اهمیت تکثیر در اسارت و حفاظت از زیستگاه یوز





اهمیت تکثیر در اسارت و حفاظت از زیستگاه یوز

۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۱، ۰:۰۰

با مرگ دومین توله ایران، یوز ماده آسیایی در مرکز بازپروری یوز آسیایی در پارک ملی توران، بحث و جدل درباره پروژه تکثیر در اسارت بالا گرفته است. در مقابل به استناد اظهارات رسمی، حسین اکبری، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست، تنها 12 یوز بالغ در زیستگاه‌ها شناسایی شده که 3 فرد از آن‌ها ماده هستند. این در حالی است که تنها یکی دو دهه قبل تعداد یوزهای بالغ در ایران چندین برابر برآورد می‌شد، برآوردی که البته درباره درستی آن شک و تردید‌های جدی وجود دارد. در مواجهه با این وضعیت، دو موضع اصلی در قبال برنامه تکثیر در اسارات در ایران بین متخصصین وجود دارد.

نخستین گروه متخصصانی هستند که می‌گویند بر اساس آمارهای موجود از جمعیت یوز نمی‌تواند و نباید برای این گونه تصمیم گرفت، چون بسیاری از مناطق که پتانسیل زیست یوز را دارند به درستی پایش نشده است. در نتیجه ممکن است در آنها یا جایی که ما نمی‌دانیم، یوز ماده یا جمعیتی پویا از یوز وجود داشته باشد. به همین دلیل حفاظت از زیستگاه برای حفظ یوز کافی است یا حداقل شواهد کافی برای اقدامات دیگر وجود ندارد. از طرف دیگر آن‌ها معتقدند که تایید بر تکثیر در اسارت از اهمیت حفاظت از زیستگاه می‌کاهد.
گروه دوم اما می‌گویند که شواهد از جمله تعداد یوزهای پایش شده در دهه 80 در مقایسه با تعداد پایش شده در دهه 90 شمسی، به وضوح روند کاهشی را نشان می‌دهد و این کاهش به خوبی در مقالات و گزارش‌های رسمی مستند شده است. بنابراین تردیدی نیست که حفاظت از زیستگاه برای نجات یوز از انقراض کافی نیست و منجر به بهبود وضعیت حفاظتی از گونه ارزشمند نشده است. از سوی دیگر آنها منافاتی بین حفاظت از زیستگاه و برنامه تکثیر در اسارت نمی‌بینند و این برنامه را به عنوان یک برنامه پشتیبانی برای حفاظت از یوز ضروری می‌دانند. آنها معتقدند که شواهد موجود به قدری است که بدانیم، چاره‌ای جز تکثیر در اسارت باقی نمانده است. برای مثال در تایید این دیدگاه می‌توان گفت تقریبا در یک دهه گذشته در زیستگاه‌های جنوبی هیچ یوز ماده‌ یا خانواده‌ای ثبت نشده و با وجود افزایش دوربین‌گذاری‌ها، نزدیک به 8 سال است فقط یوز نر در این زیستگاه‌ها رصد شده است.
باز هم اما مخالفان تکثیر در اسارت می‌گویند حتی اگر وضعیت یوز رو به وخامت باشد، این پروژه کمکی به حفظ این گونه نمی‌کند. آنها معتقدند تکثیر در اسارت کار دشوار و با نرخ موفقیت پایین است و بازوحشی‌گردانی یا Rewelding یوز متولدشده در اسارات کاری غیرممکن است.
این در حالی است که در یکی دو دهه گذشته و به استناد شواهد موجود، گام‌های بلندی برای تکثیر در اسارات یوز برداشته شده و امروزه توله‌ یوزها در تعداد زیاد در اسارت و باغ‌وحش‌های مختلف در سراسر جهان متولد می‌شود و این کار دیگر تلاشی با نرخ پایین موفقیت محسوب نمی‌شود. از سوی دیگر تلاش‌های نسبت موفقی برای معرفی یوزهای متولد شده در اسارت به حیات‌وحش صورت گرفته و بازوحشی‌گردانی یوز دیگر ماموریت غیرممکن تلقی نمی‌شود. از سوی دیگر تردیدی نیست حفاظت از حیات ‌وحش در زمره علوم تجربی قرار می‌گیرد و در علوم تجربی شواهد قطعی که از شیوه‌های نظام‌مند سنجش استخراج می‌شوند، مبنای تصمیم‌گیری هستند. پذیرش اصول علمی به این معنی است که برآوردهای افراد متخصص با مدارک و وابستگی‌ها دانشگاهی و پژوهشی پیش از آزموده شدن نباید مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرند و این به معنی بی‌ارزش بودن این برآوردها نیست. نظرات و سوالات افراد متخصص قطعا برای ساختن تئوری‌هایی که ارزش سنجش دارند و و طراحی‌های شیوه‌های صحیح آزمون بسیار مهم هستند. اما چنین کاری در منافات با دیگر تلاش‌ها نیست و وضعیت یوز به گونه‌ای است که نمی‌توان منتظر تامین بودجه برای سنجش آن تئوری‌ها ماند، چون تا آن زمان به استناد شواهد موجود دیگر یوزی برای پایش و بررسی باقی نخواهد ماند. نکته دیگر این است که علی‌رغم تاکید برای حفاظت از زیستگاه، وضعیت زیستگاه‌های یوز به‌سرعت رو به قهقرا رفته و به‌تازگی چشم طمع معدن‌کاران به سایر تهدید‌های زیستگاه‌های یوز اضافه شده‌ است. در این وضعیت انتقادات صحیحی متوجه سازمان حفاظت محیط ‌زیست است. نداشتن مدیر و مسئول رسمی برای پروژه، نبود شفافیت در اطلاع‌رسانی، تشکیل نشدن و دخیل نبودن گروهای مشورتی و تخصصی برای بخش‌های مختلف پروژه، نداشتن دستورالعمل و امکانات کافی برای مواجهه با هر رخداد احتمالی در فرآیند پروژه از جمله این انتقادات هستند. اما اجرای معیوب سازماندهی نشده برنامه تکثیر در اسارت توسط سازمان حفاظت محیط‌ زیست، نباید بهانه‌ای برای تعطیلی کل پروژه قرار بگیرد و به جای تعطیلی باید اجرای صحیح این پروژه در کنار حفاظت موثر از زیستگاه و اختصاص بودجه کافی باید به مطالبه گروهی از سازمان حفاظت محیط‌ زیست بدل شود. در غیر این صورت تعطیلی یا ادامه پروژه تکثیر در اسارات با تداوم وضعیت موجود در زیستگاه‌ها نه تنها یوز را از انقراض نجات نخواهد داد، بلکه تا یک دهه آینده از زیستگاه یوز هم نشانی باقی نمی‌ماند.

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیشترین نظر کاربران

سینماگران پای کارِ ایران

سینماگران پای کارِ ایران