اهالی روستاهای پایین‌دست کوه شیور از انفجارهای مدام گله دارند. سال‌هاست در چند کیلومتری محل زند‌گی‌شان معدن اکتشاف می‌شود، ماشین‌آلات سنگین می‌آیند و آرامش‌شان را به هم می‌زنند. کوه شیور تنه به تنه منطقه حفاظت‌شده ارسباران قرار گرفته و کوهی است تاریخی که تمام نقاط آن را پهنه‌های معدنی گرفته. روستای انجرد چسبیده به معدن مس مهراصل است و روستای زندآباد که حالا در سه کیلومتری‌اش درخواست اکتشاف معدن صادر شده، پایین‌دست معدن مهراصل قرار گرفته است. در چندکیلومتری روستای جوبند، معدن آهن قرار دارد و روستای مزرعه هم نزدیک معدن مس مزرعه است. روستاهای صومعه و گاودل هم وضعیت بهتری ندارند و حالا کوهستان شیور تکه‌تکه شده است. وضعیت برداشت از این منطقه درحالی‌است که پنج سال قبل آنجا به‌عنوان منطقه شکارممنوع اعلام شد تا بتوانند آن را در آینده به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده به ثبت برسانند، اما حالا «عبدالرضا کلانتری»، رئیس اداره محیط‌زیست اهر، به «پیام‌ما» می‌گوید این پهنه دیگر امکان ثبت به‌عنوان منطقه حفاظت‌شده را ندارد؛ چراکه زمین‌های آن منطقه به‌عنوان پهنه معدنی ثبت شده‌اند. «ما در محیط‌زیست کاری نمی‌توانیم انجام دهیم. منطقه شکارممنوع مانند مناطق چهارگانه نیست که امکان معدن‌کاوی در آن نباشد. در مناطق شکارممنوع معدنکاوی مشکلی ندارد و وقتی درخواستی داده می‌شود، باتوجه‌به شرایط کشور پذیرفته می‌شود و ما هم تنها کاری که می‌توانیم انجام دهیم، این است که این معادن کمترین آسیب را به‌همراه داشته باشند.»

او می‌گوید این مناطق هرچند در فاصله کمی با منطقه حفاظت‌شده ارسباران قرار دارند، اما به‌دلیل ثبت پهنه‌های معدنی امکان تبدیل منطقه از شکارممنوع به ثبت‌شده وجود ندارد. «ما علاقه‌ای به دادن مجوزهای معدنی نداریم، اما براساس قانون چاره‌ای جز این نیست. قانون معادن دست‌وپای ما را دراین‌باره بسته. از طرفی اغلب معادن قبل از آنکه اینجا منطقه شکارممنوع شود، مجوز گرفته‌اند و با آنکه ما فقط شش کیلومتر با ارسباران فاصله داریم، بر مبنای قانون نمی‌توانیم جلوی معدن‌کاری در این منطقه را بگیریم.»

فاجعه سد باطله معدن مس انجرد

معدن مس انجرد در سال‌های گذشته یکی از معادن پرحاشیه منطقه بود. سد باطله معدن مشکل داشت  و معدن و کارخانه کنسانتره مس انجرد با حکم قضائی به‌دلیل خطرناک بودن پسابش با شکایت سازمان حفاظت محیط‌زیست، در آستانه تعطیلی قرار گرفت. همچنین، شورای روستای زندآباد (روستای پایین‌دست معدن) با صدور بیانیه‌ای تحت‌عنوان «ظلم معدن مس مهراصل (انجرد) به تمامی‌ساکنان منطقه» اعلام کرد: «به‌دلیل رانش زمین، مواد شیمیایی و اسیدی سد باطله معدن انجرد به رودخانه زندآباد سرازیر شده و از روستاهای ابللو، ابریق، آذغان و… عبور کرده و به رودخانه اهرچایی راه یافته است؛ این رودخانه تا مشگین‌شهر امتداد دارد.» این معدن در سال ۱۳۸۷ مشغول به فعالیت شد و مشکلاتش در سال‌ ۱۴۰۰ عیان شد. 

