بریدند سر، زان تنِ شاهوار!

بیش از پانزده سال کنشگری آگاهانه، مستمر و دانش‌بنیان مردم شاهرود و بسطام، که در همه این سال‌ها به نمایندگی از دغدغه‌های بخش بزرگی از جامعه ایرانی، برای پاسداری از کیان طبیعی و زیستی بلندترین چکاد البرز شرقی ایستادگی کرده‌اند، سرانجام با تصمیمی تأسف‌بار نادیده انگاشته شد. این تصمیم، براساس اعلام استاندار سمنان، به تمدید یک‌ساله مجوز برداشت بوکسیت از کانسار تاش در ارتفاعات شاهوار انجامیده است.

تمدید مجوز بهره‌برداری از بوکسیت تاش در وضعیتی رسانه‌ای شده است که سازمان حفاظت محیط‌زیست مخالفت آشکار خود را با ادامه این فعالیت اعلام کرده و رئیس‌جمهور نیز پیش‌تر دستور داده بود که در هرگونه تصمیم‌گیری درباره این پرونده، نظر کارشناسی سازمان حفاظت محیط‌زیست ملاک عمل قرار گیرد. ازسوی‌دیگر، در نشست اخیر به میزبانی نهاد ریاست‌جمهوری که با محوریت همین چالش برگزار شد، نمایندگان دولت بارها بر همراهی با مطالبه مردم تأکید کرده و خواستار اعتماد جامعه محلی به رویکرد دولت شده بودند.

باوجود چنین مواضعی ، اکنون این پرسش جدی مطرح است که آیا استانداری سمنان زیرمجموعه دولت مسعود پزشکیان نیست؟ چگونه ممکن است عالی‌ترین مقام اجرایی کشور بر ضرورت تبعیت از نظر کارشناسی سازمان حفاظت محیط‌زیست تأکید کند، اما در همان دولت، استانداری یک استان تصمیمی در جهت مخالف این رویکرد اتخاذ نماید؟ آیا قرار است چالش‌های محیط‌زیستی و مطالبات کارشناسی و قانونی مردم در این استان، به‌شیوه‌ای ملوک‌الطوایفی و خارج از انسجام و هماهنگی ساختار اجرایی کشور اداره شود؟

آنچه امروز بسیار نگران‌کننده است، سرخوردگی جامعه محلی، کنشگران محیط‌زیست و منابع طبیعی و مردمان شاهرود و بسطام پس‌از بیش از پانزده سال مطالبه‌گری مدنی و قانون‌مدارانه است؛ مردمی که اکنون، بیشتر از هر زمان دیگری، نگران آینده بزرگ‌ترین کانون آبساز شرق استان سمنان و سرنوشت زیستی یکی از مهم‌ترین کانون‌های جمعیتی این منطقه‌اند. شاهوار فقط بخشی از سرمایه طبیعی، پشتوانه آبی و میراث مشترک نسل‌های امروز و آینده این سرزمین است و آسیب به چنین عرصه‌ای را نمی‌توان با محاسبات اقتصادی کوتاه‌مدت توجیه کرد.

بی‌تردید در شرایطی که ساختار حکمرانی کشور بیش از هر زمان دیگری به اعتماد، همراهی و پشتیبانی مردم نیازمند است، بی‌اعتنایی به مطالبات مستند و کارشناسی جامعه محلی و اتخاذ تصمیم‌های متناقض در درون دولت، به ژرف‌ترشدن شکاف بی‌اعتمادی میان مردم و نهادهای اجرایی منجر می‌شود. نمی‌توان از مردم توقع اعتماد، همراهی و همدلی داشت، اما در عمل، تصمیم‌هایی اتخاذ کرد که حاصل سال‌ها کنشگری مدنی، گفت‌وگو و پیگیری قانونی آنان را بی‌اثر کند.

ازسوی‌دیگر، در شرایطی که بنابر گزارش‌ها و داده‌های موجود، منابع چشمگیری از بوکسیت در حوزه شهرستان جاجرم، محل استقرار همین شرکت، و همچنین در کانسارهایی در استان‌های کرمان و یزد در دسترس قرار دارد، پافشاری شرکت آلومینای ایران بر ادامه برداشت بوکسیت از ارتفاعات شاهوار پرسش‌برانگیز است.اگر تأمین ماده اولیه از منابع جایگزین با آسیب‌های محیط‌زیستی کمتر ممکن است تداوم فعالیت معدنی در یکی از حساس‌ترین عرصه‌های طبیعی شرق استان سمنان چه ضرورتی دارد؟ آیا منافع اقتصادی کوتاه‌مدت یک فعالیت معدنی باید بر ملاحظات بلندمدت حفاظت از منابع آب، خاک و پوشش گیاهی منطقه و آینده زیستی مردم اولویت پیدا کند؟

گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، به‌عنوان نهاد کارشناسی بی‌طرفِ حاکمیتی، درخصوص پیامدهای بهره‌برداری از بوکسیت شاهوار هشدار داده و خواستار توقف آن شده است، و عالی‌ترین مقام اجرایی کشور نیز بر ضرورت ملاک قرار گرفتن نظر کارشناسی سازمان حفاظت محیط‌زیست تأکید می‌کند؛ حال، پرسش مردم این است که چرا تصمیمی در جهت مخالف این دیدگاه‌ها اتخاذ می‌شود؟ مسئولیت این ناهماهنگی بر عهده کدام نهاد است و چه کسی باید پاسخ‌گوی پیامدهای احتمالی آن باشد؟

مسئله شاهوار دیگر فقط اختلاف‌نظری درباره فعالیت یک معدن نیست. مسئله، میزان پایبندی ساختار اجرایی کشور به قانون، نظر کارشناسی، تعهدات اعلام‌شده و احترام به مطالبه‌گری مدنی مردم است. نمی‌توان ازسویی مردم را به مشارکت، اعتماد و همراهی دعوت کرد و از‌سوی‌دیگر، حاصل پانزده سال تلاش و پیگیری قانونی آنان را با یک تصمیم اداری نادیده گرفت.

مردم شاهرود و بسطام، باوجود همه دلسردی‌ها و ناامیدی‌هایی که در سال‌های گذشته تجربه کرده‌اند، همچنان چشم امید به عهد و پیمان رئیس‌جمهور دارند. خواسته آنان روشن است، آقای پزشکیان باید به مسئولیت و وعده خود در این پرونده پایبند بماند و نگذارد تصمیم‌های متناقض در بدنه دولت، اعتماد عمومی را بیش از این فرسوده کند.

از رئیس‌جمهور محترم توقع می‌رود، پیش‌از آنکه این تصمیم به افزایش التهاب عمومی و تشدید نگرانی‌های اجتماعی منجر شود، با مداخله‌ای قاطع و شفاف، دستور توقف و تمدیدنشدن بهره‌برداری از معدن بوکسیت تاش را صادر کرند و زمینه تعطیلی دائمی آن را فراهم آورد.