جنگ از گذشته دور وجود داشته و در نیم‌قرن اخیر نیز شاهد انواع جنگ‌ها در مناطق مختلف جهان بوده‌ایم. اثر منفی جنگ تنها محدود به مردم ساکن در مناطق جنگ‌زده نیست، بلکه بر حیات‌وحش و اکوسیستم‌ها نیز اثر می‌گذارد. بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی و ناامنی از دلایلی هستند که اغلب در دوران جنگ نادیده گرفته می‌شوند. تنوع‌زیستی نه‌تنها تحت‌تأثیر جنگ قرار می‌گیرد، بلکه پیش و پس‌ از آن نیز آسیب می‌بیند. براساس داده‌های این پژوهش‌ پیش از آنکه جنگ آغاز شود، شاهد تغییرات محیطی قابل‌توجهی هستیم. عملیات‌های نظامی معمولاً شامل ساخت پایگاه‌ها، جاده‌ها و سایر زیرساخت‌ها است که می‌تواند باعث قطع درختان، تخریب زیستگاه و تکه‌تکه شدن آنها شود. همچنین، استقرار نیروها و تجهیزات می‌تواند منجر به آلودگی خاک، آب‌وهوا از طریق ریختن سوخت، انتشار مواد شیمیایی و دفع ضایعات شود. این فعالیت‌ها می‌توانند به‌طور مستقیم به اکوسیستم‌ها آسیب بزنند، زیستگاه حیات‌وحش را مختل کنند و بقای گونه‌های مختلف را تهدید کنند.

این پژوهش با اشاره به اینکه پیامدهای پس از جنگ در طولانی‌مدت محیط‌زیست را درگیر می‌کند، آورده است: مواد منفجره بلااستفاده و مین‌های زمینی که در مناطق جنگی باقی می‌مانند، خطرات مداوم برای انسان و حیات‌وحش ایجاد می‌کنند. به‌علاوه، آنها دسترسی به زمین را محدود و تلاش‌ها برای بازسازی اکوسیستم‌ها را مختل می‌کنند.

از نظر نگارندگان این پژوهش اختلالات اجتماعی و اقتصادی ناشی از جنگ نیز می‌تواند منجر به افزایش شکار غیرقانونی، قطع درختان غیرمجاز و سایر اشکال بهره‌برداری از محیط‌زیست شود. مردم در زمان تلاش برای بقا یا ضعف ساختارهای حکومتی بهره‌برداری بیشتری از طبیعت دارند. این دو پژوهشگر تأکید می‌کنند: «تأثیرات جنگ بر تنوع‌زیستی متنوع و اغلب طولانی‌مدت است. مرگ‌ومیر ناشی از شلیک یا انفجار، تخریب زیستگاه، تغییر کیفیت آب‌وهوا، آلودگی، شیوع بیماری‌ها، شکار، اختلال در خدمات اکوسیستم و قاچاق حیات‌وحش، نمونه‌هایی از اثرات جنگ بر تنوع‌زیستی است.»

این پژوهش در ادامه اثر جنگ بر تنوع‌زیستی را در پنج بخش شرح داده است. اولین آنها تخریب زیستگاه است که دراین‌باره آمده: «در طول جنگ‌های مسلحانه، مناطق گسترده‌ای از زمین برای اهداف نظامی استفاده می‌شوند که منجر به تخریب زیستگاه از طریق بمباران، پاکسازی، ساخت سنگر، زیرساخت‌ها یا جنگل‌زدایی می‌شود. حتی تخریب برخی زیرساخت‌ها نیز می‌تواند به تنوع‌زیستی آسیب برساند. استفاده از حملات آتش‌زا می‌تواند باعث تخریب زیستگاه، ازدست‌رفتن جان انسان‌ها و کاهش تنوع‌زیستی، زنجیره غذایی و کیفیت آب شود.»

نگارندگان این مقاله با اشاره به اینکه در مناطق با بی‌ثباتی سیاسی، بهره‌برداری بی‌رویه از منابع‌طبیعی رخ می‌دهد، افزوده‌اند: «گروه‌های مسلح کنترل معادن و بازارهای الماس، طلا و مواد معدنی استراتژیک را برای تأمین مالی جنگ داخلی در دست دارند. این فعالیت‌ها بدون مقررات است و منجر به تخریب گسترده زیستگاه‌ها می‌شود.»

