فاطمه باباخانی

نزدیک به یک دهه است گروهی از محلی‌ها زباله‌های ریخته‌شده در دو سوی جاده‌ای را که از میان پارک ملی گلستان می‌گذرد، جمع‌آوری می‌کنند. امسال هم بنا داشتند این کار را انجام دهند، بااین‌حال، در میانه کار به آن‌ها گفته شد که اداره کل حفاظت محیط‌زیست گلستان خودش این کار را انجام می‌دهد و نیازی به کمک آن‌ها نیست. این اتفاق در حالی می‌افتد که قرار بود پارک ملی گلستان الگویی برای حفاظت مشارکتی در ایران باشد.

پروژه «شمارش پرندگان شکاری» در «گلوگاه» استان مازندران قرار بود پس از شش سال شمارش آزمایشی به شمارش استاندارد برسد، اما مشکلات مالی و شرایط کشور باعث شد هفتمین سال پروژه هم با رویه آزمایشی اجرا شود. در «تالش» هم گروه شمارش پرندگان شکاری با چالش‌های مالی مختلفی مواجه است. به گفته اعضای دو پروژه، داده‌های به‌دست‌آمده از شمارش آزمایشی، گرچه ارزشمندند، برای نتیجه‌گیری درباره روندهای جمعیتی همچنان به شمارش استاندارد نیاز دارند.

گفت‌وگو با «هومن جوکار»، مدیر سابق پروژه «حفاظت از یوزپلنگ آسیایی»، درباره دستاوردها و ناکامی‌های بیش از دو دهه حفاظت از این گونه

نگاهی به نمایش «پسران فریدون» که دست‌مایه روایتی مخدوش از شاهنامه شد

نام «هومن جوکار» با پروژه بین‌المللی «حفاظت از یوزپلنگ آسیایی» گره خورده است؛ بنابراین، حتی اگر او بخواهد محیط‌زیست و مصائبی را که پشت سر گذاشته فراموش کند، باز هم ما نمی‌توانیم از خیر گفت‌وگو با او درباره یوز بگذریم. جوکار در این گفت‌وگو از تصمیم‌هایی در پروژه یوز سخن گفت که درست بودند، اما به نتیجه نرسیدند. بودجه فنس‌کشی جاده عباس‌آباد تصویب شد، اما اجرا نه! پایش جمعیت یوز متوقف شد و بخش مهمی از برنامه‌های حفاظتی در پیچ‌وخم دستگاه‌های دولتی باقی ماند. نقد او به خودش این است که باید بیشتر مقاومت می‌کرد و برای اجرای تصمیم‌هایش می‌ایستاد. بااین‌حال، هومن جوکار همچنان معتقد است برای حفاظت از یوز در طبیعت ایران باید تا آخرین روز تلاش کرد و ناامید نبود، حتی اگر چراغ انقراض روشن شده باشد.

شهرام مشرف، محیط‌بان پارک ملی تنگ‌صیاد، هفت ماه دیگر بازنشسته می‌شد. او یکی از ۲۵ محیط‌بانی بود که در چهار سال گذشته برای حفاظت از منطقه تلاش کردند و جمعیت حیات‌وحش را بیش از سه برابر افزایش دادند. او دیگر در جمع همکارانش نیست. خودروی شخصی مشرف در مسیر محدوده منظریه به سمت پاسگاه محیط‌بانی بستان‌شیر واژگون شد و او در دم جان باخت. مدیرکل حفاظت محیط‌زیست چهارمحال و بختیاری اما می‌گوید محیط‌بان مشرف هنگام وقوع حادثه در حال خروج از محل خدمت بوده در مأموریت کاری نبوده است.

«یوزها در میاندشت و اطراف آن تردد می‌کنند، اما هنوز الگوی حرکتشان را به‌طور کامل نمی‌شناسیم.» این گفته «احمد صفرزاده»، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان جاجرم، است. او راه‌حل را در قلاده‌گذاری یوز و به‌کارگیری تیمی از متخصصان برای پایش و دوربین‌گذاری می‌داند. در کنار آن، کیفیت تجهیزات هم باید افزایش یابد.

