پاسخ شرکت آب نیرو به گزارش روزنامه پیام‌ما درباره چم‌شیر

سد چم‌شیر، درمان معضل هزاران‌ساله شوری رودخانه زهره

شرکت آب نیرو می‌گوید در حال حاضر با گذشت بالغ‌بر ۱۳ سال از بهره‌برداری این سد، تمامی اهداف پیش‌بینی‌شده آن محقق شده است





سد چم‌شیر، درمان معضل هزاران‌ساله شوری رودخانه زهره

۸ دی ۱۴۰۳، ۱۷:۳۴

در پی انتشار مطلبی تحت‌عنوان «کابوس شور چم‌شیر» در تاریخ ۲۳ مهر ۱۴۰۳ در روزنامه پیام‌ما، شرکت آب نیرو پاسخی برای روزنامه فرستاده است که به‌طور کامل منتشر می‌شود.

در متن جوابیه شرکت آب نیرو آمده است: «در عنوان و متن گزارش، سد چم‌شیر را به دومین بمب نمکی و گتوند دوم تشبیه کردند، به‌عبارتی نویسنده سد گتوند را به‌عنوان اولین بمب نمکی با تولید میلیون‌ها شورابه در شمال‌غربی استان خوزستان می‌داند. درصورتی‌که سد گتوند بالغ‌بر ۱۳ سال از آبگیری و بهره‌برداری این طرح می‌گذرد و عملکرد و مواهب این طرح بر هر کسی عیان و آشکار است. سابقه مطالعاتی این طرح به سال‌ها پیش از انقلاب برمی‌گردد. به‌طوری‌که محور این سد پیش از انقلاب توسط شرکت‌های هارزای آمریکا، ایکرز کانادا و موننکو فرانسه در قالب مطالعات پتانسیل‌سنجی پیشنهاد گردیده بود و پس از انقلاب و در سال ۱۳۶۸ توسط شرکت لامایر آلمان و مشانیر در مرحله شناخت پیشنهاد شده است. مطالعات مرحله اول این طرح در سال ۱۳۷۵ توسط مشانیر و کایتک چین انجام و همچنین مطالعات مرحله دوم آن توسط شرکت مهاب قدس با کوئینه بلیه فرانسه انجام شد. عملیات اجرایی این سد در سال ۱۳۷۶ آغاز و در مردادماه سال ۱۳۹۰ آبگیری گردید و در سال ۱۳۹۱ نیز نیروگاه این طرح وارد مدار شد.

 در حال حاضر، با گذشت بالغ‌بر ۱۳ سال از بهره‌برداری این سد، کلیه اهداف پیش‌بینی‌شده این طرح شامل تولید بالغ‌بر ۳۱.۰۰۰.۰۰۰ مگاوات تولید انرژی (بیشترین تولید انرژی در نیروگاه‌های برقابی)، مهار سیلاب‌های سهمگین و مخرب (با دبی لحظه‌ای بالغ‌بر ۶۰۰۰ مترمکعب بر ثانیه و حجمی بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعب) و تأمین آب پایدار پایین‌دست با کیفیتی معادل ۱۰۰۰ تا ۱۱۰۰ میکروموس بر سانتی‌متر (که به‌مراتب بهتر از شرایط طبیعی رودخانه می‌باشد) محقق شده است، به‌نحوی پس از آبگیری از سد گتوند تولیدات کشاورزی از رشد چشمگیری برخوردار بوده است و نمونه بارز آن ثبت رکورد تولید نیشکر پس از آبگیری سد گتوند است.

 

طرح سد چم‌شیر:

مطالعات دقیق‌تر و تکمیلی انجام‌شده در این حوضه بیانگر آن است که آب رودخانه زهره تا حدود ۵۰ کیلومتری بالادست پل زهره دارای کیفیت مناسب بوده و در این فاصله کیفیت آب به‌دلیل ورود آب شور منابع زیرزمینی به جریان رودخانه به‌شدت کاهش می‌یابد. در ضمن تماس رودخانه با سازند گچساران علت کیفیت کم آب رودخانه زهره نمی‌باشد، کمااینکه مخزن سدهای کوثر و مارون و سیمره و … نیز بر روی سازند گچساران واقع شده‌اند و با مشکل شوری آب مخزن مواجه نمی‌باشند. سازند گچساران دارای بخش‌های مختلف است که تعدادی از آن داری لایه‌های نمک می‌باشند و وجود لایه‌های نمک دارای رخنمون می‌تواند مشکل شوری و انحلال نمک در آب را ایجاد کند. ولی در مخزن سد چم‌شیر هیچ‌گونه رخنمون نمک وجود ندارد. عمده تغییرات کیفی آب رودخانه زهره، ناشی از منابع عمیق زیرسطحی ورودی به رودخانه زهره در پایین‌دست محور سد چم‌شیر است که از زوایای مختلف مورد مطالعه کامل قرار گرفته‌اند و از زمان شروع مطالعات در سه دهه قبل مورد توجه کامل متولیان طرح بوده است. به‌عبارت دیگر، این امر موضوع جدیدی نبوده و از ابتدا هم در مرحلۀ مطالعات اولیه و هم در مرحلۀ مطالعات حین اجرا مسئله شوری مورد بررسی جامع قرار داشته است. مطالعات مبسوط ایزوتوپی و بررسی‌های بعد از آبگیری سد به‌روشنی نشان می‌دهد که منشأ آب‌های شور مذکور، حاصل گردش آب‌های سطحی نمی‌باشد، بلکه منشأ عمقی دارد و میزان خروجی چشمه‌های شور متأثر از مخزن سد نخواهد بود.

