یک‌چهارم حجم مصرف، کسری برق داریم. در کنار برنامه‌های اصلاحی رشد مصرف، کشور برای عبور از ناترازی نیازمند نیروگاه‌های جدید است. اکنون بیش از ۶۰ درصد از نیروگاه‌های کشور در اختیار بخش خصوصی است و سهم دولت هم کمتر از ۴۰ درصد است. در دسته‌بندی تجدیدپذیر، حرارتی و سیکل ترکیبی نیز علی‌رغم همهٔ شعارهای دولت سابق سهم تجدیدپذیر هنوز حدود یک درصد است و عمده بار تأمین برق بر روی نیروگاه‌های سیکل ترکیبی و حرارتی است.

 مرضی که بر سر ارز افتاده بر سر برق هم افتاده است. اگر نرخ ارز در کشور نرخ آزاد و سنایی و ترجیحی است، برق هم جدا از نرخ‌های متفاوت خرید تجدیدپذیر بودن و سیکل ترکیبی‌ بودنش، در کشور چندنرخی شده و همین مسئله بر مشکلات تأمین برق کشور دامن زده است. نیروگاه‌دارانی که بخت با آنها یار بوده و قرارداد خرید تضمینی داشته‌اند، برقشان را نرخ‌های ۶۰۰ تا ۸۰۰ تومان به‌ازای هر کیلووات‌ساعت به دولت فروختند. الباقی باید برقشان را در بورس و یا بازار عمده با نرخ‌های زیر ۱۴۰ تومان به‌ازای هر کیلووات‌ساعت بفروشند.

«محمد معنوی»، عضو کمیسیون مهندسی سیستم‌های سندیکای شرکت‌های تولیدکنندۀ برق، تأکیدش بر ایمن کردن سرمایه‌گذاری در حوزهٔ‌ برق است. او پیشتر در مصاحبه‌ای به «پیام ما» گفته بود باید سرمایه‌گذاران از باب اینکه عرضه و تقاضا درست تعریف‌ شده، اطمینان یابند. اشارهٔ مستقیم او به فروش برق در بورس انرژی با قیمت‌هایی در حدود کیلوواتی ۱۰۰ تومان و بعدازآن، فروش همین برق به صنایع فولاد توسط دولت با قیمت کیلوواتی یک هزار و ۲۰۰ تومان است. او در همین رابطه گفته بود: «ما باید امنیت را برای سرمایه‌گذار فراهم کنیم. سرمایه‌گذار باید بداند سرمایه‌اش امن است و می‌تواند برگشت سرمایۀ خوبی داشته باشد. ما نیروگاه را با ارز صندوق توسعۀ ملی که ۴۴ تا ۴۵ تومان در سامانۀ «سنا» قیمت می‌خورد، احداث می‌کنیم؛ درصورتی‌که از سرمایه‌گذار، همین برق را به‌صورت ریالی می‌خریم. اگر سرمایه‌گذار قرارداد خرید تضمینی داشته باشد، برق تولیدی‌اش را کیلوواتی ۶۰۰ تا ۸۰۰ تومان می‌فروشد؛ اما اگر قرارداد نداشته باشد و برقش در بورس انرژی برود، قیمت آن حدود ۱۰۷ تومان می‌شود. درصورتی‌که دولت همین برق را به مصرف‌کنندۀ صنعتی، کیلوواتی یک هزار و ۲۰۰ می‌فروشد.»

سندیکای برق اصرار بر حذف دولت و شفاف‌سازی قیمت دارد. «رضا ریاحی»، نایب‌رئیس هیئت‌مدیرهٔ سندیکای شرکت‌های تولیدکنندهٔ برق معتقد است برای سرمایه‌گذاری در حوزهٔ برق راه‌حل در حذف بخش دولتی است. او می‌گوید: «من معتقدم برخلاف گذشته که قراردادهای سرمایه‌گذاری بین دولت و بخش خصوصی بود، باید قرارداد بین بخش خصوصی و بخش خصوصی منعقد شود؛ به‌عنوان‌مثال نیروگاه اجازه داشته باشد، برقش را به صنایع به‌طور مستقیم بفروشد و پولش را مستقیم دریافت کند.»

  در نیروگاه‌های حرارتی حجم معاملات به زیر ۶۰ درصد رسید

 بالای ۶۰ درصد از برق موردنیاز کشور در بورس انرژی به‌عنوان یک بازار شفاف معامله می‌شود. سند این گفته صحبت‌های «مصطفی رجبی مشهدی»، سخنگوی صنعت برق کشور، است. بااین‌حال «علی نقوی»، مدیرعامل بورس انرژی ایران از عددهای کمتر خبر می‌دهد. طبق گفتهٔ نقوی برخلاف برق تجدیدپذیر که از ابتدای راه‌اندازی صد درصد برق آن در بورس عرضه می‌شود، در مورد نیروگاه‌های حرارتی از اردیبهشت‌ماه سال جاری در بعضی ماه‌های سال ۳۰ درصد برق و در برخی ماه‌های دیگر سهم معاملات برق حرارتی در بورس به ۶۰ رصد هم رسیده است.