در بخش دیگری از این پژوهش آمده است: «مطالعات نشان داده‌اند تنوع و پوشش گیاهی در مناطق تمرینات نظامی کاهش یافته است. همچنین، اردوگاه‌های پناهندگان اغلب با تخریب شدید محیط‌زیست همراه هستند.تخریب و فرسایش این مناطق به‌دلیل جنگ می‌تواند منجر به ازبین‌رفتن گونه‌ها و اکوسیستم‌های منحصربه‌فرد شود و پیامدهای طولانی‌مدت برای تنوع‌زیستی جهانی داشته باشد.»

مرگ مستقیم حیوانات و شکار غیرقانونی دومین تبعات جنگ بر تنوع‌زیستی است که در این پژوهش به آن اشاره شده است. حیوانات می‌توانند توسط انفجارها، اسلحه و سایر سلاح‌ها کشته شوند. شلیک‌های اتفاقی و فرصت‌طلبانه به حیوانات توسط نیروهای جنگی یکی از دلایل عمده مرگ حیات‌وحش و دام‌ها است. مین‌ها و مواد منفجره باقیمانده نیز مانعی جدی برای عملکرد این مناطق به‌عنوان پناهگاه گونه‌های در معرض خطر هستند.

براساس این پژوهش، پسماندهای مرتبط با مهمات منفجرشده در محیط بسیار سمی هستند و حتی پس از پایان جنگ نیز می‌توانند باعث مرگ چندین گونه شوند. نگارندگان همچنین آورده‌اند: «نیروهای نظامی، شبه‌نظامیان و گروه‌های چریکی به‌دلیل کمبود غذا و سوخت، بخشی از رژیم غذایی خود را از حیوانات و گیاهان مناطق غیرقابل‌کنترل تأمین می‌کنند. در جریان جنگ‌های آفریقا، فیل‌های آفریقایی به‌طور سیستماتیک برای عاج شکار شده و منابع مالی جنگ را تأمین کرده‌اند. سایر گونه‌های در معرض خطر نیز برای فروش به‌عنوان حیوان خانگی یا داروهای سنتی چینی شکار می‌شوند.»

 «جابه‌جایی گونه‌ها» سومین اثر جنگ بر تنوع‌زیستی در این پژوهش است و دراین‌باره نگارندگان می‌گویند: «گونه‌های حساس به صدا و اختلالات ناشی از فعالیت‌های نظامی ممکن است مجبور شوند مناطق خود را ترک کنند و به مناطق جدید کوچ کنند. این موضوع باعث اختلال در مهاجرت، تغییر توزیع گونه‌ها و افزایش رقابت برای منابع می‌شود. مناطق جنگی می‌توانند به‌عنوان مانع یا مسیر حرکت طبیعی حیوانات عمل کنند و باعث کاهش تنوع ژنتیکی شوند. همچنین، تخریب زیستگاه‌ها ممکن است گونه‌ها را مجبور به اقامت در محیط‌های نامناسب کند که با چالش‌های انطباق مواجه خواهند شد.»

 چهارمین اثر جنگ «آلودگی» است. دراین‌باره در این پژوهش آمده است: «جنگ می‌تواند منجر به آلودگی گسترده هوا، آب و خاک شود؛ مانند سوختن سوخت‌های فسیلی، انتشار سلاح‌های شیمیایی و آلودگی تجهیزات و زیرساخت‌های نظامی. این آلودگی‌ها می‌توانند زنجیره غذایی را مسموم و اکوسیستم‌ها را مختل کنند، همچنین تنوع‌زیستی را کاهش دهند. مواد شیمیایی و آلاینده‌ها مانند مواد رادیواکتیو، سرب، مواد منفجره، حلال‌ها و سوخت‌ها می‌توانند دهه‌ها در محیط باقی بمانند.»