شرکت آب نیرو: پردازش و تحلیل داده‌های برداشت‌شده از مخزن، توسط مؤسسه آب دانشگاه تهران نشان می‌دهد هیچ‌گونه آثاری از انحلال سازندهای نمکی مشاهده نشده است 

در زمان انجام مطالعات و طراحی سد چم‌شیر همواره دقت شده که حتی با وقوع بدبینانه‌ترین احتمالات نیز امکان مدیریت کیفی مخزن سد فراهم باشد. در این راستا در ترازهای مختلف و با اهداف مختلف مجاری برای تخلیه آب از مخزن تعبیه شده است.

با شروع آبگیری مخزن سد چم‌شیر، اندازه‌گیری میدانی برای ارزیابی و پایش کمی و کیفی منابع آب در این سامانه براساس استانداردهای بین‌المللی و داخلی از جمله نشریه شماره ۵۵۰ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور با حساسیت کامل و در هماهنگی تنگاتنگ با نمایندگان مقیم سازمان محیط‌زیست و با اشراف نهادهای نظارتی از جمله سازمان محترم بازرسی کل کشور و… آغاز گردید. در حال حاضر، کیفیت آب به‌صورت روزانه در محدوده مخزن (سطح مخزن)، خروجی تخلیه‌کننده تحتانی و حتی بعد از زون شوری‌زای پایین‌دست محور سد به‌صورت روزانه انجام می‌گردد. مقدار هدایت الکتریکی آب مخزن نیز به‌‌صورت روزانه از سطح آب برداشت می‌گردد. علاوه‌برآن و برای کنترل کیفیت عمقی آب و ارزیابی دقیق لایه‌بندی کیفی در مخزن سد، نمونه‌برداری عمقی با تجهیزات پیشرفته به‌صورت دوره‌ای مورد سنجش قرار می‌گیرد. در طی بیش از ۶۵۰ روز گذشته از شروع آبگیری مخزن سد، برداشت داده‌های کیفیت آب در عمق مخزن در بیش از ۲۳ نقطه از دریاچه به‌صورت هفتگی انجام شده است که بنابه گفته متخصصین، این حجم برداشت داده‌ها در سطح کشور بی‌نظیر و در سطح جهانی نیز کم‌نظیر بوده است. حاصل مطالعه و آنالیز داده‌های کیفی برداشت‌شده در این مدت و مدلسازی مخزن منجر به تولید دو جلد گزارش جامع «مطالعات پایش رفتار کیفی مخزن سد چمشیر بعد از آبگیری» از سوی مؤسسه آب دانشگاه تهران ، ۱۶ جلد «گزارش ارزیابی روند آبگیری سد چمشیر» و ۹ جلد «گزارش ارزیابی زیست‌محیطی سد چمشیر-Post Environmental Impact Assessment » از سوی مؤسسه تحقیقات آب وزارت نیرو گردیده که همه این گزارشات نیز در اختیار نهادهای نظارتی و از جمله سازمان محترم حفاظت محیط‌زیست کشور قرار گرفته است.

شرکت آب نیرو: نمونه‌برداری‌ها، داده‌های نتایج بررسی عملکرد مخزن سد و همچنین بررسی تأثیر آبگیری مخزن بر شرایط کشاورزی پایین‌دست، نشان‌دهنده تأثیر مثبت احداث و آبگیری سد و نیروگاه چم‌شیر است

پردازش و تحلیل داده‌های برداشت‌شده از مخزن، توسط مؤسسه آب دانشگاه تهران انجام می‌گردد. نتایج بررسی منعکس‌شده در گزارش اخیر این مؤسسه و همچنین مرکز تحقیقات آب وزارت نیرو و نیز مشاور بررسی‌کننده شرایط پایین‌دست (قبل و بعد از آبگیری) نشان می‌دهد که:

۱- هیچ‌گونه آثاری از انحلال سازندهای نمکی مشاهده نشده است (دانشگاه تهران- شهریور ۱۴۰۳).

۲- بهره‌برداری از مخزن سد تأثیر در بار جرمی چشمه‌های پایین‌دست محور سد نداشته است (دانشگاه تهران- شهریور ۱۴۰۳).