«حسن جدیدی»، رئیس شورای روستای زندآباد که آن روزها را به یاد دارد، حالا به «پیام‌ما» می‌گوید «زندآباد یک‌هزار و ۱۰۰ نفر جمعیت و ۳۵۰ خانوار دارد که وضعیت زندگیشان تحت‌تأثیر معدن‌کاوی‌ها قرار گرفته. آنها تیشه به ریشه طبیعت بکر منطقه زده‌اند. هر اداره تقصیر را بر گردن دیگری می‌اندازد و در این میان، در فاصله چندکیلومتری هر روستا یک معدن مشغول به کار است. سد باطله معدن مس گرفتاری‌های بسیاری برای ما ایجاد کرد، اما ممکن است این آلودگی و تخریب باز هم تکرار شود.»

او و اهالی روستاهای دیگر که در ۴-۵ کیلومتری یکدیگر قرار دارند، بارها با محیط‌زیست، منابع‌طبیعی و سایر ارگان‌ها نامه‌نگاری کرده‌اند، اما پاسخی نگرفته‌اند. «اینجا شکارممنوع است، یعنی یک تیر هم نباید پرتاب شود، اما ماشین‌الات سنگین هر روز به این منطقه می‌آیند و سروصدا و آلودگی گسترده دارند و حالا مجوز اکتشاف در چهار هکتار صادر شده است و می‌گویند قرار است سنگ برداشت کنند. در محدوده ما سه معدن مشغول به کار است، مگر یک منطقه چقدر توانایی دارد؟»

این وضعیت در حالی رخ داده است که مسئولان محیط‌زیست مدام بر این نکته تأکید داشتند که نظارت بر معادن منطقه شکارممنوع بالاست. اما کوهستان شیور ژئومورفولوژی خاص خودش را دارد. ارتفاعش بیش از دو هزار و ۵۰۰ متر است و در فاصله ۲۰ کیلومتری از شهرستان اهر باعث تشکیل یک میکرواقلیم متفاوت در منطقه شده که علاوه‌بر نقش تغذیه آب‌های زیرزمینی باعث تشکیل چشمه‌ها و حفظ حیات در منطقه نیز شده است. «سعید ابراهیم‌زاده»، فعال محیط‌زیست منطقه، می‌گوید «انتخاب کوهستان شیور به‌عنوان منطقه شکارممنوع از سوی محیط‌زیست در دی‌ماه ۱۳۹۷ سندی بر ارزشمندی این منطقه از لحاظ فون، فلور و نیز ارتباط آن با مناطق حفاظت‌شده ارسباران است.

اما ادامه فعالیت‌های معدنی و توسعه آن منجر به احداث سدهای باطله، برداشت‌های بی‌ملاحظه از چاه‌های حفرشده (توسط معادن فعال چون معدن مهراصل و مزرعه)، پاکتراشی و برداشت خاک از مراتع شده که خشکی چشمه‌های بالادست، بی‌آبی رودخانه‌ها در فصول گرم سال، از بین رفتن خاک مراتع و آلودگی‌های منابع آبی از طریق فرسایش شدید خاک و احتمال بروز بیماری‌های احشام از جمله اثرات منفی این فعالیت‌ها بوده.»

به‌گفته او، به‌دلیل شرایط منطقه ورود هرگونه شرکت معدنی جدید به این محدوده علاوه‌بر تشدید اثرات محیط‌زیستی، بی‌مهری مطلق در نادیده گرفتن تاریخ، فرهنگ و طبیعت منطقه کوهستانی شیور را نشان می‌دهد که علاوهبر امید بر تبدیل آن به منطقه حفاظت‌شده، ویژگی‌های تمدید به‌عنوان منطقه شکارممنوع را نیز از دست خواهد داد.