گنجشک را همه‌مان می‌شناسیم و صدایش را با جیک‌جیک توصیف می‌کنیم. اما تاکنون با دقت به همان گنجشکی که همیشه دوروبرمان است، دقت کرده‌اید؟ می‌دانستید گنجشکی که در تمام نقاط ایران دیده می‌شود، نام دقیقش «گنجشک خانگی» است و پرنده نر و ماده در ظاهر با هم متفاوت‌اند؟ و «گنجشک درختی» گنجشک دیگری است که در جنوب و غرب ایران به‌سختی دیده می‌شود، ولی در سمت شرق از جمله خراسان، تعدادش حتی از گنجشک خانگی بیشتر است؟ اگر می‌توانید همین حالا از پنجره بیرون را نگاه کنید یا سری به حیاط خانه‌تان بزنید. اگر گنجشکی دیدید، به ظاهرش دقت کنید. هر دو گنجشک قهوه‌ای‌رنگ هستند، اما در صورتشان تفاوت‌هایی وجود دارد. در گنجشک درختی نمی‌شود نر و ماده را از هم تشخیص داد، چون هر دو یک‌شکل هستند. بهترین مشخصه برای گنجشک درختی خال بزرگ سیاهی است که در لپ سفیدش دیده می‌شود و کل سرش هم قرمز مایل به قهوه‌ای است. گنجشک خانگی (نر) هم لپ روشنی دارد که البته بیشتر سفید چرک است و به خاکستری می‌زند. به‌علاوه، قسمت بالای سر گنجشک خانگی (نر) خاکستری است. گنجشک خانگی (ماده) سری قهوه‌ای روشن و نخودی دارد. 

شاید تشخیص تفاوت صدای این دو نوع گنجشک در ابتدا بسیار دشوار باشد، ولی اگر خوب گوش کنید، متوجه می‌شوید جیک‌جیک گنجشک خانگی دو بخشی و آهنگین است، ولی گنجشک درختی، تک «جیکی» دارد. 

دنیای گنجشک‌ها به همین جا ختم نمی‌شود. در کل ایران ۱۱ گنجشک مختلف داریم که البته اکثرشان در محیط‌های خارج از شهر و در مناطق مختلفی مثل کوه و کویر دیده می‌شوند. اینجا قرار نیست از تک‌تک این گنجشک‌ها حرف بزنیم، اما خوب است حداقل اشاره‌ای به اسم تعدادی از آنها داشته باشیم که خیلی اوقات نشان‌دهنده نوع زیستگاهشان یا ویژگی خاصی در ظاهرشان دارد. 

گنجشک سینه‌سیاه یکی از گنجشک‌هایی است که در زمستان‌ها راحت‌تر دیده می‌شود و حتی وارد فضاهای شهری مثل پارک‌ها هم می‌شود. این گنجشک شباهت زیادی به گنجشک خانگی دارد و دقیقاً نر و ماده‌اش هم با هم متفاوت‌اند. اما یکی از ویژگی‌هایش همان سینه سیاهی است که در اسمش هم هست و در پرنده نر به‌وضوح دیده می‌شود. 

گنجشک رودخانه‌ای، گنجشک بیابانی و گنجشک کوهی چند گنجشک دیگری هستند که اسمشان نشان می‌دهد در مناطق خاصی دیده می‌شوند. 

اما تا اینجا بیشتر از تفاوت‌ها گفتیم، درحالی‌که خوب است کمی از ویژگی مشترک تمام این گنجشک‌ها هم بگوییم. تقریباً رنگ تمام گنجشک‌ها در ایران ترکیبی از قهوه‌ای، نخودی، سفید، سیاه و خاکستری است. از نظر اندازه شبیه گنجشک خانگی هستند، گاهی کمی کو‌چک‌تر یا بزرگتر، به‌استثنای گنجشک برفی که درشت‌تر از بقیه گنجشک‌هاست. نوک گنجشک‌ها مخروطی‌شکل است و دلیل آن، نوع تغذیه‌شان است که بیشتر از دانه‌ گیاهان و میوه‌ها تغذیه می‌کنند.