درحالی‌که وزیر نیروی دولت چهاردهم، نه در زمان دفاع در جلسۀ رأی اعتماد و نه پس از آن، برنامۀ مشخصی در زمینۀ رفع چالش آب در بخش‌های مرتبط با وزارتخانۀ متبوعش اعلام نکرده است، سخنگوی صنعت آب، رفع ناترازی آب و بهبود محیط کسب‌وکار صنعت را از اهم برنامه‌های وزیر نیرو اعلام می‌کند.

«عیسی بزرگ‌زاده» در نشست خبری روز گذشته، اعلام کرد که وزارت نیرو اجرای برنامۀ هفتم را آغاز کرده و آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های آن نیز در دست تدوین است: «وزارت نیرو اجرای برنامۀ هفتم را آغاز کرده و آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های آن نیز در دست تدوین است. رفع ناترازی آب و بهبود محیط کسب‌وکار صنعت، از اهم برنامه‌های وزیر نیرو است. اگر آب را دو کفۀ تأمین و مصرف بدانیم، بخش تأمین دارای دو بخش آب‌های متعارف و نامتعارف است که آب‌های متعارف شامل آب‌های سطحی و زیرزمینی و بخش آب‌های نامتعارف شامل پساب و دریا می‌شود. مصرف نیز شامل بخش‌‎های کشاورزی، شرب، بهداشت، خدمات و صنعت است که البته نیازهای محیط‌زیست، هرچند در ردیف مصارف آب نیست، ولی در این بخش قرار دارد.»

 قدامات غیرسازه‌ای در دستور

به گفتۀ بزرگ‌زاده، بهبود شرایط کسب‌وکار صنعت، دامنه‌ای از اقدامات غیرسازه‌ای را دربر می‌گیرد؛ این مهم از تقویت منابع انسانی تا نهادسازی، اصلاح ساختار اقتصادی، بهبود استانداردها و به‌کارگیری روش‌ها و فناوری‌های نوین را شامل می‌شود: «در مجموع اقدامات سازوکاری و غیرسازه‌ای، سیستم‌دهی را هدف قرار می‌دهد که این مسئله در برنامۀ وزیر نیرو به‌طور برجسته دیده شده است؛ چون به‌کارگیری روش‌های غیرسازه‌ای با هزینۀ کم، بهبودهای کلان ایجاد می‌کند.»

سخنگوی صنعت آب، با ارائۀ گزارشی از میزان بارش‌ها و حجم مخازن سدهای کشور توضیح داد: «متوسط بارش‌های کشور تاکنون ۲۵۰ میلی‌متر بوده که ۲ درصد نسبت به دورۀ بلندمدت بهتر است. البته باید توجه داشت که متوسط کشوری، معیار خوبی برای سنجش نیست و باید مسائل آب را در مقیاس محلی بررسی کنیم؛ چرا که بارش خوب مناطق جنوبی سیستان، به کار مشهد یا تهران نمی‌آید. ۱۰ استان کشور کمتر از نرمال بارش دریافت کرده‌اند. خراسان رضوی، تهران و البرز، جزو استان‌هایی هستند که بارش کمتری داشته‌اند، اما بااین‌حال وزارت نیرو با همراهی شهروندان در مدیریت مصرف، آب موردنیاز را تأمین خواهد کرد. میزان پرشدگی مجموع سدهای کشور، حدود ۵۰ درصد است. میزان ورودی آب سدهای کشور، ۴۱ میلیارد و ۴۵۰ میلیون مترمکعب و میزان خروجی سدها نیز ۳۷ میلیارد و ۵۷۰ مترمکعب است.»

