لیلا فولادوند مستندساز محیط‌زیست و حیات‌وحش درباره گستره زیستگاهی یوز آسیایی و جمعیت کنونی آن توضیح داد و گفت: اقدامات حفاظتی انجام‌شده در دو دهه گذشته برای نجات این‌ گونه حیات‌وحش بی‌نتیجه بوده و عواملی که سال‌هاست باعث کاهش جمعیت این‌ گونه ارزشمند حیات‌وحش بوده‌اند، همچنان وجود دارند.

به‌گفته او، به‌واسطه باقی ماندن عوامل کاهش جمعیت یوزپلنگ‌های ایران، پس از ۲۰ سال جمعیت این گونه چنان کاهش یافته است که تنها شاید ۱۷ فرد از آنها در طبیعت ایران مانده باشد؛ ۱۰ توله یوز و ۷ یوز بالغ.

علی دهباشی، سردبیر فصلنامه بخارا، در این نشست از تلاش‌ها و فعالیت‌های گروهی ‌و انفرادی برای حفاظت از این گونه تشکر کرد و گفت: تلاش‌ها و احساس مسئولیت گروهی از کارشناسان، مستندسازان و… در قالب فردی و تشکل‌ها جای تقدیر دارد؛ همچنان که افرادی مانند حمید ظهرابی نیز در مقام مسئول برای حفاظت از این گونه تلاش کرده‌اند.

یوزبانان را فراموش نکنیم

هوشنگ ضیائی، دیگر سخنران این نشست، مسئله یوز و یوزبان‌ها را غیرقابل‌تفکیک دانست. او گفت: اگر یوزبانان ما نظیر هومن جوکار،‌  امیرحسین خالقی و… در این سال‌ها امکان فعالیت داشتند‌، وضعیت یوز می‌توانست بهتر باشد. متأسفانه در حال حاضر پروژه یوز با وجود شرایط دشوار این گونه در سایر دفاتر ادغام شده و همین امر شرایط را پیچیده‌تر کرده است. به‌نظر من اگر پروژه بار دیگر احیا شود، حفاظت از یوز نیز مؤثرتر خواهد بود. در کنار آن باید کار روی جوامع محلی و آموزش را جدی گرفت.

این پیشکسوت محیط‌زیست تأکید کرد ما برای حفاظت از یوز باید به‌سمت مدیریت مشارکتی زیستگاه‌ها برویم؛ همچنان که این اقدام در پارک ملی گلستان انجام شد و نتیجه خوبی گرفت.

پایش در زیستگاه‌های مرکزی ضروری است

محکومیم به امید

حمید ظهرابی، معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست، در این نشست ترجیح داد از برنامه‌های آتی و تصمیم‌های گرفته‌شده برای حفاظت از یوز صحبت کند. او گفت: همه ما محکوم به امیدواری و تلاش هستیم. براساس برنامه تهیه‌شده به دو هزار میلیارد تومان در طول پنج سال نیاز داریم تا بتوانیم بگوییم تلاشمان را کرده‌ایم تا یوز منقرض نشود.

 او اضافه کرد: در دوره قبل فنس‌کشی جاده مرگ (در محدوده عباس‌آباد) را شروع کردیم و با منابعی که در اختیار داریم عدد ۲۰ میلیارد تومان را پیش‌بینی کرده‌ایم تا فنس‌کشی ادامه پیدا کند.

معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به اینکه در برنامه این معاونت رفع تهدیدها در اولویت قرار دارد، افزود: در طول این سال‌ها تلاش کردیم مناطق حساس در محدوده پارک ملی توران را تا حد امکان از دام خالی کنیم. در این دوره باید روی ارتقای کیفیت زیستگاه تمرکز و از کریدورها حفاظت کنیم. خوشبختانه بخش خصوصی و انجمن قرق‌داران زیستگاه‌های شمالی منطقه توران را تحت‌حفاظت قرار داده‌اند. برنامه ما این است که حلقه حفاظتی دور پارک ملی، پناهگاه حیات‌وحش و منطقه حفاظت‌شده توران و در کنار آن مطلوبیت زیستگاه را افزایش دهیم و خطرها را رفع کنیم. در کنار آن طرح تکثیر در اسارت و طرح حفاظت در ذخیره‌گاه نیمه طبیعی را هم دنبال می‌کنیم  و در مسائل ارتقا فرهنگ عمومی‌هم پروژه‌هایی انجام می‌شود.

تحریم،‌ جمعیت یوز را در زیستگاه‌های مرکزی را منقرض کرد

باقر نظامی، مدرس دانشگاه و کارشناس حیا‌وحش، در این نشست درباره دلایل ناکامی‌های پروژه‌های مرتبط با حفاظت یوز سخن گفت. او بیان کرد: در طول ۱۸ سالی که پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی اجرا شد، برای این گونه در کنار سازمان حفاظت از محیط‌زیست، سازمان‌های بین‌المللی نیز یک میلیون و ۹۰۰ هزار دلار پول نقد و مبالغ زیادی را به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از نیروی حفاظتی تا تجهیزات و … هزینه کردند. یوز گران‌ترین و پرهزینه‌ترین گونه‌ای است که در تاریخ حفاظت حیات‌وحش ایران داریم.

او افزود: ما در اوایل دهه ۸۰ حدود ۱۸ منطقه را شناسایی کردیم که یوز در آنها دیده شده است. سازمان حفاظت محیط‌زیست ۱۰ منطقه را در اولویت قرار داد و به‌صورت جدی حفاظت کرد. نیمه دوم دهه ۸۰ شمسی اتفاق عجیبی افتاد،‌ به‌این‌ترتیب که با تحریم‌ها و توسعه معادن، مهمترین زیستگاه‌های یوز در استان یزد دچار چالش جدی شدند و ما در اواخر دهه ۸۰، شش زیستگاه اصلی را از دست دادیم.

نظامی با تأکید بر اینکه ما با گونه‌ای طرف هستیم که پیچیدگی‌های زیادی دارد، گفت: در این سال‌ها ما ۶۸ مورد تلفات یوز را ثبت کرده‌ایم. ۵۵ درصد این تلفات مربوط به دامداران و سگ‌های گله و ۳۰ درصد جاده بوده است. تلفات ما غالباً خارج از مناطق تحت مدیریت سازمان محیط‌زیست است. 

سمنان، ضعیف‌ترین استان ایران از نظر نیروی انسانی

سعید یوسف‌پور، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان سمنان، در این نشست ابتدا محدوده مناطق چهارگانه در این استان را برشمرد و در ادامه سراغ چالش‌هایی رفت که بر سر حفاظت از زیستگاه‌‌های یوز وجود دارد. او گفت: ما در استان سمنان نزدیک به ۱۶ درصد مناطق تحت‌مدیریت کشور و مهمترین گونه‌ها یعنی یوزپلنگ و گور ایرانی داریم. در زیستگاه‌های این استان همچنین سایر اقسام گربه‌سانان و نشخوارکنندگان وحشی کشور زیست می‌‌کنند، درحالی‌که منتهی متأسفانه استان سمنان از نظر نیروی انسانی ضعیف‌ترین استان کشور است.

خراسان‌شمالی جزو سه استان آخر اعتبارات

او با اشاره به اینکه این استان در موضوع فرهنگسازی و آموزش هم ورود پیدا کرده است‌، افزود: در بخش فراجمعیت هم صحبت‌هایی در این استان شده است.