درختان در بیش از 4 خیابان بلند در اصفهان نورپردازی شدند. روندی که از ابتدای دهه نود آغاز شده و به نظر می‌رسد که به تعداد بیشتری از خیابان‌های شهر نیز سرایت کند. درحالی که گفته شده بود، لامپ‌های ال ای دی، تنها درختان سوزنی برگ در خیابان‌های این شهر را منور می‌کنند اما در روزهای گذشته مسافران به این شهر خبر از نورانی شدن درختان کاج و توت و چنار در خیابان‌های کمال اسماعیل، انقلاب، استانداری و محورهای کنار رودخانه و خیابان چهارباغ می‌دهند. برگ‌ درختان در این شهر هنگام غروب، 5 ثانیه بنفش می‌شوند، 5 ثانیه آبی و بعد هم سبز. با اینکه نورپردازی درختان چند سالیست به دلیل آسیب به پرندگان و حشرات و رشد درختان در پایتخت ایران متوقف شده است اما به نظر می‌رسد که کلان‌شهرهای دیگر هنوز بر آن اصرار دارند.

نورپردازی درختان در شهر اصفهان اولین بار در اواسط دهه نود آغاز شد. سازمان زیباسازی شهرداری اصفهان در سال 94 درختان خیابان فیض در این شهر را نورانی کرد. در ویدیویی که این سازمان در فضای مجازی منتشر کرده است، مشخص می‌شود که پروژکتورهای بنفش و نارنجی رنگی در چند سانتی‌متری درختان خیابان فیض بنا شدند و درختان را مجبور به تحمل این نور می‌کنند. یک سال بعد، هم سازمان زیباسازی به دنبال استقبال مردم از این نورپردازی اقدام به نورانی کردن خیابان بیدآبادی می‌کند. خیابان بیدآبادی یکی از محله‌های قدیمی شهر اصفهان است که به گفته مدیرعامل وقت سازمان زیباسازی با 156 پروژکتور به صورت دفنی با طیف رنگی rgb با 16 میلیون رنگ متنوع نورپردازی شد. پروژه‌ای که به گفته مهدی بقایی در راستای تبدیل شهر اصفهان به شهر شب ایجاد شده است. در سال‌های اخیر بارها پیرامون تاثیر انوار رنگی بر درختان و محیط زیست پیرامون آن‌ها مطالبی منتشر شده است. حامد میرزاخلیل، پژوهشگر آلودگی نوری معتقد است که نورپردازی باعث می‌شود که درختان حس کنند، هنوز طول روز کم نشده است و همچنان تابستان است: «به همین دلیل هم فرآیند خزان درختان با تاخیر اتفاق می‌افتد و متاسفانه گاه شاهد آن هستیم که تا پایان آذر روی درختان چنار همچنان برگ سبز وجود دارد. طبیعتاً با این روال فصل شکوفه‌زنی هم چند ماه عقب می‌افتد و در نهایت به تدریج باعث مرگ درخت می‌شود.» اما این تنها درختان نیستند که بر اثر آلودگی نوری، آسیب می‌بینند، بلکه پرندگان و حشراتی که روی درختان زیست می‌کنند هم از این نور در امان نیستند. مهسا هاشمی، پژوهشگر پرنده‌نگری که در موسسه آوای بوم فعالیت می‌کند، معتقد است که دو دسته پرنده روز فعال و شب فعال وجود دارند و پرندگان روز فعال در تاریکی شب به دنبال جایی برای پنهان شدن می‌گردند: «وقتی ما نورپردازی می‌کنیم، ساعت زیستی پرنده را مختل می‌کنیم و پرنده نمی‌تواند جایی پنهان شود و حتی اگر لانه‌سازی کرده باشد، فضا را برای پرندگان شب فعال مهیا می‌کنیم تا دست به شکار آن‌ها بزنند.» او می‌گوید انواع دیگری از پرندگان هم حشره خوار هستند: «اطراف نورهایی که در پیاده‌روهای کنار درختان و در اطراف درختان نصب می‌شود، حشرات زیادی وجود دارند، حشرات روز فعال که حشره‌خوار هستند هنگام شب استراحت نمی‌کنند؛ زیرا غذا به فراوانی اطراف نورها وجود دارد. این باعث آسیب به پرنده روزفعال می‌شود و چرخه زیستی‌اش بهم می‌خورد و زمان مهاجرتش نیز تغییر می‌کند.» هاشمی می‌گوید نور زیاد پرنده را گیج می‌کند و مسیریابی مهاجرت پرندگان مختل می‌شود، بسیاری از پرندگان به همین دلیل نابود می‌شوند.
انتقادات به فراخوانی بی‌نتیجه ختم شد
منتقدان به نورپردازی درختان در سال‌های اخیر کم تعداد نبودند. آن‌ها توانستند چراغ‌ چنارهای خیابان ولیعصر را خاموش کنند. چراغ‌هایی که البته در اصفهان روزبه‌روز نورانی‌تر می‌شوند و به گفته هاشمی: «به نظر می‌رسد که بر تعداد خیابان‌هایی که درختان نورانی دارند، روزبه‌روز افزوده می‌شود.» او می‌گوید منتقدان آلودگی نوری، در سال‌های اخیر بارها به شهرداری اصفهان رفت‌ و آمد کردند و پیشنهاد دادند تا دست کم، درختان قدیمی‌تر که مامن پرندگان بیشتری هستند، نورانی نشوند: «درختان یکی در میان نورپردازی شوند، یا دست کم این اتفاق تنها در یک خیابان رخ دهد و از طیف‌نورهایی استفاده شود که تاثیر کمتری روی سلامت موجودات زنده دارد.» طیف رنگی که او مثال می‌زند، رنگ‌های گرمی مانند قرمز و نارنجی است. کوروش محمدی، رئیس سابق کمیسیون محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر اصفهان نیز می‌گوید در 4 سال گذشته چندباری از طریق کمیسیون محیط زیست به سازمان پارک‌ها و سازمان زیباسازی که متولی نورپردازی درختان است، اعتراض شده است: «یک دیدگاه می‌گوید، این نورپردازی‌ها موجب برهم زدن تعادل بیولوژیکی و خواب درختان می‌شود و دیدگاه دیگر می‌گوید، استفاده از رنگ‌های خاص مشکل ساز نیستند.» با این حال او می‌گوید در این سال‌ها هیچکس پاسخ علمی درستی به شورای شهر اصفهان نداده است که آیا نورپردازی برای درختان ضرر دارد یا نه: «محیط زیست ورود نکرد و سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری که مسئول صیانت از فضای سبز است به نوعی ابراز بی‌خطری کردند و گفتند این نورپردازی‌ها ضرری ندارد.» محمدی می‌گوید تنها اقدامی که در سال‌های اخیر در شهرداری اصفهان صورت گرفته است، این بوده که نورپردازی از حالت شبانه‌روزی خارج شود و تنها هنگام تاریکی هوا چراغ‌ها روشن می‌شوند. شاید بالاگرفتن انتقادات نسبت به نورانی شدن درختان اصفهان بود که شهرداری این شهر مجاب شد تا فراخوانی درباره بررسی تاثیرات نورپردازی بر فضای سبز و اکوسیستم در این شهر برگزار کند. اسفند سال گذشته پیرامون این فراخوان اطلاع‌رسانی شد اما به نظر می‌رسد که نتایج آن هنوز منتشر نشده است. موضوعی که محمدی هم آن را تایید می‌کند: «نتایج مطالعات هنوز مشخص نشده است، با این حال ما امیدواریم شورای جدید پیگیر این موضوع باشد.»