 بهبود وضعیت سدها

به گفتۀ بزرگ‌زاده، درصد پرشدگی ۱۳ سد حوضۀ آبریز ارومیه، ۲۰ درصد است که نسبت به سال گذشته ۲۶ درصد بهتر است. مجموع ۵ سد تهران نیز با ۵۳۵ میلیون مترمکعب آب، دارای ۲۸ درصد پرشدگی است که ۲۴ درصد نسبت به سال گذشته از وضعیت بهتری برخوردار است: «وضعیت سد «دوستی» در خراسان رضوی، نسبت به گذشته بهتر است، ولی ۱۵ درصد پرشدگی دارد. سدهای زنجیرۀ کارون نیز وضعیتی مشابه سال گذشته دارد؛ سد «دز» ۱۲ درصد نسبت به سال قبل پرشدگی بیشتری دارد و سد «کرخه» نیز با ۵۳ درصد پرشدگی، از وضعیت نسبتاً خوبی برخوردار است. چاه‌نیمه‌های سیستان با ۱۷ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته وضعیت بهتری دارد و سدهای جنوب این استان نیز به مدد بارندگی خوب رخ‌داده، دارای ۹۷ درصد پرشدگی است.»

هم‌زمان با ارائۀ گزارش از سوی سخنگوی صنعت آب کشور، مرکز پژوهش‌های مجلس هم گزارشی از شاخص‌های کلان بخش آب در سه‌ماهۀ نخست سال ۱۴۰۳ ارائه داد. بر اساس این گزارش، پاییز سال گذشته گرم‌ترین فصل پاییز ثبت‌شده بوده و میانگین دمای فصل زمستان سال گذشته هم نسبت به بلندمدت بیشتر بود. سال آبی جاری را می‌توان یکی از سال‌های آبی گرم محسوب کرد و بر اساس پیش‌بینی‌های سازمان جهانی هواشناسی، این روند در چهار سال پیش‌رو همچنان پابرجا خواهد بود: «بررسی اهم شاخص‌های آب و هواشناسی در سه‌ماهۀ اول سال ۱۴۰۳، نشان‌می‌دهد که میانگین بارش کل کشور نسبت به سال قبل از آن، ۱۰۶ درصد و نسبت به میانگین بارش بلندمدت فصول بهار، ۶۷ درصد افزایش داشته است. متأثر از بارش‌های مناسب بهاری، حدود ۴۲ درصد از حجم بارش سال نرمال آبی طی همین فصل رخ داده که این میزان بر اساس آمار بلندمدت بارش فصل بهار، یک‌چهارم است.»

بر اساس این گزارش، در ۹ماهۀ اول سال آبی (۱۴۰۳-۱۴۰۲)، اول مهرماه سال ۱۴۰۲ تا پایان خردادماه سال ۱۴۰۳، میانگین بارش در کشور ۲۴۲ میلی‌متر بوده که نسبت به میانگین بلند‌مدت، ۲ درصد رشد داشته است. در واقع کشور در فصل بهار با بارش‌های قابل‌توجه در اکثر مناطق مواجه بوده و به‌جز مناطقی از شمال غرب و نواحی پراکنده واقع در دامنۀ جنوبی البرز، سایر مناطق با شرایط عمدتاً نرمال و ترسالی مواجه شده‌اند. در این فصل میانگین دمای هوای کشور همچنان افزایشی بوده، اما میزان افزایش نسبت به دو فصل قبل از آن چشمگیر نیست: «با وقوع بارش‌های مطلوب بهاری، درصد پرشدگی سدهای کشور با افزایش ۹درصدی نسبت به مدت مشابه سال آبی قبل از آن همراه بوده و حجم ذخایر سدهای کشور تا پایان بهار، به حدود ۳۴ میلیارد مترمکعب رسیده است. تولید برق‌آبی نیز در سه‌ماهۀ نخست بهار، روندی افزایشی داشته و به‌طور متوسط ۷.۱ درصد از سهم کل تولید برق کشور را شامل شده است. همچنین وضعیت عمدۀ سدهای کشور در شرایط مطلوبی قرار گرفته و باتوجه‌به افزایش درصد پرشدگی سد دوستی و چاه‌نیمه‌های سیستان، می‌توان سالی فارغ از تنش آبی در شمال استان سیستان‌وبلوچستان را صرفاً با اتکا به منابع آب چاه‌نیمه‌ها انتظار داشت. همچنین سد دوستی نیز طی سال‌جاری، می‌تواند سهم خوبی در تأمین آب شرب کلان‌شهر مشهد داشته باشد. علاوه‌بر حاکم‌بودن شرایط ترسالی در اکثر نقاط ایران، در سراسر کشور افغانستان شرایط ترسالی و نرمال حاکم بوده و این کشور بر اساس پارامترهای آب‌وهوایی، در شرایط مطلوبی قرار گرفته است.»

