ایران با وجود اینکه منبع غنی برای بذرهای غلات، سبزیجات و صیفی‌جات است اما در موارد بسیاری وارد کننده بذر این محصولات برای کشت است چرا که مثلا چین بذرهایی را از ایران می‌برد و با انجام آزمایش‌های نمونه‌های مرغوب و مقاوم ژنتیکی را جدا کرده و دوباره به ایران می‌فروشد، آن‌گونه که به قول یکی از کارشناسان اکنون با خربزه مشهدی چینی روبه‌رو هستیم . در این میان یکی از تشکل‌های حوزه حفظ بذرهای بومی توانسته است گندم خراسان را که بسیار مغذی و مرغوب است دوباره احیا کند.

مدرسه توسعه پایدار و مسولیت‌های اجتماعی سازمان‌های دانشگاه صنعتی شریف، در یکی از سلسله رویدادهای توسعه پایدار برای ایران که جمعه 24 اردیبهشت‌ماه با حمایت شرکت بوتان برگزار شد به ضرورت حفظ بذرهای بومی کشاورزی در مسیر توسعه پرداخت.
در بخش اول این نشست با توجه به اهمیت حفظ بذرهای بومی، تجربه احیا گندم خراسانی مورد بررسی قرار گرفت.
احمد طاهری، مدیرعامل تشکل توسعه پایدار دشت گرمسار و احیا‌کننده گندم خراسان در ایران در ابتدا در مورد عملکرد تشکل توسعه پایدار دشت گرمسار گفت: «یکی از اقدامات ما از زمان تاسیس این بود که کشاورز را بخش مهمی از تحقیقات و گروه محققان بدانیم چرا که شاهد بودیم معمولا آنچه برای کشاورزان مهم بود در آزمایشگاه و مراکز تحقیقاتی مورد توجه قرار نمی‌گرفت.»
او در ادامه با تاکید بر حفظ بذرهای بومی اظهار کرد: «ضرورت تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی نه تنها در مورد غلات و نان مهم است بلکه در بذر سبزیجات و صیفی‌جات در کشور هم بسیار اهمیت دارد، با وجود اینکه ما دارای بذرهای بومی هستیم اما از بزرگترین واردکنندگان بذر سبزیجات و صیفی‌جات در دنیا هستیم. ما بذر بومی خیار داریم اما از کشورهای مجاور وارد می‌کنیم یا مثلا با چیزی به اسم خربزه مشهدی چینی روبه‌رو هستیم. یعنی بذرهای ما را به چین می‌برند و آنجا «سلکشن» می‌کنند و سپس به قیمت نیم کیلو، 2 میلیون تومان به ما می‌فروشند.»
طاهری در زمینه وضعیت کشور در بذر غلات توضیح داد: «در زمینه غلات هلالی وجود دارد که یک سر آن در روسیه و سر دیگر آن در سوریه است، در میان این هلال ایران، عراق و بین‌النهرین وجود دارد. این یعنی ما در مرکز انبار منابع ژنتیکی گندم و جو در دنیا هستیم با این حال اما وارد کننده این محصول هم هستیم.»
او در مورد تجربه احیا گندم خراسان گفت: « 75 گرم از بذر این گندم را در سال 1386 در گرمسار کشت کردیم، سال اول حدود 800-850 گرم بذر از آن گرفتیم و طی سالیان به طور مدام کشت و برداشت را ادامه دادیم تا اینکه امروز نزدیک به 80-85 تن از این بذر دسترسی پیدا کردیم در 25 استان کشور در حال کشت است.»
احیا‌کننده گندم خراسان در مورد اهمیت این اقدام توضیح داد: در این گندم مواد ریزمغذی، سلنیوم، روی، منیزیم و پروتئین بالا وجود دارد. این بذر در بسیاری از کشورهای دنیا مانند امریکا کشت می‌شود، در ایتالیا شرکت‌ها بزرگ از این بذر استفاده می‌کنند و گران‌ترین پاستاها، ماکارونی، خمیر پیتزا و … از این گندم درست می‌شود. یکی از شرکت‌های معتبر ایتالیا 120 محصول با گندم خراسان تهیه می‌کند و به پاسداشت اسم این بذر هم بسیار اهمیت می‌دهد.»
