دخل و تصرف در میدان مشتاق هویت آن را مخدوش می کند

منتشر شده در صفحه صفحه اول | شماره 362

دخل و تصرف در میدان مشتاق هویت آن را مخدوش می کند
الهه آذرنوش کارشناس معماری

میدان مشتاق یکی از میادین قدیمی و تاریخی کرمان است که بدنه‌ و جداره‌های آن مستندسازی شده است. درحال‌حاضر شهرداری با همکاری اداره میراث‌فرهنگی قصد دارند که با بدنه‌سازی ۶ طاق در این میدان اضافه کنند. اتفاقی که مورد نقد بسیاری از کارشناسان و فعالان میراث‌فرهنگی قرار گرفته است.
آنچه را که امروزه در شهرها فلکه تعریف می‌شود فضایی است که ماشین‌ها گرد آن می چرخند و نظام دسترسی سواره را شکل می‌دهد و اطراف فلکه هم کاربری‌هایی توسط مغازه‌ها و دست فروشی ها تعریف شده اند در واقع یک حلقه ایست که نیازهای روزمره را رفع می کند و چند خیابان را بهم متصل می کند. و بیشتر شبیه به محوطه ای است برای وسایل نقلیه و پارکینگ و جایی برای فعالیت انسان ها ندارد و حضور انسان نه دارای معنی است و نه موثر و نه حتی امن است !
در واقعیت امروزی شهرسازی ، فلکه با میدان به لحاظ کارکردی، اجتماعی، شهرسازی و معماری، فرم ،تناسبات و اندازه با هم متفاوت هستند و در عینیت چیزی که الان به آن میدان مشتاق می‌گوییم واقعیت ندارد و فلکه است زیرا که در شهرسازی مدرن فلکه‌ها محور چهار خیابان را بهم متصل میکند و فضایی برای پیاده روی ، اتفاقات و رفتارهای اجتماعی باقی نمی گذارد .میدان دارای سوابق تاریخی ، یادبودها، رخدادهای دوران گذشته ، خاطره ای محترم و مشترک برای شهروندان است و کف و بدنه آن معمارانه تعریف شده باشد.
فلکه مشتاق کرمان علاوه بر تمام کارکردهایی که شهرهای امروزی دارند دارای ویژگی های تاریخی و یادمانی است، این فلکه مانند عرصه ای عمل می کند که عناصر مهم شهری را در اطراف آن شکل گرفته اند ، مسجد جامع کرمان، مقبره مشتاق علی شاه ،آتشکده ،بازار ، مدرسه، و از محوری دیگر سینما درخشان که پیکرش آسیب خورده است و هنوز هم نمای آن جز نماهای مقبول آن زمان محسوب می شود که هنوز هم زیبایی فرم و سیمای خودش را علی رغم بی توجهی ها در شهر حفظ کرده است.
علاوه بر تمام ویژگی های کالبدی و عملکردی عناصر شکل گرفته اطراف فلکه،تزیینات بدنه های اطراف میدان با آجر کاری های قابل توجه و دارای قدمت بر روی نمای مغازه ها ساخته شده است . از نمونه آجر کاری های بر جا مانده نمای شهری در کرمان سردر ورودی کتابخانه ملی کرمان و موزه صنعتی و در اطراف فلکه مشتاق است که در حال حاضر وضع موجود و نگهداری آن بدون توجه به ارزش های هنری و معماری رها شده است که با بررسی وضعیت موجود، دکان دارها برای نگهداری تزیینات معماری و هنری تصمیم می گیرند.
برای زنده سازی عناصر هر شهری علاوه بر کارکردهای کارشناسانه و مهندسی مشارکت مردم تاثیرگذار و مهم است. از همین رو خصوصیات ارگانیک و زنده بافت‌های شهری را در جهت حفظ هویت تعریف می شوند.
