بارش‌های سنگین برف و سرمای شدید، چالش‌های محیطی جدی را برای حیات‌وحش، به‌ویژه پستانداران، در مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست ایجاد می‌کند. با پیش‌بینی‌های انجام‌شده سامانه‌های جدید بارشی در هفته‌های آتی آسمان کشور را در بر می‌گیرد و بارش‌های برف و باران این زمین خشک را سیراب می‌کند. به‌رغم خوشحالی از بارش‌های آسمانی به‌صورت برف، چالش نزدیک شدن حیات‌وحش، به‌ویژه پستانداران بزرگ‌جثه، یکی از دغدغه‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست است. در چنین شرایطی، بقای گونه‌ها به‌شدت تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد و نیازمند مداخله مدیریتی سازمان حفاظت محیط‌زیست است.

مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست شامل پارک‌های ملی، آثار طبیعی ملی، پناهگاه‌های حیات‌وحش و مناطق حفاظت‌شده به‌عنوان شریان‌های حیاتی اکوسیستم ایران عمل می‌کنند.

این مناطق با هدف حفظ تنوع‌زیستی و فراهم آوردن پناهگاه امنی برای گونه‌های مختلف زیستی ایران، از جمله پلنگ ایرانی، یوزپلنگ آسیایی، خرس سیاه، قوچ‌ومیش، کل‌وبز، میش‌مرغ، سمندر کردستانی، هوبره، افعی دم‌عنکبوتی و… ایجاد شده‌اند.

پوشش برف سنگین، دسترسی پستانداران گیاه‌خوار (مانند کل‌وبز، قوچ‌ومیش) به علوفه و گیاهان زیر برف را تقریباً غیرممکن می‌سازد. این وضعیت حیوانات را به مهاجرت افقی (کوچ از ارتفاعات به مناطق پایین‌تر) یا خروج از مرزهای زیستگاه‌های اصلی و ورود به نواحی مسکونی وادار می‌کند.

در کنار کمبود غذا، مصرف بالای انرژی منجر به کاهش شدید ذخایر چربی، ضعف جسمانی و ازدست‌دادن توانایی دفاعی در برابر بیماری‌ها و شکار می‌شود.

گونه‌های گوشتخوار نیز به‌طور غیرمستقیم تحت‌تأثیر قرار می‌گیرند. کاهش جمعیت طعمه‌های اصلی (به‌دلیل مرگ‌ومیر ناشی از سرما) بقای گوشتخواران، مانند پلنگ ایرانی، را تهدید می‌کند.

ضعف شدید ناشی از سرما و گرسنگی، حیوانات را به حاشیه شهرها و روستاها می‌کشاند تا به‌دنبال منابع غذایی باشند. دوره زمستان، دوره آسیب‌پذیری حیوانات ضعیف‌تر است.

مشاهده حیواناتی مانند خرس، پلنگ یا گرگ در نزدیکی مناطق مسکونی می‌تواند منجر به درگیری و آسیب‌رسانی به انسان یا دام شود. این مواجهات اغلب به‌دلیل وحشت حیوان از انسان یا تلاش برای دفاع از خود در شرایط ضعف رخ می‌دهد.

خروج پستانداران بزرگ‌جثه مانند گراز، مرال یا حتی پلنگ برای یافتن غذا، خطر تصادفات جاده‌ای را به‌شدت افزایش می‌دهد که منجر به مرگ حیوان و آسیب به سرنشینان خودرو می‌شود.

 درصورت مشاهده هر گونه حیات‌وحش در اطراف مناطق مسکونی، مردم باید از هرگونه برخورد مستقیم و هیجانی، نزدیک شدن یا تلاش برای غذا دادن به حیوانات پرهیز کنند.

در مناطقی که ارزیابی‌ها بحران شدید غذایی در اکوسیستم با توجه به شرایط سخت جوی و اقلیمی توسط کارشناسان محیط‌زیست تأیید شود، سازمان حفاظت محیط‌زیست اقدام به توزیع علوفه و منابع غذایی جایگزین می‌کند. هدف اصلی این مداخله، حفظ سلامت حیوانات در زیستگاه اصلی و جلوگیری از خروج آنها به مناطق مسکونی با توجه به شرایط جوی است.

مهم‌ترین وظیفه مردم، عدم دخالت مستقیم و گزارش‌دهی فوری به مراجع ذی‌صلاح است. از شهروندان تقاضا می شود درصورت مشاهده حیات‌وحش بیمار یا سرگردان در روزهای برفی و سرد زمستان، مراتب را بلافاصله از طریق سامانه تلفنی ۱۵۴۰ یا اطلاع‌رسانی به نزدیک‌ترین پاسگاه محیطبانی گزارش دهند تا کارشناسان و محیطبانان با تجهیزات ایمنی و تخصصی جهت زنده‌گیری یا علوفه‌ریزی برای حیوانات اقدام کنند. گزارش باید شامل مکان دقیق، نوع گونه مشاهده‌شده و وضعیت حیوان باشد.

نقش محوری مردم در مشارکت برای اطلاع‌رسانی و عدم مداخله مستقیم در مدیریت وضعیت‌های اضطراری، اساسی‌ترین راهکاری است که می‌تواند به وضعیت حیات‌وحش در شرایط اضطرار سرما و بارش برف کمک کند.

این نکته بسیار مهم است که به‌هیچ‌عنوان نباید به حیوانات غذا داد؛ حتی اگر وضعیت حیوان وخیم به‌نظر برسد. غذادهی و حتی زنده‌گیری باید توسط نیروهای آموزش‌دیده و متخصص انجام شود.

مدیریت موفق بحران‌های زمستانی در بارش برف و سرمای شدید، تنها با تجهیزات و نیروی انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست ممکن نیست. مدیریت بحران‌های طبیعی ناشی از برف و سرما در مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌زیست یا حتی مناطق آزاد زیست حیات‌وحش، نیازمند یک رویکرد چندجانبه است.

 این رویکرد باید شامل پایش علمی دقیق وضعیت حیات‌وحش در مناطق، مداخله حمایتی در زمان بحران و همکاری فعال جامعه محلی و مردم با سازمان حفاظت محیط‌زیست باشد تا آسیب به حیات‌وحش کشور به حداقل ممکن برسد. در برهه‌های حساس، به‌خصوص در زمان بارش برف و سرمای شدید، تعامل بین انسان و حیات‌وحش به عاملی کلیدی در بقای حیوانات و ایمنی جوامع محلی حاشیه زیستگاه‌های حیات‌وحش تبدیل می‌شود.