 «ورود گونه‌های مهاجم» پنجمین اثری است که نگارندگان این پژوهش به آن اشاره کرده و آورده‌اند: «جنگ می‌تواند باعث انتقال و گسترش گونه‌های مهاجم از طریق حمل‌ونقل نظامی، حرکت نیروها و تخریب موانع طبیعی شود. این گونه‌ها می‌توانند گونه‌های بومی را کنار بزنند و اکوسیستم‌ها را مختل کنند. نمونه‌هایی از این گونه‌ها شامل میگوهای زبرا، مارهای قهوه‌ای درختی و سنبل آبی است که از فرصت‌های ایجادشده توسط جنگ برای گسترش در مناطق جدید بهره برده‌اند. همچنین، گیاه مهاجم واردشده توسط سربازان در جنگ داخلی آنگولا گسترش یافت.»

 پنجمین اثری که این پژوهش به آن اشاره می‌کند «شیوع بیماری و جنگ‌افزارهای زیستی» است. بر این اساس، جنگ می‌تواند انتشار بیماری‌ها و سلاح‌های زیستی را تسهیل کند و اثرات منفی بر تنوع‌زیستی داشته باشد.

نمونه‌های جنگ و تأثیر آن بر تنوع‌زیستی بخش دیگری از این پژوهش است. برای مثال در ویتنام شاهد مرگ‌ومیر حیوانات و تخریب جنگل‌ها بودیم. در زیمبابوه کاهش جمعیت فیل و جانوران بزرگ، تخریب مناطق حفاظت‌شده و قاچاق حیات‌وحش اتفاق افتاد. در افغانستان کاهش جمعیت پستانداران وحشی و گوشت‌خواران و تخریب زیستگاه از تبعات جنگ بود؛ همچنان‌که در عراق خشک‌شدن گسترده تالاب‌ها اتفاق افتاد. جنگل‌زدایی، کشته‌شدن حیات‌وحش، مرگ دلفین‌ها و تهدید گونه‌های آسیب‌پذیر از تبعات جنگ در اوکراین است.

 آیا جنگ تنها تبعات منفی بر تنوع‌زیستی دارد؟ پاسخ این پژوهش به این پرسش منفی است. نگارندگان در این زمینه آورده‌اند: «هرچند جنگ عمدتاً اثرات منفی دارد، برخی مناطق جنگ‌زده به‌عنوان پناهگاه‌های غیررسمی برای حیات‌وحش عمل می‌کنند. کاهش فعالیت انسانی می‌تواند منجر به بهبود جمعیت گونه‌ها یا موفقیت زادآوری شود. نمونه‌ها شامل منطقه غیرنظامی کره شمالی و جنوبی، پرده آهنی دوران جنگ سرد و پایگاه‌های نظامی است.»

تبعات جنگ بر تنوع‌زیستی البته تنها به بازه زمانی منازعات نمی‌شود. نگارندگان این پژوهش تأکید می‌کنند سال‌ها پس از پایان جنگ، اثر منفی جنگ همچنان قابل‌مشاهده است. آلودگی محیط، استخراج بی‌رویه منابع، جنگل‌زدایی، شکار توسط افراد جابه‌جاشده و مشکلات اقتصادی و اجتماعی در همین راستا فهرست شده‌اند. در کنار آن، مواد شیمیایی جنگ ممکن است سال‌ها باقی بمانند. برای مثال گاز خردل و سموم آرسنیک موجب آلودگی و کاهش تنوع‌زیستی شدند.

برای کاهش این آسیب‌ها این پژوهش اقدامات حفاظت از تنوع‌زیستی پس از جنگ برای بازسازی اکوسیستم‌ها، حفاظت از گونه‌های آسیب‌پذیر و تقویت تاب‌آوری اکولوژیک را ضروری می‌داند. این اقدامات شامل بازسازی زیستگاه‌ها و اکوسیستم‌های آسیب‌دیده، تقویت مدیریت و نظارت بر مناطق حفاظت‌شده، برنامه‌های احیای گونه‌های در معرض خطر، مشارکت جوامع محلی در حفاظت از تنوع‌زیستی و همکاری‌های بین‌المللی و پشتیبانی فنی و مالی است.