۳- ذخیره‌سازی سیلاب‌ها و رهاسازی آن در فصول خشک موجب تعدیل شرایط کیفی و کمی آب رودخانه در پایین‌دست شده است (دانشگاه تهران- شهریور ۱۴۰۳، مؤسسه تحقیقات آب وزارت نیرو- مرداد ۱۴۰۳).

۴- بررسی داده‌های کیفیت آب (هدایت الکتریکی) در شرایط رژیم طبیعی رودخانه در سنوات قبل از آبگیری و مقایسه آن با شرایط فعلی در سه ماه فصل تابستان حاکی از بهبود شرایط کیفیت آب رودخانه می‌باشد (مؤسسه تحقیقات آب وزارت نیرو- مرداد ۱۴۰۳)

۵- طی تجربه دو فصل خشک تابستان ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، باوجود ثبت دبی ورودی حداقل ۳.۵ تا ۴ مترمکعب به مخزن، دبی خروجی از مخزن همواره و به‌صورت مستمر بیش از ۱۰ مترمکعب بر ثانیه تنظیم شده و این حجم از جریان آب باعث تعدیل اثر آلاینده‌های رودخانه در پایین‌دست محور سد و بهبود کیفیت و افزایش کمیت آب در پایین‌دست محور سد نسبت به شرایط مشابه قبل از آبگیری شده است.

۶- نتایج مطالعه بااستفاده از تکنیک‌های سنجش از راه دور(RS) و سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS) که با پیمایش‌های سطحی نیز کنترل شده است، نشان می‌دهد که سطح زیرکشت اراضی با کاربری کشاورزی در بازه‌های زمانی یک‌ساله شهریورماه ۱۴۰۱ نسبت به شهریور ۱۴۰۲ و همچنین بهمن ۱۴۰۱ نسبت به بهمن‌ماه ۱۴۰۲ به‌ترتیب حدود ۱۷ و ۱۲ درصد افزایش داشته است. (مهندسین مشاور سامان آب سرزمین- اسفند ۱۴۰۲).

۷- نقش سد چم‌شیر در نگهداری سیلاب و رهاسازی تدریجی آب بسیار پررنگ بوده و علی‌رغم کاهش نزولات جوی در سال ۱۴۰۲ به‌دلیل ذخیره‌سازی سیلاب‌های زمستانه در محل دریاچه سد و تنظیم آن برای مصارف کشاورزی، افزایش سطح سبز در کاربری کشاورزی مشهود بوده است (مهندسین مشاور سامان آب سرزمین- اسفند ۱۴۰۲)

نمونه‌برداری‌ها، داده‌های آزمایشگاهی و نتایج بررسی عملکرد مخزن سد و همچنین بررسی تأثیر آبگیری مخزن بر شرایط کشاورزی پایین‌دست، نشان‌دهنده تأثیر مثبت احداث و آبگیری طرح ملی سد و نیروگاه چم‌شیر می‌باشد. شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران به‌عنوان متولی طرح سد و نیروگاه چم‌شیر ضمن اطمینان از صحت عملکرد مجموعه طرح، همچنان با حساسیت کامل پایش‌ها و بررسی کیفیت آب مخزن و شرایط رودخانه در پایین‌دست را در دستورکار خود داشته و به‌مانند گذشته در تعامل کامل با سازمان محترم محیط‌زیست، نهادهای نظارتی و جامعه کارشناسی و منتقدین متخصص و دلسوز اقدام خواهد نمود.

در پایان ذکر دو نکته ضروری به‌نظر می‌رسد: اول اینکه مطابق داده‌های درازمدت بارش و آورد رودخانه زهره، به‌وضوح می‌توان ملاحظه نمود که دو سال گذشته علی‌رغم بروز سیلاب مقطعی با شدت بالا و مدت کم، در رده‌ سال‌های خشک این حوضه و رودخانه قرار می‌گیرند و آورد رودخانه در طی سال آبی گذشته حدود ۴۰ درصد آورد متوسط بوده است. این در‌حالی‌است که در شرایط کم‌آبی و نیز در شرایط اولین آبگیری مخزن سد، یا به‌عبارتی در سخت‌ترین شرایط قابل‌تجربه در طول دوره عمر سد، کیفیت مناسب آب مخزن و عملکرد تعدیل‌کنندگی کمی و کیفی سد به‌وضوح مورد تأیید قرار گرفته و با قاطعیت می‌توان گفت که سد چم‌شیر به لطف پروردگار با سربلندی از بوته آزمایش بیرون آمده است.

دوم آنکه طرح عظیم چم‌شیر بااستفاده از منابع فاینانس خارجی احداث شده و پیمانکار چینی به‌عنوان تأمین‌کننده مالی، تنها در تأمین و نصب تجهیزات برق و مکانیک طرح درگیر بوده و موارد مندرج در مقاله نشریه پیام ما مبنی‌بر ۱۵ سال تعهد منافع طرح برای کشور چین می‌تواند مصداق بارز نشر اکاذیب تلقی گردد.»

کابوس شور «چم‌شیر»

به اشتراک بگذارید:





نظر کاربران

نظری برای این پست ثبت نشده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *