تاریخ ادبیاتی که پورگشتال نوشت، مرجعی شد برای اروپاییان دیگری که خواستند تاریخ ادبیات ایران را بنویسند.

برت فراگنر

مطالعات ایران‌شناسی در اتریش، سنتی درازدامن است و پیشینه‌اش، اگر مبنا و معیار را تأسیس فرهنگستان علوم اتریش در نظر بگیریم، ١٧٧ساله است. نهادی که آن را «یوزف فون هامر-پورگشتال» (Joseph von Hammer-Purgstall) پایه گذاشت که یکی از پرکارترین شرق‌شناسان آلمانی‌زبان به‌شمار می‌آید؛ هرچند از یاد نبریم نامگذاری رشته‌ای با نام ایران‌شناسی به سدۀ بیستم بازمی‌گردد که «برت فراگنر» (Bert G. Fragner) در سال ۲۰۰۳ مؤسسۀ ایران‌شناسی آکادمی علوم اتریش (Institute for Iranian Studies at the Austrian Academy of Sciences) را پایه گذاشت.

اما آنچه او را به مشرق‌زمین سنجاق می‌کند، دو سال پیش از پیروزی انقلاب فرانسه است که به «آکادمی شرقی» رفت و به فراگيرى ترکى، عربى و فارسى پرداخت؛ چنان‌که در هفده‌سالگى به زبان ترکى با سفير عثمانى در وين گفت‌وگو کرد. نخستين کار علمى مهم او همکارى در بازچاپ «فرهنگ عربى، ترکى و فارسیِ» فرانسیس منينسکی بود. اما وقتی ۴٢ساله بود، چون مترجم رسمى زبان‌های شرقی در دربار اتریش شد، در ديدارهاى رسمیِ ميرزا ابوالحسن‌خان ايلچى با سران دولت‌هاى اروپايى حضور داشت. 

نخستین خدمتش به جهان ایران‌شناسی، ترجمۀ منظوم «ديوانِ» حافظ به آلمانى برای نخستین‌بار در سال ١٨١٢ بود که تأثیری شگرف بر گوته گذاشت و منتج به «دیوان شرقی-غربیِ» او شد. او همچنین «تذکرةالشعرا»ی دولتشاه سمرقندى را در سال ١٨١٨ و بعدتر «اطواق‌الذهبِ» زمخشری، هزارویک‌شب و تاریخ وصاف را به آلمانی برگرداند. او چندسال پس از ترجمۀ دیوان حافظ، نخستین تاریخ ادبیات فارسی به زبان آلمانی را نگاشت که Geschichte der schönen Redekünste Persiens یا همان «تاریخ سخنوری زیبای ایران» نام داشت و تا امروز نیز از مهمترین آثار دربارۀ ادبیات فارسی است که با وجود همزمانی با روزگار فتحعلی‌شاه قاجار و عهدنامۀ گلستان و مصادف با شروع افول قلمروی زبان فارسی، اتفاقی مهم محسوب می‌شود. او چنان دلبستۀ زبان فارسی و فرهنگ ایرانی بود که پیش از درگذشت در ٨٢ سالگی، خواست ابیاتی از حافظ سعدی بر سنگ مزارش حک شود.

پورگشتال در تمامی زمینه‎‌هایی که دست به تألیف زد، راهگشای نه‌فقط ایران‌شناسان اتریشی که ایران‌شناسان اروپایی شد. حال قرار است ساعت پنج عصر امروز (چهارشنبه، نهم خرداد)، به‌مناسبت دویست‌وپنجاهمین زادروزش، همزمان با مجموعه‌برنامه‌هایی که دولت اتریش در کشورهای مختلفِ مرتبط با او برگزار می‌کند، هفتصدوچهل‌وسومین شب از سلسلۀ شب‌های بخارا به بررسی زندگی و آثار این ایران‌شناس بزرگ اتریشی اختصاص یابد تا اهمیت او به‌عنوان مترجم قرآن و دیوان حافظ و‌ همچنین مشارکتش در انتشار و فهم ادبیات اسلامی در کشورهای آلمانی‌زبان مورد توجه قرار گیرد. این بزرگداشت با همکاری انجمن فرهنگی اتریش در تهران، در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به نشانی میدان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج (کاشانک)، نرسیده به سه‌راه آجودانیه، شمارۀ ٢١٠ برپا می‌شود.