درختان پهن برگ هم نورانی می‌شوند
با این وجود احمدرضا مصور، عضو فعلی کمیسیون محیط زیست و خدمات شهری اصفهان شورای شهر اصفهان که پیشتر معاون خدمات شهری، شهرداری اصفهان هم بوده است، می‌گوید بنا بر اطلاعاتی که داشته طیف نوری چراغ‌هایی که پای درختان دفن می‌شدند، برای آن‌ها مضر نبوده است: «مگر اینکه تازگی آن‌ها تغییر داده باشند، همچنین در گذشته توجه می‌شود که تنها درختان سوزنی برگ که مقاومت بالایی دارند، نورپردازی شوند.» با این حال مشاهدات میدانی خبرنگار روزنامه پیام ما از خیابان‌های اصفهان نشان می‌دهد که در هفته‌های اخیر درختان پهن‌برگی چون چنار هم در اصفهان با انواع طیف‌های نوری، رنگی شدند. مساله‌ای که مصور هم آن را تایید می‌کند و می‌گوید: «اخیرا من هم در بعضی خیابان‌ها دیدم که درختان پهن برگ هم نورپردازی شدند. قاعدتا ما باید استدلال‌های سازمان زیباسازی را درباره این سبک نورپردازی و توسعه آن بشنویم.» او معتقد است که اول بار و بعد از نورپردازی اطراف گلستان شهدای اصفهان، نورپردازی درختان و خیابان‌ها هم رونق پیدا کرده است و این روزها چشمه‌های نوری که از پایین به بالا نور می‌تابانند، برای نورپردازی درختان در این شهر به کار گرفته شدند.
علمی نیست
اما این گزاره که بعضی از طیف‌های نوری آسیبی به درختان وارد نمی‌کنند از نظر حامد میرزاخلیل علمی و پذیرفته نیست. او می‌گوید این مساله در هیچ ژورنال علمی پذیرفته شده نیست و مانند تولید علم است: «نور این ال ای دی‌ها هر 5 ثانیه یکبار تغییر می‌کند و به درخت فرصت نمی‌دهند که بتواند تنش را رفع کند.» او همچنین به میکروارگانیسم و ماکروارگانیسم‌هایی که در درخت زندگی می‌کنند، اشاره می‌کند و می‌گوید این تغییر طیف می‌تواند روی آن‌ها نیز موثر باشد. اینکه سوزنی برگ‌ها تاثیر کمتری از نورها می‌گیرند، موضوع دیگریست که میرزاخلیل آن را تشریح می‌کند. او می‌گوید درختانی که خزان دارند دو عامل تغییر طول روز و تغییر دما آن‌ها را متوجه خواب زمستانی‌ می‌کند: «درختانی که خزان ندارند احتمالا از این نورها که چرخه زیستی درخت را بهم می‌زند، آسیب کمتری ببینند.»
تمایل مردم اصفهان به نورپردازی درختان؟
مهسا هاشمی می‌گوید بارها و بارها در جلسات شهرداری به او گفته شده که مردم با شهرداری تماس می‌گیرند و می‌خواهند که شهرداری نورپردازی درختان را از سر بگیرد. موضوعی که مصور هم روی آن تاکید دارد و می‌گوید بعد از تبدیل شده رودخانه زاینده رود به رودخانه‌ای فصلی، شهرداری به دنبال ایجاد لذت بصری در شهر بود و چه چیزی بهتر از نورپردازی خیابان‌ها. گفته‌هایی که البته هیچ پژوهش و نظرسنجی مردمی درباره‌اش منتشر نشده است. میرزاخلیل اما موافق این موضوع که مردم خواستار نورپردازی درختانند نیست. او می‌گوید هیچ شهروندی در قدم اول از شهرداری‌اش نخواسته تا درختی را نورپردازی کند و این از اساس ایده‌ شهرداری‌ها بوده تا بتوانند شهرهای خاکستری را از این طریق از بین ببرند: « شهر که اتاق نقاشی نیست. همین الان در نورپردازی‌ها از نور بنفش و قرمز استفاده می‌کنند، در روانشناسی رنگ‌ها، بنفش نماد ترس و شک و افسردگی است، این رنگ‌ها خودشان ظن و بدگمانی در دل شهروندان ایجاد می‌کنند، شهرداری به چه مجوزی این آشوب را در ذهن شهروندان ایجاد می‌کند؟»