این روزها تصاویر زیادی در شبکه‌های اجتماعی برای نشان‌دادن زیستگاه‌ها و حیات‌وحش از بالا منتشر می‌شود. دیدن پلنگ، کل و بز، گورخر و عقاب از ارتفاع برای بیننده‌های علاقه‌مند لذت‌بخش است؛ اما کارشناسان محیط‌زیست علاوه بر لذت‌بردن از تصاویر ترسی نیز در دل دارند؛ خطر واردشدن استرس به حیات‌وحش.

 فیلمی که چند روز پیش ترند یکی از شبکه‌های اجتماعی شد: یک فرد تصویربردار در یکی از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست، یک بهله عقاب طلایی را با پهپاد مشاهده می‌کند و این‌قدر برای ثبت تصویر به این گونه باارزش نزدیک می‌شود که حیوان برای جلوگیری و مقابله دست‌به‌کار می‌شود و به سمت پهپاد حمله می‌کند.

 شاید از نظر مردم این تصاویر هیجانی لذت‌بخش باشد و فناوری پهپاد که در سال‌های اخیر دنیای ما را متحول کرده است باعث به‌وجودآمدن این صحنه‌های نادر باشد؛ اما اگر لحظه‌ای بی‌دقتی اتفاق بیفتد و ملخ‌های این پهپاد به این پرنده برخورد کند باعث آسیب‌های بسیار زیاد یا حتی مرگ برای پرنده می‌شود.

 این نکته بسیار مهم است که پهپادها از نقش‌آفرینی در نقشه‌برداری تا فیلم‌برداری‌های خیره‌کننده، ابزاری بسیار کاربردی‌اند و به کمک حفاظت از حیات‌وحش درآمده‌اند. اما درحالی‌که تصاویر جذاب از حیات‌وحش، هزاران لایک را به همراه دارد، سایه‌ای از نگرانی بر سر محیط‌زیست پهن کرده است؛ تأثیر این «پرندگان آهنین» بر زیستگاه‌ها و ساکنان حساس آن‌ها.

 دنبال‌کردن حیات‌وحش با پهپاد، اگرچه از سر کنجکاوی یا حتی نیت فیلم‌برداری حرفه‌ای باشد، عواقب ناخواسته‌ای را بر سلامت روانی و بقای گونه‌های حیات‌وحش تحمیل می‌کند.

 حیوانات وحشی، به‌ویژه پرندگان و پستانداران، به طور غریزی نسبت به مهاجمان هوایی واکنش نشان می‌دهند. صدای ملخ‌های پهپاد، حتی در ارتفاعات بالا، به‌عنوان یک تهدید ناگهانی و ناشناخته تلقی می‌شود. این مزاحمت باعث می‌شود حیوانات از فعالیت‌های حیاتی مانند تغذیه، استراحت و مراقبت از فرزندان خود دست بکشند یا دچار وحشت و فرار ناگهانی شوند. قطعاً این استرس مزمن، انرژی حیوانات را هدر داده و سیستم ایمنی آن‌ها را تضعیف می‌کند.

 نزدیک‌شدن پهپاد به لانه‌های پرندگان، می‌تواند باعث به‌وجودآمدن استرس، ترک آشیانه توسط والدین و در نتیجه تلف‌شدن تخم‌ها یا جوجه‌ها شود. پروازهای مکرر در یک منطقه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست بدون رعایت سقف مجاز پروازی، بر الگوی پراکندگی حیوانات تأثیر می‌گذارد و باعث می‌شود آن‌ها مناطق امن خود را ترک کنند.

 به‌عنوان شخصی که از سال ۹۶ کاربر پهپاد هستم، این وسیله را به‌عنوان یکی از ابزارهای حفاظت نوین برای محیط‌زیست می‌دانم؛ اما استفاده غیراصولی، نادرست و بدون آموزش‌های درست پروازی با شاخص‌های رعایت آسایش حیات‌وحش می‌تواند آن را به یکی از تخریب‌کنندگان اصلی محیط‌زیست تبدیل کند. دسترسی آسان افراد غیرمتخصص به این ابزار، خطر نزدیک‌شدن بیش از حد به گونه‌های جانوری را افزایش می‌دهد، حتی اگر رنگ پهپاد سیاه باشد تا کمتر جلب‌توجه کند. این نزدیک‌شدن بی‌ملاحظه، هدف اصلی، یعنی تماشای طبیعت را به یک آزار تبدیل می‌کند.

 پهپادها می‌توانند ابزاری قدرتمند برای حفاظت باشند، همان‌طور که محیط‌بانان از آن‌ها برای پایش مناطق وسیع استفاده می‌کنند. اما این استفاده باید توسط متخصصان، با رعایت دقیق پروتکل‌ها و ارتفاع پروازی مشخص برای به‌حداقل‌رساندن استرس حیوانات انجام شود.

 طبیعت را با چشم دل و با رعایت فاصله ایمن، بدون دخالت تکنولوژی‌های پرسروصدا ببینیم. دوربین‌های با عدسی‌های تله، بهترین دوست علاقه‌مندان به حیات‌وحش هستند، نه یک پهپاد سرگردان در آسمان یک زیستگاه حساس.