 بورس ماهیتاً یک بازار برای شفافیت و کشف قیمت رقابتی است، بااین‌حال، نیروگاه‌داران معتقدند قیمت‌ها در بورس واقعی نیست. موضوعی که مدیرعامل بورس انرژی ایران آن را نمی‌پذیرد. او به «پیام ما» می‌گوید: «برخی صاحبان نیروگاه‌های غیردولتی با شفافیت مخالف هستند. همین نیروگاه‌ها در خارج از بازار بورس و طبق اطلاعاتی که در صورت‌های مالی آنها منتشر شده است، در قراردادهای دوجانبه برقشان را با قیمت‌هایی کمتر از قیمت‌هایی که برق در بورس معامله می‌شود، فروخته‌اند.»

 مدیرعامل بورس انرژی ایران قیاس قیمت فروش برق دولت به صنایع را با قیمت برق در بورس انرژی را قیاس درستی نمی‌داند. او می‌گوید: «قیمت برق صنایع در کشور ما براساس یک قانون مانع‌زدایی از صنعت برق تعیین می‌شود. این مقایسه از اساس ایراد دارد. ما باید اول سازوکاری را که قیمت‌ها تعیین می‌شود، ببینیم. نیروگاه‌ها که به شرکت‌های توزیع برقشان را می‌فروشند، دولت به‌درست یا به‌غلط برایشان گاز را با نرخ پایین حساب می‌کند و براساس این موضوع، برق را با قیمت‌های متناسب با آن خریداری می‌کند.»

 نقوی معتقد است راه‌ سنجش واقعی بودن قیمت برق در بورس شفافیت قیمت کل زنجیره است. او می‌گوید «باید هم آب تحویلی به این نیروگاه‌ها و هم سوختشان چه گاز و چه سوخت مایع با قیمت واقعی باشد و از آن سمت هم این نیروگاه‌ها بتوانند با قیمت آزاد و رقابتی برقشان را بفروشند و دولت کاملاً از این داستان بیرون بیاید. ما این طرح را دادیم؛ ولی برخی از نیروگاه‌های غیردولتی مقاومت و با آن مخالفت کردند.»

 طبق قانون صنایع با مصرف بیش از یک مگاوات موظفند ظرف پنج سال پنج درصد از برق مصرفی‌شان را از تجدیدپذیرها تعیین کنند. اکنون در سال دوم هستیم و صنایع بالای یک مگاوات مکلف به تأمین دو درصدی شده‌اند. موضوعی که از نظر نقوی تأثیر چشمگیری بر حجم معاملات در بورس گذاشته است. او می‌گوید: «تقاضای بازار به‌طور متوسط از عرضهٔ بازار بیشتر است. در تالار برق سبز با یک رشد خوبی نسبت به سال گذشته روبه‌رو بوده‌ایم. تا سوم مهرماه در بازار برق بالغ‌بر ۳۵۷ میلیون کیلووات‌ساعت برق به ارزش هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان معامله شده است. این در‌حالی‌است که در سال گذشته در همین تاریخ ۱۳۶ میلیون کیلووات‌ساعت برق معامله شده بود که حتی اگر فروردین و اردیبهشت سال قبل را در نظر نگیریم، باز هم می‌توان گفت حجم معاملات بیش از دو برابر شده است.» قیمت برق تجدیدپذیر در بورس انرژی به‌شدت جذاب‌تر از قیمت‌های خرید تضمینی است. به‌گفتهٔ نقوی در حال حاضر سرمایه‌گذارانی وارد بازار شدند که فقط درخواستشان تولید برق با هدف عرضه در بورس انرژی است و دنبال خرید تضمینی توسط ساتبا نیستند.  برخلاف تالار برق سبز، معاملات در تالار برق به‌نوعی در انحصار دولت است. حجم سرمایه‌گذاری برای احداث نیروگاه در کشور به‌شدت پایین آمده است و ناترازی برق اکنون به یک‌چهارم حجم مصرف رسیده است. در چنین فضایی یکی از راهکارهای اصلی که از سمت کارشناسان انرژی مطرح می‌شود، خروج دولت از معاملات و آزادسازی قیمت برق است. هرچند که برای آزادسازی قیمت برق، قدم اول اصلاح حامل‌های انرژی مثل گاز و سوخت مایع است. آنچه در بازار بورس سبز رخ‌ داده، نمایی از یک بازار شفاف و کاملاً رقابتی است؛ فضایی که سرمایه‌گذاری و معاملات در این بخش را دوچندان کرده است.