دلیل انتخاب اصفهک از بین هشت روستای ایران از سوی سازمان گردشگری ملل متحد چه بود؟ فاکتورهایی که این روستا را متمایز کرد چه مواردی بود؟

داستان اصفهک، اینکه بعد از زلزله به‌بهانه گردشگری دوباره به زندگی برگشته و امیدواری دوباره در آن دمیده شده، شاید مهمترین علت انتخاب اصفهک باشد. اصفهک تقریباً تمام معیارهایی را که سازمان گردشگری ملل متحد مشخص کرده، دارد و خود ما هم فکر نمی‌کردیم که این روستا آنقدر در مباحث پایداری روستا خصوصاً پایداری اجتماعی و فرهنگی پیشرو باشد. مردم روستا مشارکت فعالانه بالایی در بحث بازسازی اماکن گردشگری داشتند و بحث پایداری فرهنگی روستا بسیار غنی است و غذاهای سنتی، لهجه بومی، لباس‌های محلی و آیین‌های سنتی روستا به‌خوبی دیده می‌شود.

علاوه‌بر بحث پایداری روستا، خوشبختانه هم تعدادی از بومگردی‌ها ارتباطات بین‌المللی خود را فراهم کردند و هم وب‌سایت روستا شکل گرفت. از طرف دیگر، پهنای باند اینترنت هم مناسب‌سازی شد و مجموعه‌اقداماتی صورت گرفت که ما بتوانیم دومین روستای خود را در میان روستاهای جهانی قرار دهیم.»

امسال پنجمین سالی است که ایران پرونده روستاهای خود را برای شرکت در اجلاس انتخاب بهترین دهکده گردشگری جهان ارسال می‌کند و مانند سال‌های گذشته هشت روستای منتخب از ایران در این رقابت حضور داشتند که اصفهک از همین حالا در میان برگزیدگان قرار گرفته است.

برنامه‌ای در روستا به مناسبت ثبت جهانی آن برگزار می‌شود؟

جشنی در ساعت ۴ بامداد روز جمعه همزمان با اعلام نهایی سازمان گردشگری ملل متحد در روستای اصفهک برگزار می‌شود. ما هم‌اکنون در استان خراسان‌جنوبی هستیم و به‌سمت روستای اصفهک می‌رویم. ضمن تبریک به مردم ایران، مردم استان و خصوصاً مردمان سخت‌‌کوش اصفهک برای جهانی شدن روستایشان، برنامه جشن مفصلی در این روستا همزمان طراحی شده است که با همت مردم و مسئولان پیش خواهد رفت. انتخاب «اصفهک» به‌عنوان روستای جهانی گردشگری، در میان دو هزار روستای شرکت‌کننده در اجلاس امسال که به میزبانی کشور کلمبیا در حال برگزاری‌ست، بسیار مهم تلقی می‌شود؛ چراکه طبق گفته مسئولان برگزاری مراسم، قرار است از میان این همه شرکت‌کننده تنها حدود ۵۰ روستا برگزیده شوند و اصفهک در این رقابت سخت پیروز شده است.

آیا تا روز جمعه که آخرین روز اجلاس است، روستای دیگری هم از ایران ثبت می‌شود؟‌ 

معمولاً در هر دوره حداکثر یک روستا از هر کشور انتخاب می‌شود و از ایران هم امسال اصفهک را داریم. روستاهای دیگرمان مانند «فهرج» و «پالنگان» همان‌طورکه در ایمیل ارسالی سازمان جهانی گردشگری ملل متحد اعلام شده بود، باید خود را برای سال آینده آماده کنند و برای امسال شانسی ندارند.»

مؤلفه‌های انتخاب یک روستای جهانی از نظر سازمان گردشگری ملل متحد چیست؟

مهمترین مؤلفه‌ای که یک روستا باید برای ثبت جهانی داشته باشد، این است که داستان روستا باید داستان درستی باشد. یعنی داستان پایداری روستا باید بر مبنای فرهنگ، محیط‌زیست، مشارکت‌های اجتماعی و پایداری اقتصادی شکل بگیرد.

