منابعی که برای تولید آن مصرف شده نیز همراه با آن بی‌استفاده می‌مانند.»

بنابراین، «دوباره» تلاش می‌کند مفهوم استفاده مجدد را وارد عادت‌های روزمره کند: «به همین دلیل می‌خواهیم این موضوع را جا بیندازیم که لباس را تعمیر کنیم، کمتر بخریم، بهتر انتخاب کنیم و وقتی دیگر به آن نیاز نداریم، راهی برای استفاده مجدد از آن پیدا کنیم.»

همچنین، «دوباره» فقط محل جابه‌جایی لباس‌های کمدها نیست؛ بخشی از فعالیت آن به حمایت از تولیدکنندگان و هنرمندان اختصاص پیدا کرده است. وسایلی که افراد مختلف ساخته‌اند، می‌توانند در این فضا عرضه شوند. کیف‌های دست‌ساز و آثار هنری بخشی از این مسیر هستند.

سلمان‌زاده می‌گوید: «سوزن‌دوزی‌های بلوچی که دختران عشایر بلوچ تولید کرده‌اند نیز در “دوباره” به امانت گذاشته شده‌اند تا امکان فروش پیدا کنند.»

یک کسب‌وکار کوچک با یک چرخه بزرگ

او برای آینده «دوباره» حتی به لباس‌هایی فکر می‌کند که دیگر امکان استفاده روزمره ندارند: «پارچه لباس‌های کهنه می‌تواند دوباره بریده و دوخته شود و به توت‌بگ، جلیقه یا کوسن تبدیل شود. در تلاش هستم این کار را با همکاری چند خیاط پیش ببرم تا پارچه پیش از آنکه به دورریز تبدیل شود، شکل تازه‌ای پیدا کند. البته ایده بازیافت و استفاده مجدد نیازمند توجه به بهداشت و کیفیت است. لباس‌های دست‌دوم باید بررسی و ضدعفونی شوند.»

سلمان‌زاده ترجیح می‌دهد «دوباره» فضایی حضوری باقی بماند تا خریدار بتواند لباس را ببیند، جنس پارچه را لمس کند و از سلامت و کیفیت آن مطمئن شود. استقبال اولیه نیز برای او نشانه‌ای امیدوارکننده بوده است: «بعضی افراد با فروش وسایل بلااستفاده توانسته‌اند کمدشان را خلوت کنند و درعین‌حال، به‌لحاظ مالی نیز به درآمد برسند.»

به گفته او، تغییر نگاه به کالای دست‌دوم زمان می‌برد: «به‌خصوص در شهرهای کوچک‌تر که هنوز خرید دست‌دوم چندان پذیرفته نشده است.»

ایده‌ای که «دوباره» دنبال می‌کند، به یک کمد یا یک مغازه محدود نیست. پشت هر لباس، آب و انرژی و مواد اولیه‌ای مصرف شده و پشت هر وسیله، زمانی برای تولید آن صرف شده است. ادامه دادن عمر یک کالا، راهی برای استفاده بیشتر از همان منابع است. نام «دوباره» نیز از همین‌جا می‌آید. سلمان‌زاده می‌گوید: «دوباره، فرصت دوباره دیدن است و اینکه یک فرصت مجدد به وسایل بدهیم تا قصه‌شان را بار دیگر تعریف کنند.»