در تقویم ما، روز ۱۵ اسفندماه به‌عنوان «روز درختکاری» نامگذاری شده و آغازین روز «هفته منابع طبیعی» است. هدف از انتخاب روز ملی درختکاری و هفته منابع طبیعی، اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی و حساس‌سازی در زمینه نقش و اهمیت منابع طبیعی و تشویق مردم و بهره‌برداران محلی بر استفاده درست و اصولی از این منابع و اجتناب از تخریب منابع طبیعی و محیط‌زیست است؛ زیرا هرگونه تخریب منابع و یا صدمه‌ای که به طبیعت وارد شود، بازخورد آن و تأثیرات منفی ناشی از آن متوجه خود مردم و بهره‌برداران محلی خواهد شد. بروز انواع بحران‌های محیط‌زیستی (گرمایش جهانی، تغییراقلیم، فرسایش خاک، هجوم ریزگردها، بحران کم‌آبی، خشک شدن دریاچه‌ها و تالاب‌ها و رودخانه‌ها، از دست رفتن تنوع زیستی و بروز سیل و زمین لغزش و…) شاهدی بر این مدعاست.

معمولاً در هفته منابع طبیعی، مردم و دانش‌آموزان و علاقه‌مندان و فعالان محیط‌زیست بسیج می‌شوند و اقداماتی برای نهالکاری صورت می‌گیرد (براساس گزارش مسئولین ذی‌ربط، سالی چند صد میلیون نهال کاشته می‌شود)، ولی معلوم نیست چه اقدامی برای حفظ و نگهداری آنها تا استقرار کامل درخت صورت می‌گیرد؟ چه‌بسا اکثر آن نهال‌ها خشک می‌شوند و درنتیجه، هم منابع به هدر می‌روند (منابعی که صرف تولید نهال و کاشت آن شده) و هم زحمت دانش‌آموزان و فعالان محیط‌زیست بی‌نتیجه می‌ماند.

جالب است که در آموزه‌های دینی ما، از پیامبر اکرم(ص) نقل شده «هر کس درختی را بکارد و آن درخت به ثمر برسد، خداوند در بهشت به آن شخص یک درخت عطا می‌کند»؛ یعنی اگر نهال کاشته‌شده، خشک شود، هیچ‌گونه اجر اخروی ندارد. (انواع مختلف ثمرات درخت نظیر میوه دادن و یا محصولات فرعی آن و یا سایه‌اندازی داشته باشد که برای استراحت رهگذری مناسب باشد و یا به حفظ آب و خاک کمک کند و یا پناهگاه حیات‌وحش باشد و یا ترسیب کربن و تولید اکسیژن و یا …).

سؤال مهم این است که مردم عادی چه نقشی در حفظ و احیای منابع طبیعی دارند؟

عقل سلیم حکم می‌کند که «پیشگیری بهتر از درمان است!» بنابراین، همه مردم باید تلاش کنند منابع طبیعی تجدیدشونده (جنگل‌ها، مراتع، بیابان‌ها، دریاچه‌ها، تالاب‌ها و…) به‌درستی حفظ شوند و تحت بهره‌برداری اصولی و پایدار قرار گیرند. یعنی نه‌تنها خود مردم، منابع طبیعی و محیط‌زیست را تخریب نکنند بلکه مانع تخریب آنها توسط دیگران شوند و چنانچه اجرای پروژه‌های عمرانی (زیرساختی) دولتی و یا احداث کارخانجات و یا شهرک‌های صنعتی توسط بخش خصوصی سبب تخریب محیط‌زیست می‌شود و اثرات سوء زیست‌محیطی (کوتاه‌مدت و بلند‌مدت) دارد، مانع این قبیل اقدامات شوند، نسبت به محیط اطراف خود بی‌تفاوت نباشند و برای حفظ محیط‌زیست و منابع طبیعی مطالبه‌گری کنند؛ زیرا این منابع، امانت آیندگان و نسل‌های بعدی در نزد ما هستند (مفهومی که در ادبیات جهانی تحت‌عنوان «توسعه پایدار» مطرح است).

تغییر سبک زندگی شهری و آپارتمان‌نشینی سبب شده است رابطه عاطفی و روحی بین کودکان و درختان و حیوانات قطع شود و درنتیجه حساسیت نسل جدید برای دلبستگی و عشق ورزیدن به طبیعت و محیط‌زیست و حتی انگیزه بعضی از آنها در حفظ محیط‌زیست کمرنگ شده است (در گذشته، در خانه‌های ویلایی، معمولاً درختی بود و حیواناتی در حیاط خانه نگهداری می‌شدند که به‌راحتی در دسترس کودکان بودند و منافع حاصل از آنها برای کودکان ملموس بود).

از طرف دیگر، به‌دلایل مختلف، سرمایه اجتماعی ضعیف شده است و درنتیجه بی‌اعتمادی بین مردم زیاد شده، روحیه همدلی و مسئولیت‌پذیری ضعیف شده و روحیه مشارکت مردم برای انجام کارهای خیر و عام‌المنفعه کمرنگ شده است. بدیهی است تا اعتمادسازی نشود و سرمایه اجتماعی تقویت نشود، نمی‌توان انتظار داشت مردم در زمینه حفظ منابع طبیعی و محیط زیست مشارکت فعال و مؤثری داشته باشند. درصورتی‌که نیاکان خردمند ما معتقد بودند «دیگران کاشتند و ما خوردیم، ما بکاریم تا دیگران بخورند.»

خوشبختانه اخیراً مؤسساتی (استارتاپ‌ها و یا تشکل‌های مردم‌نهاد و یا مؤسسات خیریه و یا شرکت‌های بخش خصوصی) به عرصه درختکاری وارد شده‌اند و مردم عادی علاقه‌مند به طبیعت را تشویق می‌کنند تا از پلتفرم آنها استفاده کنند برای نهال‌کاری و صدور شناسنامه برای آن نهال به‌نام خود ایشان (با ذکر آدرس و محل کاشت نهال) و در قبال پرداخت هزینه‌های کاشت و نگهداری درخت، مسئولیت حفظ نهال و استقرار کامل آن و تبدیل شدن آن به یک درخت مثمر به‌عهده آن مؤسسه است. فرد بانی (حامی) کاشت درخت، درصورت تمایل، می‌تواند به آدرس ذکرشده در شناسنامه درخت مراجعه کند و از وضعیت آن درخت مطلع شود و به آن عشق بورزد.

انتظار می‌رود بخش آموزش و ترویج دستگاه‌های دولتی ذی‌ربط، مراکز علمی و پژوهشی، صاحب‌نظران، رسانه‌ها، فعالان محیط‌زیستی، تشکل‌های مردم‌نهاد (NGOs)، سلبریتی‌ها، مؤسسات خیریه و مراکز مذهبی نسبت به تولید محتوا و اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی در حوزه نقش و اهمیت منابع طبیعی و محیط‌زیست (به‌خصوص معرفی خدمات اکوسیستمی و خدمات غیربازاری و غیرتجاری منابع طبیعی و محیط‌زیست) اقدام کنند و از هر فرصت مغتنمی برای تشویق مردم عادی و همچنین، بهره‌برداران محلی برای حفظ و احیای منابع طبیعی استفاده کنند.