طاهری با بیان اینکه این بذر تنوع ژنتیکی قوی دارد، ادامه داد:«این گندم انعطاف ژنتیکی دارد به همین دلیل در کشورهای مختلف مثل ایتالیا، آلمان، قزاقستان، مناطق مختلف ایران و … کشت می‌شود و همه جا پاسخگو بوده به ما میگویند این بذر دیم است یا آبی و ما می‌گوییم هردو. از طرف دیگر این بذر ریزش بسیار کمی دارد ، 90 روز بعد از تاریخ جمع‌آوری معمول یک منطقه، محصول بذر خراسان را جمع کردیم و دیدیم که به دلیل کاور و پوشینه سخت محصول ریزشی ندارد. از سوی دیگر محصول این بذر علف هرز کمی دارد.»
او در ادامه از تجربه مخلوط کردن بذر گندم خراسانی با جو گفت و توضیح داد:« معمولا با مخلوط کردن یک کیلو بذر جو و گندم طی 5 سال جو، گندم را حذف می‌کند اما گندم خراسان به خوبی در برابر جو مقاومت کرد پس از آن بذر گیاهان مقاوم را جدا کردیم و اکنون آنها را کشت می‌کنیم. »
احیا‌کننده گندم خراسان افزود: «در رویاها هم نمی‌دیدم با یک نصفه مشت گندم به جایی برسیم که با کمباین آن را برداشت کنیم.»
طاهری در مورد سلامت غذایی نان گفت: «در ایران بحث نان از آرد آغاز می‌شود درحالی که پایه اول نوع گندم است که باید مغذی باشد تا از آن نان سالم به دست بیاید. متاسفانه به خاطر رانتی که وجود دارد سبوس و جنین گندم در آسیاب صنعتی در کارخانه آرد، جدا می‌شود در حالی که این دو مغذی‌ترین بخش گندم هستند و می‌توانند ارزش غذایی نان را بالا ببرند. نباید اینگونه باشد که به جای نان مغذی کنسرو نشاسته دست مردم بدهیم.»
دام برزیلی از محصولات تراریخته تغذیه می‌کند
در ادامه این نشست مباحث مختلفی از جمله سلامت بذرهای وارداتی و اثرات محصولات تراریخته کشاورزی مطرح شد.
صمد مبصر عضو هیات علمی موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال در مورد این مساله گفت: « تئوری‌های مختلفی از طرف موافقان و مخالفان تراریخته مطرح می‌شود. در ابتدا باید بدانیم که اگر نظریه اثبات شده‌ای در مورد اینکه محصولات تراریخته عامل نازایی و سرطان هستند و به همین خاطر به ایران وارد می‌شوند که ایرانیان را نابود کنند، وجود داشت مساله امنیتی بود و حاکمیت آن را ممنوع می‌کرد.»
او اظهار کرد: «به نظر من تراریخته مکروه است چرا که نه موافقان توانستند ادله‌ای برای بی‌ضرر بودن آن ارائه کنند و نه مخالفان دلیل ثبات شده‌ای علی ان آوردند اما باید بدانییم که کشورهای بسیاری در اروپا، ژاپن، آذربایجان، ترکیه و روسیه تولید و واردات و عرضه محصولات تراریخته ممنوع اعلام کرده‌اند.»
او در ادامه اشاره کرد که در برخی از کشورها مانند روسیه ورود هرگونه محصول تراریخته می‌تواند حتی حمن زندان داشته باشد، گفت: « برخی کشورها هم گاهی چشمان خود را در برابر ورود محصولات تراریخته می‌بندند برای نمونه ترکیه گوشت برزیلی وارد می‌کند در حالی که غذای دام برزیلی محصولات تراریخته است.»
مبصر توضیح داد:« به هر حال اتفاقاتی در سلامت جامعه رخ داده است برای نمونه درصد نازایی بالا رفته اما نمی‌دانیم که یان ناشی از امواج است، به خاطر آلودگی هوا است یا محصولات تراریخته و … . شاید هم مجموع اینها اثراتی گذاشته که اکنون در بالارفتن درصد نازایی، ام اس و سرطان دیده می‌شود.
او اشاره کرد:« اکنون 180 میلیون هکتار از اراضی زیر کشت دنیا محصولات تراریخته است. و ما مصرف‌کننده درصدی از آن هستیم بنابراین مردم کشورهای مختلفی از این محصولات استفاده می‌کنند.»