برای دخالت در عناصر شهری که طی سالیان شکل گرفته و تغییر کرده‌اند، یک سازماندهی مناسب برای طراحی و اجرا نیاز است؛ از جمله درگیر کردن نهاد جامعه شناسان، معماران ،نهاد نظارت، نهاد مشارکت و نهاد پژوهش که در یابند کارکرد فعلی میدان یا فلکه چیست. به چه چیزهایی نیاز دارد و آیا اضافه کردن و کم کردن عنصری مناسبت دارد یا خیر! آیا می‌توان با تجدید و بازسازی المانهای گذشته در نماهای دو طبقه اطراف میدان شامل پنجره ها، مصالح و سایه بانها اندوه و غبار را از جداره ها پاک کرد و یا راه بهتر این است که با اضافه کردن ستون و قوس و دیوار، گوشه ای از اشباهات و بی توجهی ها را از شهر پنهان کنیم و مانند کسانی که می‌دانند و نمی توانند، تاریخ و هنر را نادیده بگیریم.
آیا کسبه می دانند قدمت آجر کاری ها نمای مغازه شان چقدر است ؟ آیا از نقوش آجر کاری دانش و آگاهی دارند که لوله هواکش و لوله های تاسیساتی مغازه شان را از میان تزیینات آجر کاری رد می کنند و آجر کاری که باید حفظ شود را با بی دانشی تخریب می کنند ؟! و یا سنگ گرانیت سیاه را در کنار آجرکاری زیبا بکار می برند !! این اطلاع رسانی بر عهده کیست ؟ این فرهنگ سازی بر عهده کیست ؟ نهادی جز میراث فرهنگی،شهرداری، شورای شهر و معماران ؟ کسانی که تصمیم می گیرند آیا خود قدم زده اند در اطراف فلکه مشتاق و آیا دیده اند ؟ و یا همه چیز پشت میزهای کنفرانس اتفاق می افتد.
برای داشتن و ساختن فلکه ای که متناسب با شهر باشد مولفه هایی را باید مد نظر قرار داد، فرم آن وحدت یافته از رنگ و بافت و پیکره باشد ، فرم شهر و منظر و سیما چیزهایی هستند که انسان ها با آنها ارتباط دارند و بر روی واکنش افراد تاثییر می گذارند.مورد بعدی عملکرد داشته باشد، به منظور رفع نیاز و خاصیت آن ارتباط بین فعالیت ها است، افراد را با نیازهایشان مرتبط سازد و بوسیله همین ارتباط هاست که تجربه و دانش افراد و فرهنگ آنها را با نحوه برخورد با شهر مرتفع می‌کنیم.
در واقع عناصر تشکیل دهنده اطراف فلکه ها باید عمق ، تناسب و هماهنگی داشته باشند تا بیشترین تاثیر را بگذارند، باید انگیزه داشته باشند که به جنبه های تاریخی،هنری و شهرسازی توجه شود و نه به شکل شهرسازی مدرن امروزی شهرهای ما با ساختن بلوک ها و تابلوهای مغشوش.
برای رسیدن به هدف مربوطه زنده کردن و پویا سازی عناصری که در گذشته بودند مانند فرم و تناسب پنجره ها ، سایه بان‌ها ، سقف ها ، کف ،ستون ها، بدنه ها باید همان هایی باشند که در گذشته ساخته شده اند جز این فضا نا متناسب و ناخوشایند به نظر می‌آید . به عابر پیاده احترام گذاشته شود با کف سازی با کیفیت ، استفاده از رمپ برای سالمند و مادر و فرزند. محل تقاطع ها زیبا باشند و هر بلوک ساختمانی معمارانه باشد. درحال‌حاضر فعالیت‌های انجام شده به‌لحاظ ساختاری باید دارای بار معنایی باشند تا بدین وسیله فرهنگ در یک جامعه نهادینه شود.

25

نوشته های مرتبط


پاسخی بگذارید

از «پیام ما» بیشتر بدانید :