فرماندار ریگان از بستری شدن 600 نفر از ریگانی ها در اثر ریزگرد طی ماه های اخیر خبر داد
نفسِ خاکی

رضا عبادی زاده

اگر در ماه های پیش با شنیدن «ریز گرد» به یاد اهواز و گرد و غباری که در هوای این شهر وجود داشت می افتادیم، حالا استان کرمان هم با این پدیده باید دست و پنجه نرم کند. دیروز در همین رابطه فرمادنار ریگان از بستری شدن 600 ریگانی طی ماه های اخیر در مراکز درمانی در اثر ریزگردها خبر داد. ریزگرد پدیده‌ای اتمسفریک است و مجموعه‌ای است از گرد و غبار، دود و دیگر ذره‌های خشک معلق در هوا که باعث کدر شدن آسمان می‌شوند. خاستگاه ریزگرد آلاینده‌های صنعتی، آلایندگی خودروها، آتش‌سوزی جنگل‌ها، گسترش بیابان‌ها، شخم زدن زمین در آب‌وهوای خشک و … است. ریزگرد اغلب زمانی رخ می‌دهد که ذرات گرد وغبار و دود در هوای خشک افزایش یابد.
وضعیت بحرانی شرق کرمان
دریاچه تک فرهاد ریگان سال‌هاست خشک شده و رودخانه فهرج پشت سدی که بر روی آن احداث شده است اوضاع خوبی ندارد و صدها رودخانه فصلی و دائمی‌استان نیز همین سرنوشت تلخ را طی کرده‌اند و بستر شنی این منابع آبی هم اکنون کانون شنهای روانی شده که سایه شان بر آسمان شهر افتاده است و مردمان شرق استان این شن ها را نفس می کشند. جدای از خشک شدن رودخانه های شرق استان، بادهای 120 روزه سیستان و بلوچستان هم احتمال بروز پدیده ریزگرد را در شرق استان کرمان افزایش می دهند. خصوصا که در ریگان ۴۷۳ هزار و ۲۸۴ هکتار بیابان وجود دارد که از این میزان ۱۰۹ هزار و ۸۹۵ هکتار جزو کانون های بحرانی بیابانی در کشور محسوب می شوند. آن طور که مهر نوشته شدت درگیری مردم با شن‌های روان به حدی است که ۸۰ روستای ریگان در محاصره شن‌های روان قرار دارند و شن‌های کویر حتی معابر و کوچه‌های روستاها را نیز مسدود می‌کنند و موجب بسته شدن در خانه‌های روستاییان می‌شود همچنین نخلستان‌های و کانال‌های آب کشاورزی و قنات‌ها را مسدود می‌کند و هرروز بیشتر بر معیشت وزندگی مردم فشار می‌آورد.
بستری شدن 600 نفر در اثر ریزگردها در ریگان
اوضاع در شرق استان و بخصوص در ریگان به حدی بحرانی است که به گفته فرماندار این شهر در چند ماه گذشته 600 شهروند ریگانی در اثر ریزگردها راهی مراکز بهداشتی و درمانی این شهرستان شدند. آنطور که امین باقری به ایرنا گفته فقط در یک ماه گذشته سه مرتبه ریزگردها مهمان مردم ریگان بوده اند. امین باقری همچنین از بستری شدن 30 نفر در دو روز گذشته به علت ریزگردها در ریگان خبر داده است.
جازموریان منشا اصلی ریزگردها
در جنوب کرمان
در حال حاضر شرق و جنوب استان کرمان نسبت به دیگر نقاط در معرض خطر بیشتری هستند. جنوب استان هم سال‌هاست از خشک شدن جازموریان رنج می‌برند و کم کم این پیامدهای ناگوار این خشک شدن نمایان می شود. این تالاب زمانی که پرآب بود، به عنوان یکی از ایستگاه های مهم زمستانی پرندگان محسوب می شد، در پاک ماندن هوای منطقه تاثیر زیادی داشت. حالا اما آنطور که کارشناسان معتقدند همین جازموریانی که روزگاری باعث پاکی هوا بود، منشا اصلی ریزگردهاست. حالا دیگر بستر رودخانه هلیل رود نیز در پایین دست به دلیل احداث چندین سدی که بر روی این رودخانه زده شده خشکیده است و در نتیجه جازموریان بزرگترین باتلاق شرق کشور نیز خشکیده و دریاچه‌اش بیابانی خشک و بی آب و علف است.
