عکاسی معاصر محصول ایده‌پردازیچ
مهدی فاضل
مسئله ازاینجا شروع می‌شود که هنر امروز، حرف‌های دیروز را نمی‌زند، راه‌ها و حتی شاهراه‌های هنر دیروز، بن‌بست‌های هنر امروز به شمار می‌رود و به عبارتی، تکرار آنچه گذشتگان در هنر پیموده‌اند، امروز جایگاهی ندارد و هنر همواره برای حیات خودش به دنیاه‌ها، راه‌ها، حرف‌ها و بعضاً تکنیک‌های جدید نیاز دارد.
عکاسی معاصر برآیند دو اتفاق است که یکی در دهه‌ 1960 و دیگری در دهه 1980 میلادی اتفاق افتاد و به‌گونه‌ای تکمیل‌کننده یکدیگر بود که پیامدهای آن تا امروز نیز ادامه دارد. هنر در این دوره، در مبانی ذاتی خود تردید می‌کند، حضور غول‌ها در عالم هنر و ادبیات که معیار و خط‌کش تولید آثار ادبی و هنر بودند، در این دوران، نادیده انگاشته می‌شوند و شأنی هم‌سنگ سایر هنرمندان می‌یابند، ورود عکاسی به دانشگاه توسط زوج هنری برند و هیلا بِشِر و اقبال بازار هنر و گالری‌دارها به عکاسی، باعث می‌شود که در دهه شصت عکاسی جهش ویژه‌ای داشته باشد.
هنر در این دوره، خود ارجاع می‌شود و از پرداختن به مسائل حاشیه‌ای آزاد می‌گردد، عکاسی، ایده پردازانه مطرح می‌شود. عکاس در این دوران به‌عنوان هنرمند دنیای درونی خودش را با ایده‌های خود و صرفاً برای آفرینش هنری تولید می‌کند. ایده تا آنجا اهمیت پیدا می‌کند که گاه، اجرا در مرتبه‌ دوم اهمیت قرار می‌گیرد. در این دوره نمی‌توان بر اساس ظاهر اثر هنری به جمع‌بندی رسید. امروزه چیزی که در عکس وجود دارد اهمیت ندارد بلکه چگونگی نمایش دنیای عکاس مهم است. دیگر گشتن به دنبال سوژه‌ای خاص را نمی‌توان باعث موفقیت عکاس دانست و این مورد در رابطه با عکاسان خبری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند چراکه صرف شگفت‌آور بودن سوژه‌ای نمی‌تواند موفقیت چشمگیری را برای عکاس به ارمغان بیاورد.
ما در دورانی زندگی می‌کنیم که بمباران تصویری اتفاق افتاده است و تصاویر عکاسی ما را احاطه کرده‌اند. با این تفسیر، حساسیت ما نسبت به بسیاری از مسائلی که در عکس‌ها با آن‌ها مواجه شویم کمتر شده است. برای مثال اگر ما همچنان به سبک «جیکوب ریس» از وضعیت بد قشر فقیر جامعه عکاسی کنیم نه تنها موفق به ایجاد اثر مثبت نمی‌شویم بلکه شاید کار ما تأثیر منفی داشته باشد. این معضل در بخش عکاسی مستند چشمگیرتر است.
درگذشته، بسیاری مسائل و آموزش‌ها، به‌عنوان اصول قطعی در عالم هنر و همچنین در ساحت عکاسی، مطرح می‌شد اما امروزه بسیاری از مسائل دارای عدم قطعیت هستند و می‌توانند وارد ساحت عکاسی شوند یا اصول قبلی را اصلاح کنند یا بیرون اندازند؛ برای مثال در ابتدای تجهیز گوشی‌های تلفن همراه به دوربین عکاسی تقریباً هیچ‌یک از عکاسان، این وسیله را به‌عنوان وسیله‌ای جدی برای عکاسی تلقی نمی‌کردند،اما امروزه شاهد آن هستیم که عکاسی موبایلی که از طرف عده‌ای بسیار جدی تلقی شد، جایگاه ویژه‌ای پیداکرده و این مسأله تا چاپ کتاب از عکس‌های موبایلی هم پیش رفته است
عکاسی به‌مثابه ثبت جهان پیرامون دوره‌اش منقضی شده چراکه شما با جستجویی ساده در اینترنت به هزاران و میلیون‌ها عکس از هر نقطه از کره‌ زمین دست خواهید یافت، لذا تکرار این عکس‌ها جایگاهی ندارد اما عکاسی به‌مثابه ثبت «موضوعات» و «مسائلِ» جهان پیرامون همیشه پرونده‌اش باز است. عکس‌ها دیگر پنجره‌ای به واقعیت نیستند، عکس‌ها پنجره‌ای به دنیای عکاسند. در عکاسی پسانوگرا، اعتقادی به اینکه عکس‌ها بازتاب واقعیت‌اند وجود ندارد. عکس‌ها همچنین ماهیت خود را ازنظر ثبت زیبایی یا جهان پیرامون ازدست‌داده‌اند و آنچه اهمیت یافته چگونه ثبت شدن واقعیت است و نه چه ثبت شدن آن!
نگاه پروژه‌ای و مجموعه‌ای به عکاسی، شروع عکاسی از فکر و مطالعه سپس به سمت دوربین رفتن و نه بالعکس، چک کردن پروژه یا مجموعه پیش از آغاز آن و مشورت با عکاسانی که در این حوزه به‌روز هستند و تمرکز بر مجموعه‌هایی که به لحاظ زمانی سریع‌تر به نتیجه می‌رسند ضمن نهراسیدن از طولانی بودن یک پروژه است.