 ترسالی اندک در شمال غرب

این گزارش می‌گوید: «در حوضۀ آبریز ارس در شمال غرب کشور نیز شرایط نرمال و ترسالی خفیف حاکم بوده که نقش مهمی در تداوم جریان نرمال این رودخانه دارد. متأثر از شرایط عمدتاً نرمال در سطح کشور عراق و شرق ترکیه، نه‌تنها ظرفیت آب‌دهی رودخانه‌های دجله و فرات در وضعیت مطلوب قرار گرفته، بلکه احتمال رخداد توفان‌های گردوخاک با منشأ خارجی در مناطق غرب و جنوب غربی ایران نیز نسبت به چند سال گذشته کاهش خواهد یافت. مجموع اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای بخش آب بر اساس قانون بودجۀ سال ۱۴۰۳، بیش از ۴۸۰ هزار میلیارد ریال بوده که طی فصل بهار، تخصیص اعتباری برای این بخش صورت نگرفته است.»

به‌جز استان کرمان با شرایط نرمال و استان فارس که با کاهش جزئی دما نسبت به میانگین بلندمدت بهار مواجه شده‌اند، سایر استان‌ها افزایش دمای ۰.۰۱ تا ۱.۵ درجۀ سلسیوس نسبت به میانگین بلندمدت فصل بهار را تجربه کرده‌اند: «افزایش دما در مناطق شمال غرب، غرب و نوار ساحلی شمال کشور، بیشتر از سایر مناطق بوده است و در این میان استان گیلان با افزایش ۱.۵ درجۀ سلسیوس نسبت به میانگین، در صدر قرار دارد. باتوجه‌به اینکه پاییز سال گذشته گرم‌ترین فصل پاییز ثبت‌شده بوده و میانگین دمای فصل زمستان سال گذشته هم نسبت به بلندمدت بیشتر بود، سال آبی جاری را می‌توان یکی از سال‌های آبی گرم محسوب کرد. باتوجه‌به پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته توسط سازمان جهانی هواشناسی، این روند در چهار سال پیش‌رو همچنان پابرجا خواهد بود و لذا تجربۀ دمای فصلی بالاتر از میانگین در فصول آتی نیز مورد انتظار است.»

 تولید برق‌آبی کشور در بهار

طبق اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس، در فصل بهار مجموع تولید برق‌آبی کشور معادل ۷ هزار و ۶۸ هزار مگاوات‌ساعت و سهم تولید برق‌آبی از کل تولید برق کشور، به طور متوسط ۷.۱ درصد بوده است. در ماه‌های فصل بهار، میزان تولید برق‌آبی روندی روبه‌رشد داشته؛ به‌طوری که از ۱ هزار و ۵۱۱ هزار مگاوات‌ساعت در فروردین‌ماه، به ۳ هزار و ۲۹۳ هزار مگاوات‌ساعت در خرداد افزایش یافته است. روند افزایشی میزان تولید و سهم برق‌آبی از کل تولید برق کشور، متأثر از روند افزایشی دما در ماه‌های بهار و رشد تقاضا از یک سو شرایط به نسبت مطلوب حجم مخازن سدهای کشور نسبت به مشابه سال گذشته از سوی دیگر است.