ما وقتی می‌گوییم پایداری اجتماعی یعنی اینکه مردم در فعالیت‌های روستا مشارکت داشته باشند و ذی‌نفع باشند و همچنین، موافق توسعه گردشگری در روستا باشند و در کارهایی مثل بازسازی بناها و غیره فعالانه مشارکت کنند.

وقتی از پایداری زیست‌محیطی صحبت می‌کنیم یعنی مردم روستا یک فعالیتی انجام دادند که به‌نفع محیط‌زیست تمام می‌شود و یا نسبت به آسیب‌های محیط‌زیست منطقه‌شان حساس هستند و واکنش نشان می‌دهند. مثلاً در کندوان مردم پرورش زنبور عسل دارند و کندوهای عسل را به‌گونه‌ای طراحی کرده‌اند که کمترین آسیب را به محیط‌زیست‌شان می‌رساند و همچنین، شکل خانه‌هایشان و معماری بومی خود را با کمترین آسیب به محیط‌زیست بنا کردند. درواقع، ساختار روستا براساس مدل محیط‌زیستی منطقه و با کمترین آسیب زیست‌محیطی در دل کوه ساخته شده است.

در مورد روستاهای گلی‌مان مانند «میمند» و «اصفهک» هم همین بحث را داریم. معماری اینها به‌گونه‌ای است که به محیط‌زیست آسیبی نمی‌رساند. البته در روستای «قلعه‌بالا» خیلی کارهای دیگر هم کردند. مثلاً مردم برای حفاظت از یوز آسیایی در مسیرهای جاده‌ای تابلو زده‌اند یا آتش روشن می‌کنند که جلوی سرعت ماشین‌ها را بگیرند و ماشین‌ها بااحتیاط بیشتری تردد کنند و همچنین، استفاده از کیسه‌های پلاستیکی را کم کردند و از کیسه‌های پارچه‌ای استفاده کردند.

پایداری اقتصادی هم که یکی از مؤلفه‌های انتخاب روستای جهانی است، یعنی زنجیره ارزش گردشگری در روستا شکل گرفته باشد. بومگردی‌ها، اقامتگاه‌های دیگر، تولید و فروش صنایع‌دستی و دیگر بخش‌های زنجیره ارزش گردشگری در روستا شکل گرفته باشد و بتواند به بخشی از اقتصاد روستا کمک کند.

همچنین، پایداری فرهنگی به‌معنی حفظ فرهنگ و اصالت روستا است که آن را از بقیه متمایز می‌کند. آیین‌ها، جشن‌ها، غذاها، لباس‌های سنتی، گویش و دیگر موارد، تماماً جزو فرهنگ سنتی روستا است و باید حفظ شده باشد.

مؤلفه‌های پایداری که به آنها اشاره کردید، در اکثر کاندیداهای روستاهای جهانی ما دیده می‌شود، اما ضعف‌های اصلی پرونده روستاهای کاندید ایران کجاست؟

زیرساخت بزرگترین ضعف ما است که همیشه در آن لنگ می‌زنیم. زیرساخت شامل خیلی چیزهاست؛ زیرساخت‌های الکترونیکی و پهنای باند اینترنت خیلی برای UNTOURISM مهم است. کارکردهای کارت‌های اعتباری (Credit Card) و کارت‌های بانکی بین‌المللی خیلی مهم است که در کشور ما به‌دلیل تحریم اتفاق نمی‌افتد.

حضور تأسیسات گردشگری روستا در وب‌سایت‌های جهانی مانند تریپ‌ادوایزر (Tripadvisor.com) و بوکینگ دات‌کام (Booking.con) و غیره اهمیت زیادی دارد که امتیاز ما را پایین می‌آورد.

تقریباً همه روستاهای ما ضعفشان در این حوزه یعنی بحث زیرساختی است و البته تلاش کردیم که در این مدتی که پرونده‌هایشان داشت تکمیل می‌شد، بتوانیم روستاها را در وب‌سایت‌های جهانی معرفی و به قولی یک لینکی در وب‌سایت‌های جهانی باز بکنیم و همچنین، راه‌اندازی وبسایت‌های روستاها هم کار دیگری که بود که هر روستا انجام داد و لازم بود.

