پس از انتخابات ریاست‌جمهوری، در جلسهٔ دیدار مسعود پزشکیان با جمع زیادی از فعالان سیاسی، دو فعال محیط‌زیست پارچه‌ای در دست گرفته بودند که روی آن نوشته شده بود «آب». پیامی ساده و سرراست که قصد داشت به رئیس‌جمهور منتخب بحران آب را یادآوری کند. آن‌طور که آن دو فعال محیط‌زیست گفتند، واکنش شرکت‌کنندگان در این جلسه غیرقابل‌انتظار بود! «خانم ببخشید، شما اهل خوزستان هستید که روی پارچه نوشته‌اید آب؟»، یا اینکه «منظورتان از آب چه بود؟»

ظاهراً هنوز موضوع بحران آب و کاهش شدید منابع آب در کشور به‌غیراز فعالان و متخصصان حوزه‌های آب و محیط‌زیست نتوانسته توجه بخش زیادی از جامعه را به خود جلب کند. به نظر می‌رسد هنوز بحران آب فقط در قطع آب لوله‌کشی در شهرها و روستاها خلاصه شده و کمتر در بیان فعالان سیاسی و بسیاری از افراد جامعه از بحران آب و ابعاد گستردهٔ آن می‌شنویم. این در حالی است که مطالبهٔ هوای پاک، چیزی است که تقریباً تمام جامعه را درگیر خود کرده است و حتی ساکنان شهرهای کوچک که کمتر با معضل آلودگی هوا روبه‌رو هستند نیز به جمع مطالبه‌گران این حوزه پیوسته‌اند. شاید تفاوت واکنش به موضوع آب‌وهوا به تفاوت ماهیت و شکل آنها بازگردد. آلودگی هوا تنها با نگاهی به آسمان شهر و احتمالاً دشواری در تنفس برای همه ملموس است. حال آنکه با یک جریان جوی، آلودگی هوا دست‌کم برای ساعاتی رفع می‌شود و مجالی برای تنفس پیدا می‌شود. اما موضوع آب این‌طور نیست. آب همواره در دسترس شهروندان قرار دارد و قطع آب، رویدادی خاص و استثنایی است که در اغلب شهرها ممکن است در طول سال، حتی یک‌بار نیز رخ ندهد. از طرف دیگر، منابع آب معمولاً پیش چشم شهروندان نیست.

اگرچه ممکن است شهروندان قادر به مشاهدهٔ مخزن برخی از سدها باشند؛ اما بخش مهم منابع آب کشور، یعنی منابع زیرزمینی قابل‌مشاهده نیستند و افراد نمی‌توانند کاهش یا آلودگی آن را به چشم ببینند. این تفاوت حتی در نحوهٔ برخورد دولت‌ها نیز دیده می‌شود. اعداد و ارقام مربوط به آلودگی هوا هر لحظه قابل‌ردیابی است و شهروندان می‌توانند با مراجعه به پایگاه‌های مختلف این اعداد را مشاهده کنند و از وضعیت لحظه‌ای آلودگی هوا در شهر یا حتی منطقهٔ محل سکونت خود اطلاع یابند. اما در مورد آب، میزان و آلودگی آن خبری از اطلاع‌رسانی‌های لحظه‌ای نیست. کافی است جریان آب لوله‌کشی قطع شود تا شهروندان از کمبود آن مطلع شوند. اما چون تمام تلاش مدیران قطع‌نشدن آب در منازل است، شهروندان معمولاً از واقعیات این حوزه بی‌خبر می‌مانند. بدتر آنکه برخلاف هوا، اطلاعات در مورد آلودگی آب و حتی حجم منابع در دسترس با نگاهی امنیتی، برچسب محرمانه دریافت می‌کنند و اطلاع‌رسانی شفافی دراین‌خصوص انجام نمی‌شود.

این‌چنین است که آب همواره در ادبیات سیاسی و حتی گفتمان مردم کوچه و بازار مغفول است و در مقایسه با هوا، کمتر دربارهٔ آب صحبت می‌شود. آن‌هم در کشوری خشک مانند ایران که به طور طبیعی سالانه کمتر از یک‌سوم میانگین جهانی بارندگی دریافت می‌کند و بیش از سه برابر میانگین نیز با تبخیر روبه‌روست. تفسیر و تلقی عجیب از اینکه آب به‌عنوان امری که با امنیت مرتبط است پس باید محرمانه هم باقی بماند، به این ناآگاهی دامن زده است. در این شرایط، دور از انتظار نیست که جامعه بحران آب را تنها در قطع جریان آب شهری ببیند و از سایر ابعاد آن همچون تهدید امنیت غذایی، افزایش قیمت غذا و خواروبار، فرونشست زمین، توفان‌های گردوغبار و اختلافات قومی و محلی اطلاع دقیقی نداشته باشد. آب هم مانند بسیاری مسائل دیگر با نگاه امنیتی – محرمانه از ذهن افراد جامعه به حاشیه رانده شده و شاید همین امر، مشارکت جامعه در حل بحران آب را دشوار کرده است. به‌نظر می‌رسد این نگاه باید تغییر کند. آب موضوعی مربوط به امنیت است اما رویکرد محرمانه انگاری و انحصار تمامی داده‌ها در دست یک دستگاه دولتی این امنیت را تضمین نمی‌کند؛ دستکم تجربهٔ چند دهه اخیر که اینطور نشان داده است. این رویکرد، راه را بر افزایش آگاهی‌ها از یک سو و از سوی دیگر اشتیاق برای مشارکت و نوآوری اجتماعی در حوزهٔ آب بسته است. شوربختانه‌تر آنکه بحران آب را در ذهن بخش مهمی از جامعه، تنها به محدودیت در استفاده از آب لوله‌کشی شهر تقلیل داده است. چیزی که نه‌تنها کمکی به حل بحران نکرده، بلکه به ابعاد آن نیز دامن زده است.