کارشناس بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری جنوب استان کرمان در این باره معتقد است: با اعلام خبر خشک شدن کامل تالاب گاوخونی و روند سریع خشک‌شدن دریاچه ارومیه، و اینک دریاچه جازموریان زنگ خطر تولد کانون‌های داخلی تولید ریزگرد به صدا درآمده است. وی افزود: یک‌میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار بیابان در جنوب استان کرمان داریم که ۲۹۰ هزار هکتار کانون بحرانی فرسایش بادی در این سطح بیابانی وجود دارد. جواد درینی با اشاره به مطالعات صورت گرفته، گفت: یکی از کانون‌های ایجاد ریزگردها و تامین کننده گرد و غبار تالاب‌های خشک شده هستند که تالاب جازموریان به علت خشکسالی چندین ساله به یک کانون بحرانی تبدیل شده است. وی عنوان کرد: اگر هرچه سریعتر برای این تالاب کاری انجام نشود که وضعیت آن را بهبود ببخشد، این روند برای سال‌های آینده خطرساز است و خطری جدی کشاورزی و زندگی مردم در این مناطق را تهدید می‌کند و به استان های همجوار هم سرایت میکند.
اگرچه این روزها خبری از گرد و غبار در جنوب کرمان نیست اما با توجه به خشک شدن تالاب جازموریان، احتمال قرار گرفتن هوا در وضعیت ناسالم در این منطقه وجود دارد. همانطور که اواخر سال گذشته فضای آسمان جنوب کرمان و بخصوص شهرستان جیرفت را ذرات معلق یا همان ریزگردها فرا گرفته بود که این پدیده خطر ایجاد تنگی نفس را ایجاد کرد.
در شهر کرمان هم دغدغه ریزگرد وجود دارد
معاونت پایش اداره حفاظت محیط زیست استان کرمان به «پیام ما» گفت: شرق و جنوب استان در معرض ریزگردها هستند و ما در تلاش هستیم تا با این پدیده مقابله کنیم. مجتبی نیک طبع افزود: در طول این سال ها مکاتبات عدیده ای برای دستگاه سنجش ریزگرد داشتیم که به علت نداشتن اعتبار، موفق به کار گذاشتن این دستگاه در مناطق حساس نشدیم. چرا که برای مقابله با ریزگردها باید اول وضعیت را رصد کرد و سپس مقابله کرد. وی با اشاره به تشکیل کارگروه ریزگرد به ریاست استاندار کرمان گفت: البته محیط زیست بیشتر کار نظارت و پایش را انجام می دهد اما همه ارگان های مربوطه پای کار هستند و می خواهند با این پدیده مقابله شود.
نیک طبع اضافه کرد: با توجه به اینکه ما استانی کویری هستیم پتانسیل بروز پدیده ریزگرد بیشتر در کرمان به نسبت سایر استان ها وجود دارد. اما تغییرات اقلیمی و خشک شدن منابع آبی بروز پدیده ریزگرد را بیشتر کرده است.
در استان هم اولویت اول ما برای مقابله با ریزگرد شرق استان است و بعد جنوب. معاونت پایش محیط زیست کرمان اظهار داشت: برای مقابله با ریزگردها بحث احیای جنگل ها و مراتع تخریب شده در دستور کار است که در مقابله با ریزگردها تاثیر زیادی دارند. وی در ادامه با بیان اینکه از ابتدای سال تاکنون در جنوب کرمان 85 درصد روزها هوا در وضعیت مناسب قرار داشته و در همین بازه زمانی در ریگان 15 روز هوا در وضعیت ناهنجار بوده تصریح کرد: مقابله با ریزگردها را به طور جدی در دستور کار قرار دادیم و قطعا با اجرایی شدن سند ریزگرد استان که در حال تدوین است، خطر بروز این پدیده در آینده کمتر خواهد شد.
نیک طبع در پایان گفت: بحث ریزگرد با توجه به تغییرات اقلیم در استان کرمان، خطری جدی محسوب می شود و ریزگردها حتی شهر کرمان را هم تهدید می کنند و دغدغه ریزگرد در شهر کرمان هم وجود دارد.