وقتی یک روستا به‌عنوان روستای جهانی انتخاب می‌شود، در لیست مقاصد گردشگری کشورهای مختلف که به توریست‌ها معرفی می‌شود، قرار می‌گیرد؟

نه. سازمان جهانی گردشگری سالانه بهترین دهکده‌های گردشگری دنیا را معرفی می‌کند و علاقه‌مندان به روستاگردی بهترین دهکده‌‌ها را می‌بینند و براساس اولویت‌شان بهترین دهکده‌ها را برای سفر انتخاب می‌کنند.

وقتی یک روستا ثبت می‌شود، هیچ اتفاق خاصی برایش نمی‌افتد؛ اما یک ارزشی برای آن روستا خلق می‌شود و آن‌هم این است که جامعه جهانی پذیرفته است که این دهکده جزو بهترین دهکده‌های گردشگری جهان است و جهان دارد به افتخار این روستا ادای دین می‌کند. این اتفاق، احساس خوبی به اهالی می‌دهد و تعلق آنها را به روستا بیشتر و انگیزه آنها را برای مهاجرت به روستا بیشتر می‌کند.

در کندوان این اتفاق افتاده است؟

بله. می‌شود گفت که خود مردم از این اتفاق خوشحالند و در مناسباتشان به این موضوع اشاره می‌کنند، اما به‌دلیل اینکه گردشگر خارجی آنقدر که باید از روستا بازدید نکرده است، هنوز آن حس به‌صورت کامل به مردم روستا منتقل نشده است.

وضعیت روستاهایی را که امسال کاندید بودند، چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ما پنج سال است که برای ثبت جهانی روستاها به UNTOURISM پرونده می‌فرستیم. در سه سال اول ناموفق بودیم و نتوانستیم روستایی را ثبت کنیم، اما پارسال اولین روستای ما که «کندوان» بود، ثبت شد. این رفت‌وبرگشت‌ها موجب شد که با سلیقه و نگاه سازمان جهانی گردشگری تا حدودی آشنا شویم و ببینیم باید به کدام سمت برویم. روستاهای امسال هرکدام نقاط قوت و ضعف خودشان را دارند، اما به‌‌صورت کلی ما در وضعیتی هستیم که از لحاظ زیربنایی باید مشکلات روستاها را رفع کنیم. 

در حوزه گردشگری روستایی به‌صورت کلی چقدر در ایران جای کار داریم؟ و وضعیت را چگونه می‌بینید؟

بزرگترین مشکل روستاهای ما این است که می‌خواهند شهر باشند. اتفاقاً وقتی هم شهر می‌شوند، کمک‌هایی که بنیاد مسکن و جاهای دیگر می‌کند، حذف می‌شود و خودشان هم بعد از یک مدتی ناراضی می‌شوند. مثلاً شهر لافت و شهر ماسوله اینها شده‌اند شهر. درصورتی‌که اگر روستا بودند، بهترین روستاهای ما بودند. بزرگترین مشکل ما تفکر شهر شدن و ادای شهرهای بزرگ دنیا را درآوردن است.

بزرگترین چالش‌های ما در حوزه روستایی چیست؟

نوع نگاه فرهنگی که دارد به روستا غالب می‌شود و می‌خواهد از آن شهر بسازد، چالش اصلی است. لباسشان تغییر پیدا می‌کند، لهجه‌شان را تغییر می‌دهند، غذا و معماری‌شان تغییر پیدا می‌کند و این دیگر روستا نیست و یک شهری است مثل بقیه شهرها.

تنوع روستایی ما در جهان بی‌نظیر است؛ چراکه اقلیم و فرهنگ ما تنوع دارد. شما فقط تنوع روستاها در خراسان‌جنوبی را ببینید،‌ شگفتی دارد. ما به‌تازگی وارد مبحث روستاها وارد شدیم و با مدل تسهیلگری هم جلو می‌رویم که هم برای شهروندان آموزشی باشد و هم بتوانیم روستاها را برای روستا ماندن به‌گونه‌ای تشویق کنیم.