«پرهام آذرخش»، هفده‌ ساله و محصل دبیرستان شاهد «طاهرسیما» شهر لاهیجان است. او از چهارده سالگی وارد دنیای خزندگان شد و به شکل تصادفی توانست از گونه‌ای در جنگل‌های هیرکانی عکاسی کند. «دنبال گونۀ دیگری از سمندرهای هیرکانی به اسم سمندر تاج‌دار جنوبی بودم و اتفاقی این گونه را پیدا کردم.» آذرخش فکر می‌کرد گونه‌ای که پیدا کرده همان سمندر تاج‌دار جنوبی است؛ اما بررسی عکس‌ها و مشاهده تفاوت‌هایش با این گونه، ابهاماتی را برایش ایجاد کرد و باعث شد در این زمینه با الوند محمدعلی‌زادگان مشورت کند.  آذرخش و محمدعلی‌زادگان دراین‌باره که گونۀ عکاسی‌‌شده سمندر تاج‌دار جنوبی باشد، دچار تردید شدند. «گونه‌ای که عکاسی کرده بودم نابالغ بود که شناسایی را سخت‌تر می‌کند. تصمیم‌ گرفتیم پایش‌های بیشتری برای رسیدن به نتیجۀ اصلی انجام دهیم.» آذرخش و محمدعلی‌زادگان دوباره به منطقه رفته و نمونه‌های بالغ پیدا کردند. «نمونه‌های بالغ به لحاظ مورفولوژی مشخص کردند که گونۀ عکاسی‌شدۀ قبلی، سمندر تاج‌دار جنوبی نیست. 

 نیازمند پایش‌‌های گسترده در ایران هستیم

به‌گفتۀ الوند محمدعلی‌زادگان دیگر عـضو این برنـامۀ شـناسـایـی، مـدت زیـادی بـود کـه خزنده‌شناسان احتمال حضور سمندر تاج‌دار قفقازی را در شمال‌غرب ایران می دادند؛ تا اینکه در تاریخ ۱۵ فروردین ۱۴۰۲ اولین نمونه‌های نابالغ از این گونه توسط پرهام آذرخش در شرق استان گیلان مشاهده شد و پس از آن در تاریخ ۳۰ مهر ۱۴۰۲ برای نخستین بار نمونه‌های بالغ برای شناسایی، توسط نویسندگان کار جمع‌آوری و دو نـمونـه بـه مـوزۀ ملـی تـنوع‌زیـستی سـازمان محیط‌زیست تحـویـل شـد. 

«پراکنش این سمندر تا پیش از این از کشورهای روسیه، گرجستان، ارمنستان، جمهوری آذربایجان، اوستیای جنوبی و تـرکیه بـه ثـبت رسـیده بـود‌.» از نظـر محمدعلی‌زادگان، گرچه وضعیت حفاظتی گونه همچنان توسط لیست سرخ (IUCN) مشخص نشده، ولی براساس مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۴، این احتمال داده شده که جمعیت‌های جنوبی این گونه در جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکیه منقرض شده باشند. «این موضوع باعث می‌شود که مشاهدۀ جمعیت و یا جمعیت‌هایی از این گونه در ایران، اهمیت بسیار زیادی برای حفاظت از این سمندر در دنیا پیدا کند و نیاز به مطالعات بیشتر بر روی پراکنش و وضعیتش در ایران بسیار حیاتی است.»