هنوز مشخص نیست «نهنگ براید» ۱۰تنی که لاشه‌اش در ساحل بندر «چارک» پیدا شد، چه زمانی آسیب دیده است. حتی معلوم نیست جراحت‌های عمیق شکمش به‌دلیل برخورد با پروانه یک شناور بوده یا بدنه کشتی. مردم یک روز هنگام آمدن به ساحل با لاشه این نهنگ روبه‌رو شدند و موضوع را به محیط‌زیست خبر دادند. یک هفته پیش از آن نیز لاشه یک «پورپویز» در ساحل بندرعباس پیدا شده بود. آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز در ماه‌های اخیر با مجموعه‌ای از فشارها، نظیر افزایش فعالیت و تردد دریایی، آلودگی صوتی زیر آب و خطر آلودگی نفتی، روبه‌رو بوده‌اند. با این حال، در غیاب پایش منظم، هنوز تصویری دقیق از محدوده و شدت آثار این فشارها بر پستانداران دریایی و دیگر اجزای اکوسیستم وجود ندارد.

رد لاستیک ماشین و موتور قرق‌بانان هر محدوده را ۱۰ روز بیمه می‌کند. این را «احمد عجمی» می‌گوید؛ مردی با ۳۰ سال سابقه محیط‌بانی که مدتی نیز ریاست «پارک ملی توران» را بر عهده داشت. او این روزها سرپرستی قرق‌بانان «حفاظتگاه مشارکتی یوزکنام» را بر عهده دارد. شیوه کار او در این منطقه با توران فرق دارد. در این حفاظتگاه مشارکتی، گشت‌زنی‌ها بدون سلاح و با نیروهایی انجام می‌شود که اغلب‌شان در گذشته شکارچی بوده‌اند.

«جنگلداری نوین» از همان زمان که در برنامه هفتم توسعه مطرح شد، مناقشه‌ای دامنه‌دار را میان موافقان و مخالفان ایجاد کرد. مدیران سازمان منابع طبیعی بارها گفته‌اند که قصد برداشت محدود از عرصه هیرکانی را دارند. اما منتقدان، در مقابل، با ارجاع به تجربه‌های گذشته، هرگونه برداشت، حتی در مقیاس محدود، را زمینه‌ساز تخریب بیشتر این عرصه‌ها می‌دانند. دکتر «کامران پورمقدم»، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، در گفت‌وگو با «پیام ما» از برداشت نیم‌درصدی از هیرکانی، سازوکارهای نظارتی سخت‌گیرانه اجرای این طرح و برنامه‌های این سازمان برای مدیریت جنگل‌های زاگرس گفت.

در میان انبوه خبرها درباره ویرانه‌های «غزه»، سرنوشت فلسطینی‌ها و شهرک‌سازی‌های «اسرائیل» در «کرانه باختری»، گروهی از پژوهشگران پس از چهار دهه، زادآوری «عقاب طلایی» را در ارتفاعات «کرانه باختری» ثبت کردند. دو جوجه‌عقاب اما، مانند بسیاری از ساکنان این منطقه، عاقبت خوبی نداشتند؛ یکی از آنها در برخورد با کابل‌های برق تلف شد و دیگری را قاچاقچیان ربودند. بااین‌حال، این پژوهش نشان داد کرانه باختری همچنان زیستگاهی مناسب برای این گونه است. «محمود کل‌نگری»، نماینده «کمیته حفاظت از عقاب طلایی» در غرب آسیا، یکی از سه پژوهشگر و نویسنده مقاله «بازگشت عقاب طلایی برای زادآوری به کرانه باختری، فلسطین: مرگ جوجه‌ها در هر دو تلاش» است. او در گفت‌وگو با «پیام ما»، چالش‌های اجرای این پژوهش و نتایج آن را شرح داد.